زمان انتشار : ۲۹ تیر ,۱۳۹۹ | ساعت : ۱۶:۲۹ | کد خبر : 500624 |

در وبینار«اصول روزنامه نگاری علم» مطرح شد؛ نمکدوست تهرانی: در پوشش اخبار کرونا، نیازمند میز بحران با تیمی میان رشته ای هستیم

 شفقنا رسانه- نمکدوست تهرانی در وبینار «اصول روزنامه نگاری علم» با نگاهی بر بحران کرونا گفت: اگر  رسانه‌ها و خبرگزاری‌ها می خواهند به صورت علمی و جدی به موضوع کرونا بپردازند، باید یک تیم میان رشته‌ای در تحریریه‌ها شکل بگیرد. یعنی نیازمند یک میز بحران متشکل از روزنامه نگار ارشد، خبرنگاران آشنا به موضوع، کارشناس و مشاور پزشکی، جامعه شناس، روانشناس، افراد خلاق، ایده پرداز، متخصص اطلاعات و آمار و… هستند. همه این ها در یک نفر جمع نمی شود.

 

به گزارش شفقنا رسانه، حسن نمکدوست تهرانی، استاد علوم ارتباطات در ابتدای وبینار «اصول روزنامه نگاری علم» با نگاهی بر بحران کرونا گفت: در حوزه ارتباطات گفته می شود که انسان موجودی ارتباطگر است، البته این حرف عجیبی نیست و همه موجودات ارتباطگر هستند. با این حال کمیت و کیفیت ارتباط انسان ها تفاوت دارد. به عبارتی انسان به همه شیوه ها ارتباط برقرار می کند و صحبت و سکوتش نوعی ارتباط برقرار کردن است. حتی با یک مفهوم می توان حالت های زیاد ارتباطی را به اشتراک بگذارد. می خواهم بگویم که جهان ارتباطات بسیار پیچیده است و هرکاری که می کنیم یک معنای ارتباطی دارد و هر کسی هم که در معرض آن قرار می گیرد، می تواند استنباط خودش را داشته باشد. پس این یک مکانیسم ساده نیست که توقع داشته باشیم تا طرف مقابل ما همان حس و برداشت ما را داشته باشد.

او ادامه داد: ارتباطات در همه کنش های ما حضور دارد. سکوت، بیداری، خواب، خندیدن، قهر کردن، دست تکان دادن، آشتی کردن و .. متضمن معناست و هیچ چیزی در این جهان بدون معنا نیست. به همین خاطر فرایند ارتباطات بسیار پیچیده است و اگر این نکته را بپذیریم که برداشت ها هم می توانند کاملاً از پیام هایمان متفاوت باشند، درک می کنیم که در چه سپهر پیچیده ای قرار داریم. یعنی وقتی هنگام طراحی پیام یا معنایی باید به تمام این پیچیدگی توجه کنیم. از طرفی ارتباطات سطوح مختلفی دارد. یعنی ما با خود و یا با دیگران ارتباط برقرار می کنیم. ارتباط با دیگران می تواند ارتباط چهره به چهره یا دورن گروهی، میان گروهی، دورن فرهنگی، میان فرهنگی و ارتباطات جمعی باشد. ارتباطات چهره به چهره با ارتباطات جمعی فرق دارد.

تمام پیچیدگی ارتباطی در زمان بحران پیچیده تر می شود

نمکدوست تهرانی با تاکید بر اینکه تمام پیچیدگی ارتباطی در زمان بحران به مراتب پیچیده تر می شود. گفت: الان در شرایطی قرار گرفتیم که کل جهان، افراد اطرافمان و حتی خودمان را تحت تاثیر قرار داده است. در این وضعیت مناسبات ارتباطاتی، تعاریف متعارف از معنا و پیام، شیوه های انتقال این معنا و پیام و شیوه های برداشت تا حد امکان نزدیک به نظر پیام آفرین دست خوش تغییر و تحول شده است. جامعه پزشکی، مسئولان سیاسی، متخصصان ما و… اگر در وضعیت عادی صحبت هایی می کردند و هرکسی به نحوی که می خواست فهم می کرد الان به دلیل بافت پر از اضطراب ناشی از بحران، فرایند به مراتب پیچیده تر شده است.

این استاد روزنامه نگاری به پیچیدگی های روزنامه نگاری علم اشاره کرد و گفت: ارتباطات پیچیدگی دارد، بحران پر از پیچیدگی است و اضافه بر آن روزنامه نگاری علم هم پیچیدگی ها و مسائل خاص خودش را دارد. بخصوص در ایران که تازه وارد اهمیت بحث های روزنامه نگاری علم می شویم. اگرچه این عزیزان تلاش هایشان قدیمی است ولی الان به اهمیت کارشان پی می بریم.

تاکید بر دقت، صحت و جامعیت در بحران کرونا

نمکدوست تهرانی در ادامه بر سه گانه مقدس روزنامه‌نگاری؛ دقت، صحت و جامعیت اشاره کرد و توضیح داد: در وضعیت کرونا پرسش ها بسیار است و آنچه در عین دقت و صحت می توان گفت، چیست؟ این یک پرسش جدی روزنامه نگار علم است. از طرفی جامعه پرسش های فراوانی درباره این بیماری دارند و پاسخ های ما باید جامع باشد. الان جامعه جهانی گرفتار این سه گانه درباره کرونا است. بنابرین می خواهم بگویم به لحاظ ارتباطی در وضعیت پیچیده ای قرار داریم به همین دلیل انتقال پیام و دریافت معنا در این اوضاع کار ساده ای نیست. به لحاظ اقتصادی، سیاسی و… دچار بحران هستیم و به لحاظ خود علم و مواجه آن با موضوع بیماری کرونا هم بحران داریم. جامعه پزشکی درباره موضوع به اجماع در جزئیات، به لحاظ دقت، صحت و جامعیت نرسیده است.

او ادامه داد: فقط دوستان پزشک نیستند که در مقابل این بیماری با پیچیدگی و بحران مواجه هستند بلکه ما ارتباطی ها هم در مقابل کووید ۱۹ با بحران مواجه شدیم و بار این کار بر روزنامه نگاران سلامت و روزنامه نگاران علم است. همانقدر که جامعه پزشکی احساس مسئولیت دارد، روزنامه نگاران سلامت و علم هم بخشی از این بازی توام با نهایت احساس مسئولیت هستند و باید باشند.

به گزارش شفقنا رسانه، علی ماهر، معاون نظارت و برنامه ریزی ستاد مقابله با کرونا در تهران با اشاره به صحبت های نمکدوست تهرانی گفت: اگرچه بحث روزنامه نگاری علم قدمت زیادی دارد ولی هیچ وقت آن را به عنوان یک تخصص جا افتاده در نظر نگرفتیم. یعنی هدف اصلی آن؛ (به زبان عامه برگرداندن یافته های علمی) تا کنون اتفاق نیفتاده است. این ضعف در پزشکی بزرگتر است چون با واژه ای به نام عدم تقارن اطلاعاتی مواجه هستیم. ارائه کننده اطلاعات در انتقال به مردم عادی ضعیف است. در اینجا یک تنگنا داریم که نمی توان ترجمه را به خوبی انجام داد و ابهام برای مردم بیشتر می شود.  در زمینه کووید ۱۹ که نوپدید و بدون سابقه است، باعث می شود تا انتقال مفاهیم علوم پزشکی سخت تر از شرایط عادی شود. در چنین شرایطی لزوم وجود بحث های بین رشته ای مثل ارتباطات سلامت، خودش را بیشتر نشان می دهد. طبیعتاً اکثر کشورهای جهان بحث های بین رشته ای بخصوص در زمینه سلامت را هدف قرار داده اند.

نمکدوست با اشاره به تفاوت های دنیای روزنامه نگاران با دانشمندان گفت: جهان ما روزنامه نگاران با جهان دانشمندان تفاوت های جدی دارد. ساده ترین این تفاوت در سرعت و عمق موضوع است. طبیعتاً برداشتی که یک دانشمند از زمان دارد با برداشت ما روزنامه نگاران فرق دارد. یک پزشک یا تیم پژوهشی تا از مسئله ای اطمینان قطعی پیدا نکنند هرچقدر هم زمان بگذرد، اعلام نمی کنند. یعنی چون مسئولیت جان مردم را برعهده دارند، می خواهند آنچه اعلام می شود دقیق، صحیح و جامع باشد. بنابراین زمان برای یک دانشمند یک معنا دارد و برای روزنامه نگاری که می خواهد به مردمِ نگران و تشنه آگاهی، اطلاعات برساند معنای دیگری دارد. اختلاف زیاد است و ما باید به تعادلی در این باره برسیم.

اضافه بار اطلاعاتی سبب اضطراب می شود

نمکدوست تهرانی «اضافه بار اطلاعاتی» را چالش جدی پیش روی حوزه ارتباطات در دوران کرونا خواند و گفت: اصطلاحی به نام «اضافه بار اطلاعاتی» وجود دارد و در وضعیت بحرانی مردم می خواهند هر چه بیشتر و سریع تر به میزان بیشتری از اطلاعات دست پیدا کنند ولی وقتی ما پیوسته اطلاعات را به سمت مخاطب سرازیر می کنیم، مغز باید زمان مناسب برای پردازش اطلاعات را  داشته باشد. اگر قبل از فهم و پردازش مغز اطلاعات دیگری به آن بدهیم فرد دچار اضطراب می شود و نمی تواند اطلاعات را فهم و تجزیه تحلیل کند. پس وقتی می خواهیم اطلاعاتی ارائه دهیم باید ببینیم آیا مخاطبمان به اندازه کافی زمان پردازش آن را دارد یا خیر.

آشنا کردن مردم با موضوع؛ مسئولیت روزنامه نگاری علم

او چالش بعدی را انتشار خبر های بد عنوان کرد و توضیح داد: خبرهای بد وقتی پیوسته ارائه شود افراد را دچار افسردگی می کند. در این چند ماه گذشته از یک طرف اطلاعات زیاد بدون فرصت پردازش به مردم ارائه می شد و آن ها را دچار اضطراب می کرد و از طرف دیگر پیوسته در معرض خبر بد قرار می گرفتند یعنی دچار اضطراب و افسردگی مختلط می شوند. وضعیت جامعه جهانی و جامعه ما، وضعیت این دوگانه اضطراب و افسردگی مختلط است. باید بدانیم که چگونه اطلاعات را در وضعیتی ارائه کنیم که عموم مردم دچار اضطراب ناشی از اضافه بار اطلاعاتی و افسردگی ناشی از شنیدن خبرهای بد هستند. از طرفی امر مهم آشناسازی را به آن اضافه کنیم. در اینجا ترجیح می دهم به جای مفهوم ساده کردن، مفهوم آشنا کردن را بکار ببرم. یعنی یکی از مسئولیت های روزنامه نگاری علم آشنا کردن مردم با موضوع است. باید در عین صحت، دقت و جامعیت برای آشناسازی هم تلاش کنیم.

تحریریه ها در بحث کرونا از امکان میان رشته ای بهره بگیرند

این استاد روزنامه نگاری ضمن اینکه مهمترین معضل درون حرفه ای روزنامه نگاران را دقت خواند به اهمیت میز کرونا در تحریریه ها اشاره کرد و گفت: اکثر ما روزنامه نگارهای گرفتار وضعیت بی دقتی یا کم دقتی هستیم. در بحث کووید ۱۹ تحریریه ها و روزنامه هایمان باید از امکان میان رشته ای بهره بگیرند. از طرفی تحریریه های ما باید دارای میز کرونا باشند. یعنی همه رسانه های ما که به کووید ۱۹ می پردازند باید یک میز اختصاصی تشکیل دهند. پوشش دقیق و صحیح اخبار کرونا کار یک روزنامه نگار یا خبرنگار نیست. اگر  رسانه‌ها و خبرگزاری‌ها می خواهند به صورت علمی و جدی به موضوع کرونا بپردازند، باید یک تیم میان رشته‌ای در تحریریه‌ها شکل بگیرد. یعنی نیازمند یک میز بحران متشکل از روزنامه نگار ارشد، خبرنگاران آشنا به موضوع، کارشناس و مشاور پزشکی، جامعه شناس، روانشناس، افراد خلاق، ایده پرداز، متخصص اطلاعات و آمار و… هستند. همه این ها در یک نفر جمع نمی شود. باید در ستاد مبارزه با کرونا قبل از عید به میز بحران کرونا فکر می کردند.

او ادامه داد: مجموعه این تیم باید کمک کنند که کرونا برای مردم عادی نشود. پیوسته باید فکر کنیم که چه باید کرد تا این بحران جلوی چشم باشد، دچار خطا نشویم، نادقیق و غلط ننویسیم، به گونه ای ننویسیم که جامعه را دچار اضطراب کنیم، کاربردی بنویسیم و مردم از اطلاعاتمان به صورت مشخص استفاده کنند.

نمکدوست تهرانی ضمن تاکید بر اینکه بحران کرونا نیازمند موضوعاتی فراتر از توصیه‌های معمول است، گفت: تعداد کشته‌های کرونا در کشور از میانگین کشته‌های جنگ در حال پیشی گرفتن است و ما در یک وضعیت مشابه جنگ قرار گرفتیم. به همین دلیل باید همانند دوران جنگ که تحریریه ها میز جنگ داشتند، تحریریه های الان هم میز کرونا داشته باشند.

این استاد روزنامه نگاری گفت: در شرایط بحران بازار به طرز حیرت انگیزی برای شبه علم و ضد علم باز می شود و مردم در شرایط بحران آنقدر خود را در تنگنا می بینند که به هر راه‌حل پیشنهادی برای رهایی از بحران چنگ می‌زنند و این بسیار مخرب است. غلبه بر کرونا نیازمند عزمی ملی است و جامعه رسانه ای کشور باید در این عزم ملی با تمام قوا حضور داشته باشد. راه آن هم میز کرونا در تحریریه های متشکل از مجموعه تخصص های گوناگون پوشش دهنده در مسئله کرونا است.

دکتر ماهر هم در ادامه گفت: مباحث اقتصاد رفتاری در علوم پزشکی آموزش داده نمی‌شود و یک خلاء شدید بین علوم رفتاری و علوم پزشکی وجود دارد. اگرچه در همه جای دنیای این صدق می کند ولی در ایران شدیدتر است و دانشجویان ما با این ادبیات بیگانه هستند. همانطور که دکتر نمکدوست فرمودند این مسئله هم باید شکل بگیرد ولی با یک تیم. یعنی در علوم پزشکی هم آنقدر مسائل تخصصی هست که اظهار نظر یک نفر کافی نیست و هر متخصصی از دید متفاوتی به موضوع نگاه می کند و جمع بندی آن کار ساده ای نیست.

او با اشاره به لزوم تشکیل میز کرونا متشکل از متخصصان پزشکی و ارتباطات گفت: شاید لازم باشد تا کمی فراتر به پیشنهاد آقای دکتر نمکدوست مبنی بر تشکیل میز بحران کرونا در تحریریه رسانه‌ها بنگریم و شاید در حوزه معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد شکل بگیرد. اگرچه آقای خدادی و همکارانشان گروه هایی را تشکیل دادند ولی بیشتر نگاه روزنامه نگارانه به قضیه است. بنابراین نیازمند تشکیل نهاد مشورتی متشکل از متخصصان علوم پزشکی و علوم ارتباطی در این زمینه هستیم تا از این طریق یک پیام دقیق و صحیح را به موقع به جامعه انتقال دهیم که ضمن آشناسازی عموم مردم از بروز اضطراب و افسردگی در مردم و جامعه پیشگیری شود.

انستیتو «علوم انسانی و سلامت» راه‌اندازی می‌شود

ماهر با اشاره به سابقه روزنامه نگاری علم، هدف اصلی آن را انتشار یافته‌های علمی به زبان قابل فهم برای عموم مردم خواند و گفت: باید ارتباط منسجم بین علوم انسانی و روزنامه نگاری با حوزه سلامت برقرار شود ضمن اینکه اقداماتی مقدماتی جهت راه‌اندازی انستیتو علوم انسانی و سلامت در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی صورت گرفته است.

ایجاد پل بین سطح دانش متخصصان و دانش عموم، وظیفه روزنامه نگار علم است

نمکدوست هم در ادامه با اشاره به عادی شدن مسئله کرونا در جامعه گفت: یکی از چالش های روزنامه نگاری علم این است که آشنا را نو کند. به همین دلیل در میزهای بحران کرونا باید افراد خلاق حضور داشته باشند تا بسته‌های جذاب و قابل فهم محتوایی و آموزشی برای کلیه سطوح جامعه درست و از طریق رسانه ها منتشر کنند. به عبارت دیگر باید با ایده‌های خلاقانه توسط متخصصان حوزه تبلیغات و گرافیک جلوی عادی و تکراری شدن موضوع در سطح جامعه را بگیریم. علاوه بر آن باید نو را هم آشنا کنیم. به عبارتی هر روز اطلاعات، داروها و شیوه های تازه ای درباره این ویروس مطرح می شود و مردم با ادبیات جامعه پزشکی آشنا نیستند. وظیفه ما به عنوان روزنامه نگار این است که با ایجاد پل بین سطح دانش متخصصان و سطح دانش عموم مردم این اطلاعات را به جامعه منتقل کنیم.

او ادامه داد: برای حل این دو چالش روزنامه نگاری علم چاره ای جز تیمی کار کردن نیست و این یک توصیه تکنیکال و الزامی است. الان وقت این است که کار بین صنفی کنیم. صنف روزنامه نگاران، صنف تبلیغاتی ها، صنف گرافیست ها، صنف فیلم سازان و… همه باید یک تیم شوند. در زمینه ایجاد میز مدیریت بحران در رسانه‌ها، وزارت ارشاد باید نقش تسهیل‌گر را ایفا کند و همه این ها را کنار هم بچیند.

اولویت اول رسانه ها کمک به حل بحران است

نمکدوست ضمن بیان اینکه در زمان بحران اولویت اول رسانه کمک به حل بحران است و رقابت در اولویت بعدی قرار می‌گیرد، گفت: روزنامه‌نگار در همه حال و در همه پلتفرم ها باید اصول حرفه‌ای روزنامه‌نگاری را رعایت کند. ناگفته نماند که مهمترین مسئولیت رسانه در زمان بحران کمک به حل مسئله، کاهش آسیب‌ها و افزایش همدلی‌هاست و البته باید واقعیت‌ها را در صورت مبتنی بودن بر دانش تخصصی بلند عنوان کنند.

 

انتهای پیام

media.shafaqna.com

شفقنا در شبکه های اجتماعی: توییتر | اینستاگرام | تلگرام

پاسخ به این نظر

Please enter your comment!
Please enter your name here