شفقنا رسانه-زهرا حکیمی: یک روزنامه نگار بین الملل می گوید: رسانه های ما در ماجرای سقوط دولت بشار اسد دچار شوک بیش از حد شدند. البته تحولات سوریه خیلی سریع و شوک آور بود و قطعاً حوادث بعد از این در خاورمیانه هم همچنان با همین سرعت و شتاب رخ خواهد داد ولی اینکه ما نتوانیم رویدادهای در حال وقوع را پیش بینی کنیم و یا درحالی که نیروهای شورشی تا مرزهای پایتخت سوریه پیش روی کرده اند از سر بی اطلاعی و نادانی تصور کنیم که مقاومت های سنگینی صورت می گیرد و ارتش سوریه غالب خواهد بود، نشان از غیرحرفه ای بودن رسانه هایمان است و طبیعتاً رسانه به دلیل همین اظهارات غیرکارشناسانه اعتبار خود را از دست می دهد.
جلال خوش چهره، روزنامه نگار ارشد حوزه بین الملل در بیان ارزیابی خود از عملکرد رسانه ها در پوشش تحولات سوریه به شفقنا رسانه می گوید: ما با سه واکنش ناباوری، حزم و احتیاط و تحریف روبه رو بودیم؛ ناباوری یعنی هم صداوسیما و هم رسانه ها با ناباوری تحولات را دنبال می کردند. وجه دیگر حزم و احتیاطی بود که هم رسانه ملی و هم برخی از رسانه های وابسته به جناح های مختلف با آن روبه رو بودند. واکنش دیگر تحریف بود. این مسئله سبب شده بود تا از پیش بینی تحولات پرهیز کنند یا ناتوان باشند. در کنار این، اخبار موازی و گاه متعارض و متناقضی که منتشر می شد، توانمندی لازم رسانه ها برای پیش بینی تحولات را از بین برده بود.
او ادامه می دهد: حتی در نیمه شبی که بشاراسد از قدرت کنار رفت، تیتر فردای روزنامه ها گویی که داستان در حال ادامه است و قدرت سرکوب ارتش دولت سوریه بر جریان شورش مستولی است. این مسائل به طرز وحشتناکی بار دیگر نشان داد که رسانه هایمان در مواقع بحرانی ناتوان از اطلاع رسانی و تحلیل هستند البته دلایل متعددی در این مسئله نقش دارند. در درجه اول ملاحظات امنیتی و توصیه های مکرر، دست رسانه های داخلی را برای تحلیل حرفه ای بسته است و نمی توانند دستِ بازی در تحلیل اوضاع داشته باشند. مورد بعد به خاطر کم سوادی و نگاه کم عمق این رسانه ها به تحولات است.
خوش چهره دلیل دیگر را اقدام برخی از رسانه ها در تحریف واقعیت ها می داند و می گوید: شاهد بودیم که برخی از رسانه های ما با آنکه به منابع خبری و اطلاعاتی لازم دسترسی دارند ولی این رسالت را برای خود قائل هستند که معمولاً اخبار تحریف شده به مخاطب خود ارائه دهند.
با این اوصاف از منظر اصول حرفه ای چگونه باید به چنین رویدادهایی پرداخته شود؟ این روزنامه نگار ارشد حوزه بین الملل پاسخ می دهد: در درجه اول باید دسترسی کاملی به داده های جامع میدانی و مطالعاتی داشته باشیم. درکشورهایی که نگاه های ایدئولوژیک و به نسبت کادربندی شده از حیث سیاسی وجود دارد، این مسئله دیده می شود. در حقیقت شما ابتدا باید اوضاع را به شکل واقعی توصیف کنید، بعد از آن به تبیین آنچه هست بپردازید، بعد از آن باید نتیجه بگیرید که عنصر پیش بینی در این قضیه کارآمد خواهد بود.
او ادامه می دهد: متاسفانه در جامعه خودمان با یک عارضه روبه رو هستیم. به عبارتی اگرچه یک رسانه باید کاملاً واقعگرا باشد و با پرهیز از هر نوع گرایش سیاسی، ایدئولوژی و… به توصیف و ارزیابی واقعیت ها بپردازد ولی ما با این واقعیت روبه رو نیستیم. در تحلیل های سیاسی به این مسئله عارضه انعکاسی گفته می شود. یعنی اینکه من یک گرایش سیاسی دارم و آن را در توصیف ماجرای یک پدیده دخیل می کنم و اوضاع را به گونه ای توصیف می کنم که با گرایش ایدئولوژیک من نزدیک باشد. این رویکرد قطعاً رسانه را برای انجام رسالت حرفه ای خود ناتوان می کند.
خوش چهره تاکید می کند: این درحالیست که اگر قرار باشد ما نسبت به هر نوع نگرش یا ایدئولوژی سمپاتی داشته باشیم، قاعدتاً باید توصیف و تبیین واقعی داشته باشیم و در تجویزمان (تحلیل و پیش بینی هایمان) می توانیم از شیوه انعکاسی استفاده کنیم. البته پیش بینی ها هم باید برخواسته از واقعیت ها باشد. متاسفانه رسانه های ما دچار شوک بیش از حد شدند. البته تحولات سوریه خیلی سریع و شوک آور بود و قطعاً حوادث بعد از این در خاورمیانه هم همچنان با همین سرعت و شتاب رخ خواهد داد ولی اینکه ما نتوانیم رویدادهای در حال وقوع را پیش بینی کنیم و یا درحالی که نیروهای شورشی تا مرزهای پایتخت سوریه پیش روی کرده اند از سر بی اطلاعی و نادانی تصور کنیم که مقاومت های سنگینی صورت می گیرد و ارتش سوریه غالب خواهد بود، نشان از غیرحرفه ای بودن رسانه هایمان است و طبیعتاً رسانه به دلیل همین اظهارات غیرکارشناسانه اعتبار خود را از دست می دهد.
این روزنامه نگار می گوید: اگرچه موارد استثنایی در رسانه هایمان داریم که در چنین رویدادهایی فعالیت حرفه ای دارند و توانسته اند تا حدودی بر اساس واقعیت ها عمل کنند با این حال بخش اعظم رسانه های ما در این ماجرا همانند رویدادهای قبلی عقب ماندند و در بهترین وضعیت گزارشگر آنچه درحال انجام است، می شوند نه آنچه ممکن است رخ دهد.
او در پاسخ به این سوال که آیا می توان خط قرمز و ملاحظه ای در پوشش چنین اتفاقاتی در نظر گرفت؟ توضیح می دهد: طبیعتاً همه کشورها در پوشش چنین رویدادهایی خط قرمزهایی دارند اما نمی توان روز را شب توصیف کنیم و یا شب را روز. به عبارتی نمی توان رویدادی که اتفاق افتاده را انکار کنیم. ما در عصر ارتباطات به سر می بریم. تکنولوژی ارتباطات به گونه ای پیشرفت کرده است که در لحظه و در هرجای دنیا در صحنه رویداد حضور دارید، مشکل ما این است که در ایران به عنوان یک بیماری تحمیل شده به کارکرد رسانه، سبب شده که ملاحظات به گونه ای باشد تا ما با احتیاط آنچه را که می بینیم جرات بیانش را هم نداشته باشیم.