شفقنا رسانه- نشست علمی «ظرفیتهای دیپلماسی سایبری جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر توییتر در ایام جنگ» با سخنرانی دکتر فاطمه نوریراد، مدرس دانشگاه و پژوهشگر حوزه ارتباطات، به همت معاونت پژوهشی دانشکده رفاه و با همکاری گروه ارتباطات و مطالعات فرهنگی به صورت مجازی برگزار شد. در این نشست، ابعاد مختلف نقش رسانههای اجتماعی در تحولات دیپلماسی معاصر و بهویژه کارکرد شبکه ایکس (توییتر) در جنگ روایتها و شکلدهی به افکار عمومی جهانی مورد بررسی قرار گرفت.
به گزارش خبرنگار شفقنا رسانه، دکتر نوریراد در ابتدای سخنان خود با اشاره به شرایط خاص منطقه و تقابلهای سیاسی و رسانهای موجود تأکید کرد که در جهان امروز، جنگها تنها در میدانهای نظامی رخ نمیدهند و بخش مهمی از رقابت میان دولتها در عرصه رسانه و فضای مجازی جریان دارد. به گفته او، در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، یکی از مهمترین میدانهای رقابت، عرصه روایتها و بازنمایی رسانهای تحولات بوده است.
وی در توضیح این موضوع گفت: «امروز با پدیدهای مواجه هستیم که از آن به عنوان جنگ روایتها یاد میشود؛ در این جنگ، هر طرف تلاش میکند روایت خود از رویدادها را در سطح افکار عمومی جهانی تثبیت کند. در چنین شرایطی رسانهها و شبکههای اجتماعی به ابزارهای اصلی این رقابت تبدیل شدهاند.»
این پژوهشگر ارتباطات در ادامه با اشاره به تحولات دیپلماسی در عصر دیجیتال توضیح داد که دیپلماسی سنتی در سالهای اخیر با شکلهای تازهای از ارتباطات سیاسی و رسانهای همراه شده است. به گفته او، دیپلماسی سایبری و حضور فعال در شبکههای اجتماعی به یکی از ابزارهای مهم کشورها برای ارتباط مستقیم با افکار عمومی جهانی تبدیل شده است.
نوریراد در این زمینه تأکید کرد: «شبکه ایکس یا همان توییتر امروز یکی از مهمترین بسترهای دیپلماسی عمومی در جهان است. بسیاری از سیاستمداران، خبرنگاران و تحلیلگران در این فضا حضور دارند و همین مسئله باعث شده که رقابت روایتها میان دولتها تا حد زیادی در این شبکه شکل بگیرد.»
او در ادامه با اشاره به تجربه جمهوری اسلامی ایران در این حوزه گفت که حسابهای مجازی وزارت امور خارجه و همچنین حسابهای سفارتخانهها و نمایندگیهای دیپلماتیک ایران در کشورهای مختلف، در جریان جنگ نقش مهمی در انتقال پیامها و مواضع رسمی کشور ایفا کردهاند. به گفته وی، این حسابها تلاش کردهاند علاوه بر اطلاعرسانی، در عرصه روایتسازی نیز فعال باشند.
نوریراد در این باره توضیح داد: «فعالیت حسابهای دیپلماتیک ایران در شبکههای اجتماعی تنها به انتشار بیانیههای رسمی محدود نبوده است. در بسیاری از موارد شاهد تولید محتوای خلاقانه، تصویری و چندرسانهای بودهایم که با هدف جلب توجه مخاطبان و اثرگذاری بیشتر در فضای رقابت رسانهای منتشر شده است.»
به گفته او، در برخی موارد این محتواها در قالبهای طنزآمیز و انتقادی تولید شده و حتی از فناوریهای نوین مانند هوش مصنوعی نیز در تولید آنها استفاده شده است. این نوع محتواها که شامل تصاویر، ویدئوها و قالبهایی مانند میمهای سیاسی بودهاند، در فضای شبکههای اجتماعی بازتاب گستردهای پیدا کرده و در رقابت برای جلب توجه کاربران نقش قابل توجهی داشتهاند.
وی در ادامه به فعالیت برخی از حسابهای سفارتخانههای ایران در کشورهای مختلف اشاره کرد و گفت: «در جریان این تحولات، حسابهای سفارتخانههای ایران در کشورهایی مانند آفریقای جنوبی، زیمبابوه و تایلند نیز با انتشار محتوای مختلف در این عرصه فعال بودهاند و تلاش کردهاند روایت ایران از تحولات را در فضای رسانهای بینالمللی مطرح کنند.»
نوریراد همچنین به بازتاب این فعالیتها در رسانههای خارجی اشاره کرد و گفت که نوع محتوای منتشر شده از سوی برخی حسابهای دیپلماتیک ایران، در رسانههای بینالمللی نیز مورد توجه قرار گرفته است. به گفته او، برخی رسانهها این نوع فعالیتها را نشانهای از شکلگیری جبههای تازه در جنگ رسانهای دانستهاند؛ جبههای که در آن ابزارهایی مانند میمهای سیاسی، ویدئوهای خلاقانه و تولیدات مبتنی بر هوش مصنوعی برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی مورد استفاده قرار میگیرند.
او در این باره گفت: «رقابت در فضای رسانههای اجتماعی تا حد زیادی به رقابت بر سر دیده شدن و وایرال شدن محتوا تبدیل شده است. در چنین فضایی هر طرف تلاش میکند با استفاده از قالبهای جذابتر و خلاقانهتر توجه مخاطبان را جلب کند و روایت خود را در سطح گستردهتری منتشر سازد.»
این مدرس دانشگاه در بخش پایانی سخنان خود با تأکید بر اهمیت حضور فعال و هوشمندانه در شبکههای اجتماعی اظهار داشت که تجربه سالهای اخیر نشان میدهد دیپلماسی در عصر رسانههای دیجیتال با تحولی جدی مواجه شده است. به گفته او، در این شرایط سفارتخانهها و نمایندگیهای سیاسی علاوه بر وظایف سنتی خود، به بازیگرانی فعال در عرصه ارتباطات بینالمللی و جنگ روایتها تبدیل شدهاند.
نوریراد در پایان تأکید کرد: «امروز هر سفارتخانه میتواند به یک رسانه تبدیل شود و هر حساب دیپلماتیک در شبکههای اجتماعی میتواند نقشی در شکلدهی به افکار عمومی جهانی ایفا کند. بنابراین توجه به ظرفیتهای دیپلماسی سایبری و استفاده هوشمندانه از رسانههای اجتماعی، یکی از ضرورتهای سیاست خارجی در جهان معاصر به شمار میرود.»
این نشست در پایان با طرح پرسشها و دیدگاههای حاضران درباره نقش شبکههای اجتماعی در تحولات دیپلماسی و جنگ روایتها در سطح بینالمللی به کار خود پایان داد.
