شفقنارسانه- تا انتخابات ریاست جمهوری زمان زیادی نداریم و رسانه ها بخصوص صداوسیما در حال تدارک برنامه هایی برای برگزاری مناظره ها هستند، از همین رو پرداختن به اینکه یک مناظره انتخاباتی باید دارای چه ویژگی هایی از منظر فنی، حرفه ای و اخلاقی باشد و مطالبات مردم چگونه در این مناظره ها مورد بحث قرار گیرد، حائز اهمیت است. شفقنارسانه با حجت اله عباسی، دکتری مدیریت رسانه، نویسنده و پژوهشگر رسانه در این باره به گفتگو پرداخت. او معتقد است که مناظره شاه بیت کمپین انتخاباتی و تاثیر گذارترین برنامه تبلیغاتی برای نامزدها و رای دهندگان و رسانه هاست و تاکید می کند: نامزدهای انتخاباتی بجای نفی یکدیگر باید به نقد برنامه ها بپردازند و از هر گونه پرخاشگری و خشونت رسانه ای دوری گزینند.
در ادامه گفتگوی شفقنارسانه با حجت اله عباسی می خوانید…
فکر می کنید که مناظرات تلویزیونی در کمپین انتخاباتی چه اهمیتی دارند؟
مناظرات تلویزیونی رویارویی نامزدها به منظور به چالش کشیدن و نقد برنامه های یکدیگر و با هدف شفاف سازی دیدگاه ها و کشف حقیقت برای افکار عمومی و تسهیل شیوه رای دهی است. مناظره اگر به صورت واقعی و با آزادی عمل نامزدها برگزار شود موجب تضارب آرا، تنویر افکار، نهادینه کردن باب گفت و گو و حل مسالمت آمیز مسائل جامعه می شود. مناظره شاه بیت کمپین انتخاباتی و تاثیر گذارترین برنامه تبلیغاتی برای نامزدها و رای دهندگان و رسانه هاست. قدرت تفکر و تشخیص رای دهندگان را ارتقا داده و توانمندی نامزدها، قدرت بیان و توان سخنوری آنان را در معرض افکار عمومی قرار می دهد. با جدال احسن، احساسات فروخورده و پنهان نامزدها تخلیه شده و از دامنه بحرانها و تنش ها در جامعه می کاهد. در یک کلام برگ برنده نامزدها در پرتو موفقیت در مناظرات تلویزیونی است.
آنچه در این مناظره ها مورد توجه قرار می گیرد بحث ویژگی های آن هاست، به نظر شما ویژگی های فنی مناظره تلویزیونی چه مواردی هستند؟
بعد فنی مناظره به فناوری رسانه مرتبط است. رسانه ملی باید بیطرفی خود را در تمام مراحل فرایند مناظرات انتخاباتی رعایت کند. در غیر این صورت بجای وحدت بذر اختلاف را در جامعه کشت خواهد داد. در انتخاب موضوعات مناظره، چگونگی انتخاب افراد شرکت کننده در مناظره، چگونگی اداره جلسه توسط مجری، در شیوه تصویربرداری، صدابرداری و کارگردانی نباید هیچ گونه سوگیری رخ دهد. انتخاب موضوع مناظره باید با اطلاع و تایید نامزدها باشد. اگر رسانه ملی موضوعات فرعی را به عنوان موضوع اصلی جامعه انتخاب کند این اقدام نقض غرض است. موضوع مناظرات تلویزیونی و رادیویی باید از موضوعات مهم و چالش برانگیز جامعه باشد. در شرایطی که افکار عمومی تشنه دریافت اطلاعات در زمینه مسائل اساسی جامعه است، طرح موضوعات فرعی در رسانه ها نوعی دستکاری در افکار عمومی محسوب می شود. رسانه ملی باید ترتیبی دهد که مناظرات به صورت زنده پخش شود و از مداخله در روند مناظره از طریق سوگیری مجری پرهیز کند. مجری نباید له یا علیه نامزدی موضع گرفته و از طریق لحن متفاوت و ارتباطات غیرکلامی تضعیف کند. مجری نباید شائبه جانب داری از طرف خاصی را در ذهن مخاطبان ایجاد کند و باید تنها اداره کننده مناظره مطابق اهداف پیش بینی شده باشد.
در انتخابات مجلس در اسفند ۱۴۰۲ رسانه ملی با چارچوب بندی و برجسته سازی پرسش های مناظره های نامزدها سوگیری کرد و اجازه طرح مسائل اصلی جامعه را نداد و به نرخ مشارکت هم آسیب رساند. در انتخابات اخیر باید از این شیوه به شدت فاصله بگیرد!.
ویژگی های یک مناظره حرفه ای چگونه است؟
مناظره باید الزاماً چالشی و جدی باشد تا مورد توجه افکار عمومی قرار گیرد. مناظره کنندگان باید نظرات و دیدگاه های متمایز و متفاوت با یکدیگر داشته و سلایق مهم جامعه را نمایندگی کنند. داشتن تخصص و رای و نظر در زمینه موضوع مناظره، توانایی انتخاب استراتژی و تاکتیک مناظره، مهارت در طراحی سوال های موجز و قابل درک با هدف به چالش کشیدن طرف مقابل و آشنایی با علم منطق برای به تناقض کشیدن دیدگاه های طرف مقابل و فرو بردن طرف مقابل در حالت دفاعی با طرح سوال های منطقی از جمله ویژگی های حرفه ای مناظره است.
نامزدها برای افزایش موفقیت خود باید طرح های تازه و راهبردی برای مسائل و توسعه کشور بیان کنند. دیگر اینکه با چشمان باز و بررسی همه جانبه وضعیت کنونی کشور در همه ابعاد را رصد کرده و وعده های قابل تحقق به رای دهندگان بدهند!
به نظر شما اخلاق رسانه ای باید در مناظرات انتخاباتی چگونه مورد توجه قرار گیرد؟
رعایت اخلاق رسانه ای از استلزامات یک مناظره حرفه ای است. در مناظرات نامزدها باید بر خود مسلط بوده و از پمپاژ هیجان و ایجاد تنَش های لفظی و بروز عصبیت پرهیز کنند. رعایت خطوط قرمز مربوط به مسائل بین المللی و ملی مانند پرهیز از اهانت به ملت ها، مذاهب و اقوام و پاره فرهنگ ها ضروری است. دوری جستن از تهمت و افترا به افراد و پرهیز از طرح ادعاهای بی پایه و اساس و تخریب از ضروریات مناظره است. نامزدهای انتخاباتی بجای نفی یکدیگر باید به نقد برنامه ها بپردازند و از هر گونه پرخاشگری و خشونت رسانه ای دوری گزینند.
برخی از کارشناسان بر لزوم تعامل صداوسیما با دیگر رسانه ها(انلاین و مکتوب) تاکید می کنند. ارزیابی شما در این رابطه چیست و چگونه می توان نگاه و پرسش های سایر رسانه ها را هم در این مناظره ها مطرح کرد؟
به دو دلیل این کار شدنی نیست. اول اینکه صداوسیما ساز و کارهای مدیریتی خود را دارد و امکان مشارکت با دیگر رسانه ها در اجرای مناظرات دشوار است. این شیوه که همه رسانه ها بدون تبعیض حضور داشته باشند کنفرانس رسانه ای است و از ظرفیت مناظره خارج است. دیگر اینکه تعدد احتمالی نامزدها بین ۶ تا ۸ نفر و محدودیت وقت اجازه چنین کاری را نمی دهد.
اما مدیران و سردبیران رسانه های جمعی و اجتماعی می توانند با توافق نامزدها چنین مناظراتی را در دفاتر خود به صورت دو جانبه یا چند جانبه برگزار کنند. هر کدام از نامزدها بتوانند از فرصت پیج و استوری شاخ های اینستاگرامی که فالوئر چند میلیونی دارند بهره مند شوند، امکان موفقیت خود را افزایش خواهند داد. بویژه بازانتشار نکات کلیدی مناظره ها در شبکه های اجتماعی که دسترسی گسترده ای به افکار عمومی دارند تعیین کننده است.
با توجه به اینکه بیان مطالبات مردم و ارائه برنامه برای آن نقش تعیین کننده ای در سوق دادن آن ها به پای صندوق رای و انتخاب گزینه مناسب دارد، بهتر است که رسانه مطالبات مردم را در این مناظره ها چگونه منتقل کند؟
در نظام جمهوری اسلامی تعیین رئیس جمهور و در واقع هیات دولت و کارگزاران اجرایی کشور بسیار با اهمیت است. بسیاری از مطالبات مردم به اجرای نقش ها و وظایف دولت و کارگزاران دولتی منوط هستند. از اینرو مطالبات مردم در زمینه مسائل خارجی مانند چگونگی ارتباط با کشورهای جهان و بویژه بلوک های شرق و غرب بسیار مهم هستند. شیوه مواجهه با تحریم های بین المللی و منافشه هسته ای در زمره دستور کارهای مهم هستند. نامزدها باید در این موارد مواضع و راهکارهای خود را بیان کنند.
در مسائل داخلی مواردی مانند مشکلات اقتصادی نرخ تورم، بیکاری، مشکلات معیشتی، کاهش درآمدها، افزایش نرخ مسکن و اجاره، افزایش نرخ ارز و کاهش ارزش پول ملی و مسائل اجتماعی مانند ازدواج جوانان، مشارکت مردم، رعایت حقوق شهروندی، مسئله حجاب، مواجهه با فیلترینگ و افزایش پهنای باند اینترنت و بهره گیری از فناوری های نوین همچون کسب و کارهای دیجیتال و هوش مصنوعی با اهمیت هستند و ضرورت دارد مواضع خود را اعلام کنند!
فکر می کنید از لحاظ رسانه ای چه باید کرد تا آراء را به سمت مشارکت حداکثری جذب کرد؟
زمینه مشارکت حداکثری با مواردی مانند برگزاری انتخابات آزاد و رقابتی کامل، امکان حضور نمایندگان سلایق مختلف و آزادی بیان و آزادی رسانه میسر است. مواجهه حاکمیت با رسانه ها دلچسب نیست و تنها در ایام برگزاری انتخابات فضای نیم بندی ایجاد می شود و پس از انتخابات محدودیت های رسانه ای دوباره بر می گردند.
یکی از مواردی که می تواند شور و نشاط انتخاباتی ایجاد کند اجرای موفق مناظرات تلویزیونی آزاد است. علاوه بر اینها باید دید رسانه ملی و دیگر رسانه ها برای اقناع مخاطبان چه برنامه هایی تدارک دیده اند! در انتخابات مجلس دوازدهم در اسفند ماه گذشته، رسانه ملی یکی از موانع مشارکت شهروندان بود و نتوانست از عهده انجام تبلیغات فاخر و در خور ملت ایران بیرون آید.
