شفقنا رسانه_ معمولا در هر رویدادی که با حضور اهالی رسانه و خبرنگاران حوزه های مختلف برگزار می شود، به نظر می رسد بروز برخی ناهنجاری ها و حواشی دور از انتظار نباشد. در این مواقع امکان دارد با اشتراک گذاری چنین رفتارهایی در فضای مجازی، قضاوت ها و تحلیل هایی منتشر شود که موجب سردرگمی و ایجاد ابهامات زیاد برای افکار عمومی شود. اما اصول اخلاق حرفه ای برای اهالی رسانه در چنین مواقعی چیست؟مجید رضاییان استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه ژورنالیسم می گوید: از مسائل مهم در اصول اخلاق حرفه ای روزنامه نگاری این است که خبرنگار نباید اسیر جوسازی های بعد از هر رویداد شود و باید متوجه این امر مهم باشد که fact با information متفاوت است. اینکه رویدادی به صورت کلی منتشر شود و خبرنگار هم به همان کلیات بسنده کند، خلاف اصول اخلاق حرفه ای است. خبرنگار موظف است در عناصر شش گانه fact را به information برساند و این جز وظایف خبرنگار است و نمی تواند بگوید بر سر راه من موانعی بود و این مساله بیشتر به مهارت روزنامه نگار برمی گردد و خبرنگاران نباید در رویدادهای مختلف در حد همان fact قانع شوند.
رضاییان قبل از تشریح اصول اخلاقی حرفه ای روزنامه نگاران، به سه وجه مهم در این اصول اشاره می کند و به شفقنارسانه می گوید: اصول حرفه ای روزنامه نگاری در هنگام انتشار خبر دارای سه وجه است. اول اینکه یا خبر بر اساس یک«رویداد موردی» است، یا «خبر پوششی» است و یا اینکه «خبر کمپینی» است-در این وجه خبرنگار پیگیر مساله ای است که مردم روزانه با آن مواجه اند و خبرنگار در تلاش است که به یک نتیجه برسد و آن مسأله اصلاح شود_.
حال طبق این توضیح، وظیفه خبرنگار در مواجه با این سه وجه چیست؟این استاد دانشگاه پاسخ می دهد: اولین وظیفه خبرنگار در این باره به «اصل منبع» برمی گردد بدین معنا که منبع خبر باید صحت و سقم داشته باشد. اگر مشاهده رویداد توسط خود خبرنگار بوده،«منبع میدانی» است. اگر در منبع دیگری خبرنگار حضور میدانی نداشته باشد، باید منبع دقیق باشد. از طرفی دیگر، منبع های خبری هم باید بدانند در ارائه اطلاعات به خبرنگاران و رسانه ها، اطلاعات خود را مسدود نکنند و اطلاعات خود را منتشر کنند چرا که باعث شفاف سازی می شود.
این پژوهشگر با تاکید بر وظیفه و مسئولیت اجتماعی خبرنگاران برای بدست آوردن اخبار می گوید: اگر دستگاهی اطلاعات خود را در اختیار خبرنگاران قرار نداد و در مقابل خود روزنامه نگار به آن اطلاعات دست پیدا کرد، نباید که خبرنگار را به خاطر چنین عملی تنبیه کرد و این خلاف اصول اولیه اخلاق حرفه ای در روزنامه نگاری است و خبرنگار باید پیگیر باشد. روزنامه نگاران در برابر«اطلاعات آشکار و کتمان»مسئول هستند.
او با توضیح درباره تاثیر مهارت خبرنگاران برای رسیدن به اطلاعات ادامه می دهد: از دیگر مسائل مهم در اصول اخلاق حرفه ای روزنامه نگاری این است که خبرنگار نباید اسیر جوسازی های بعد از هر رویداد شود و باید متوجه این امر مهم باشد که fact با information متفاوت است. اینکه رویدادی به صورت کلی منتشر شود و خبرنگار هم به همان کلیات بسنده کند، خلاف اصول اخلاق حرفه ای است. خبرنگار موظف است در عناصر شش گانه fact را به information برساند و این جز وظایف خبرنگار است و نمی تواند بگوید بر سر راه من موانعی بود و این مساله بیشتر به مهارت روزنامه نگار برمی گردد و خبرنگاران نباید در رویدادهای مختلف در حد همان fact قانع شوند.
این نویسنده کتاب«شیوه روزنامه نگاری» با تاکید بر وجود دو عنصر مهم خبررسانی و غفلت اهالی رسانه از آنها بیان می کند: یکی از مسائل مهم در نظام رسانه ای کشور ما این است که خبرنگاران و اهالی رسانه بیشتر به دنبال چهار عنصر خبر یعنی«چه، کی، کجا و چه کسی»هستند تا اینکه پیگیر عناصر «چرا و چگونه» باشند. همیشه «چرایی و چگونگی»در اطلاع رسانی کشور مغفول می ماند که من نام آن را «اطلاع رسانی ابتر» می نامم. چرا که وقتی یک خبر به جای شش عنصر با چهار عنصر منتشر می شود، باید منتظر شایعات و اخبار جعلی و خارج شدن رسانه ها از«مرجعیت رسانه ای» باشیم. اکنون می توان همین شش عنصر را در سه وجه روزنامه نگاری تحلیلی پیگیری کرد اگر هر کدام از طرفین_یعنی دستگاه های خبر دهنده به عنوان یکی از منابع خبری و خبرنگاران به عنوان گیرنده_ از این چارچوب خارج شوند، طبیعتا از وظایف خود دوری کرده اند.
رضاییان با اشاره به تجربه کاری و رسانه ای خود در حوزه مطبوعات بر اهمیت آداب خبررسانی تاکید می کند و معتقد است؛ خبرنگاران را باید از روی خروجی خبر و محلی که کسب اطلاعات کرده، قضاوت کرد و نمی توان قبل از چنین مساله ای او را مورد توهین و تحقیر قرار داد.
عملکرد مسئولان تا چه حد می تواند رفتار حرفه ای روزنامه نگاران را تحت تاثیر خود قرار دهد؟ رضاییان می گوید: رفتار باید در چارچوب این اصول حرفه ای و اخلاقی باشد اکنون اگر چنین نبود، خبرنگاران باید وظایف حرفه ای خود را انجام دهند. حتی خبرنگار وقتی در برابر مقاومت مسئولان، یا موانع یا تهدید و تحقیر و یا اخراج از جلسه ای روبرو می شود، باید کار خودش را ادامه دهد. ما به عنوان روزنامه نگار باید بیاموزیم به دنبال خبر تولید شده، باید به یک نتیجه ای برسیم و این مساله را هم فراموش نکنیم که اخبار و گزارش های ما متکی به «وی گفت» و «وی افزود» نباشد که اگر آنها پاسخگو نبودند دست ما خالی باشد.