شفقنارسانه– مهرداد خدیر میگوید: مجری در تراز مناظره انتخاباتی نداریم. مشکل صداوسیما این است که مجری بیشتر جذب نظر مدیران صداوسیماست. به عبارتی مجری اگر مخاطب محور باشد، باید ضمن رعایت ملاحظات، وارد بحث هایی شود که مقداری به درونیات کاندیداها ورود بیشتری داشته باشد و امکان انتخاب را به مخاطب دهد.
مهرداد خدیر، روزنامه نگار در بیان ارزیابی خود از برنامه های انتخاباتی که در تلویزیون برگزار شده است به شفقنارسانه می گوید: مهمترین برنامه های انتخاباتی مناظره ها هستند. در مناظره به دلیل مواجهه ای که صورت می پذیرد، مردم امکان مقایسه دارند. در مجموع برنامه های پخش شده از صداوسیما در رابطه با انتخابات را مثبت ارزیابی می کنم. با این حال مشکل اصلی در نوع مجری های صداوسیماست. به عبارتی ما در این مورد توازنی نمی بینیم. به عنوان نمونه مجری برنامه «صف اول» تحرک خاصی ندارد، در میزگردها مجری عملکرد خوبی دارد با این حال کارشناسانی درنظر گرفته شده که گاهی ناخواسته تمایلاتی دارند. باید دید آیا این چهره ها در جامعه به عنوان کارشناس شناخته می شوند؟ یا مقام دولتی و… . کارشناس به کسی اطلاق می شود که در برنامه های مختلف نقش کارشناس را ایفا کند.
خدیر ضمن اشاره به نمونه ای از مجری_کارشناس مورد پسند مخاطب می گوید: مجری هم باید در نزد مردم به عنوان یک مجری مطلع شناخته شده باشد. به عبارتی مجری گوینده صرف نیست و نباید او را صرفاً از طریق گوشی هدایت کرد. به عنوان نمونه در برنامه های ورزشی عادل فردوسی پور را داشتیم که همه، او را به عنوان مجری صاحب نظر و بی طرف قبول داشتند. با این حال در تلویزیون نه مجری به این معنا سیاسی تعریف و تربیت کردیم و نه کارشناس به این معنا. به همین دلیل ما شاهد مجریانی هستیم که عملا با اجرای مطلوب از حیث تخصصی فاصله دارند و کارشناسانی که شهرت کارشناسی آن ها تحت الشعاع شخصیت دیگر آنهاست.
او تاکید می کند: در مجموع میزگردها قابل قبول هستند ولی دارای کاستی های ذکر شده بودند، برنامه هایی مثل «گفتگوی ویژه» یا «صف اول» حالت گفتگوی عادی دارند و خیلی جذاب نیستند. ما با شش کاندیدایی روبه رو هستیم که شناخته شده هستند و مجری باید آنقدر مسلط باشد که بتواند تناقض ها را پیدا کند. من درک می کنم که تلویزیون از آن ها خواسته که کاندیداها را تخریب نکنند ولی اولین وظیفه مجری تلویزیون این است که برنامه را برای مخاطب جذاب کند. این کاری است که مطلقاً هیچکدام از مجری ها انجام نمی دهند.
با این حال از منظر رسانه ای یک مناظره از لحاظ فنی- حرفه ای- اخلاقی چه ویژگی هایی باید داشته باشد؟ خدیر پاسخ می دهد: مناظره با مباحثه فرق دارد. اگر من و شما الان بحث کنیم و کسی شاهد نباشد، تلاشم برای قانع کردن شما فایده ای ندارد و احتمالاً رنجش به بار می آورد. با این حال قصه مناظره متفاوت است و هدف این است که نظرها به قصد کشف حقیقت و روشن کردن چهره با هم تقابل و برخورد دارند. بنابراین مناظره ناگذیر از نوعی مواجهه است.
او ادامه میدهد: خاطره بدی از مناظره های سال ۱۳۸۸ وجود دارد با این حال نباید این را به سایر مناظره ها تعمیم داد و نسبت به کاندیداهایی که از صافی های خاصی رد شده اند، بدبین بود. به عبارتی نباید با هدف عدم تکرار این رفتار در هر دوره، جذابیت مناظره کم شود. در حال حاضر از این شش کاندیدا هرکدام رئیس مجلس، شهردار تهران، نائب رئیس مجلس، رئیس بنیاد شهید و… بوده اند.
خدیر میگوید: کاری که مجری می تواند انجام دهد این است که موضوعات خاص و مهمی که مطالبه حال حاضر جامعه است را با کاندیداها در میان بگذارد و از تک تک آن ها بپرسد با فلان موضوع موافق هستید یا خیر؟ فردی که گفت «موافق نیست» باید اجازه این نقد را به کاندیدای مقابل دهد تا از او بپرسد پس چرا در فلان طرح به آن موضوع «بله» گفته است. در اینجا مخاطب می تواند راستی آزمایی و مقایسه کند. به عبارتی در مناظره دیدگاه ها را روی دایره می ریزیم و امکان نقد را به افراد می دهیم. مشکل صداوسیما این است که مجری بیشتر جذب نظر مدیران صداوسیماست. به عبارتی مجری اگر مخاطب محور باشد، باید ضمن رعایت ملاحظات، وارد بحث هایی شود که مقداری به درونیات کاندیداها ورود بیشتری داشته باشد و امکان انتخاب را به مخاطب دهد.
برخی از کارشناسان بر لزوم تعامل صداوسیما با دیگر رسانه ها(انلاین و مکتوب) تاکید می کنند. فکر می کنید چگونه می توان نگاه و پرسش های سایر رسانه ها را هم در این مناظره ها مطرح کرد؟ این روزنامه نگار پاسخ می دهد: این کار اتفاق خوبیست ولی با این صداوسیما و فضا شدنی نیست. چون صداوسیمای ما الان صرفا هدفِ افزایش مشارکت و احتمالاً نوعی گرایش پنهان به برخی از کاندیداها را دنبال می کند. نباید فراموش کرد که هرکدام از رسانه ها به لحاظ گفتمانی به سمت کاندیدای خاصی گرایش دارند و طبیعتاً نماینده رسانه در نقش چهره فعال وارد صحنه می شود. الان نمی توان از رسانه ای که نماینده فلان کاندیداست دعوت کرد بلکه مشکل جای دیگریست، اینکه ما مجری در تراز مناظره نداریم. چون مجری گوینده نیست، هنرپیشه نیست و جایگاهی دارد. به قول آقای میرفخرایی اگر قرار باشد نقشی را ایفا کند، نقش خودش را ایفا می کند.
خدیر توضیح می دهد: اگر یک برنامه تلویزیونی را صفر تا ۱۸۰ درجه بدانیم، مجری خوب در ۹۰ درجه است. یعنی صفر؛ شکل و فرم برنامه است و ۱۸۰ محتوا و مجری بین فرم و محتوا قرار می گرد. اشکال این برنامه های انتخاباتی این است که در ۹۰ درجه قرار نمی گیرند. یا به سمت ۱۸۰ درجه میل پیدا می کنند و یا به سمت کمتر از ۹۰ درجه. این مسئله هم یک مرتبه به وجود نمی آید و صداوسیما هم خواسته تا این نقص را با کارشناس رفع کند که آن هم مشکلات خودش را دارد.
او تاکید می کند: صداوسیما با همه کاهش اقبالش، در دو موضوع فوتبال و انتخابات مرجعیت و مخاطب دارد و امیدواریم که در مناظره ها حرفه ای عمل کند و به خاطر یک مورد خاص که قبلا رخ داده، مانع جذابیت مناظره ها نشوند.
با این اوصاف رسانه باید مطالبات مردم را چگونه به کاندیداها منتقل کند؟ این روزنامه نگار می گوید: وقتی از مردم حرف می زنیم مشخص نیست کدام مردم! آیا مردمی که مد نظر صداوسیماست یا مردم مدنظر رسانه های دیگر و یا مردم مدنظر ما و شما؟ در اینجا صداوسیما می تواند از چند رسانه بخواهد تا بخش هایی از مردم را دعوت کند و مطالبات آن ها را جویا شود. با این حال سوال اینجا مطرح می شود که کدام یک از رسانه های ما نماینده قشرهایی هستند که به هر دلیلی نمی خواهند رای دهند؟ با توجه به اینکه در طی این سال ها به نهادهای مدنی، تشکل ها، احزاب و… بها ندادیم و مدام مردم را در شکل توده های بی شکل معرفی کردیم ادعای اینکه «این نظر مردم است» نمی تواند درست باشد.
خدیر ادامه می دهد: یکی از مشکلاتی که با مجریان صداوسیما داریم این است که مدام از جانب مردم صحبت می کنند ولی مشخص نیست «کدام مردم؟». بنابراین از تلویزیون رسمی نمی توان انتظار داشت که مانند رسانه خصوصی عمل کند. اما می توان انتظار داشت که به همان قوانین مصوب خودشان وفادار باشند که مقداری از آن را در برنامه های میزگرد احساس می کنم و امیدوارم در مناظره ها هم به این شکل اتفاق بیفتد.
