زمان انتشار : ۲۹ بهمن ,۱۳۹۸ | ساعت : ۰۹:۲۵ | کد خبر : 492743 |

معتمدی: آنچه در برنامه‌های گفتگوی دینی تلویزیون رخ می‌دهد، با دیدگاه اسلام منافات دارد

شفقنا رسانه- به همت پژوهشکده مطالعات فرهنگی و ارتباطات، نشست «ارزیابی برنامه‌های گفتگوی دینی در تلویزیون ایران»  در سالن اندیشه برگزار شد. در این نشست دکتر بشیر معتمدی عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ضمن اشاره به تعاریفی که از گفتگو توسط اندیشمندان مطرح می‌شود، خاطر نشان کرد: در گفتگو همانطور که یک طرف نظرات خود را ابراز می‌کند، باید تحمّل یا به تعبیری قدرت لازم را نیز برای «شنیدن» داشته باشد. از این منظر، گفتگو، دو جانبه بودن و نقش روابط دوطرفه را به خوبی نشان می‌دهد.

به گزارش شفقنا رسانه دکتر بشیر معتمدی عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در این نشست تأکید کرد: افرادی هم می‌توانند گفتگو را به رسمیت بشناسند که دیگری را به رسمیت شناخته باشند، زیرا اگر کسی را به رسمیت نشناسیم، گفتگویی صورت نمی‌گیرد. بنابراین اصلی‌ترین نکته در گفتگو، نقش و اهمیت وجود «دیگری» در تحقق گفتگو است، چراکه گفتگو در مقابل تک‌گویی قرار دارد. به بیان دیگرگفتگو نوعی مشارکت است که بدون توانایی شنیدن، ممکن نیست و این به معنای پذیرش تکثر آراء در جامعه است.

او در ادامه افزود: اسلام به عنوان یک دین نیز بر اهمیت «گفتگوهای دینی» تأکید فراوان دارد. در دیدگاه اسلامی اعتقاد به آزادی بیان و انتخاب بهترین سخن در میان سخنان مختلف، در «قرآن» به عنوان کتاب آسمانی این دین مورد تأکید قرار گرفته است. در تعابیر استاد مطهری به عنوان یک اسلام شناس هم تصریح شده است که هر مکتبی که به ایدئولوژی خود ایمان و اعتقاد و اعتماد داشته باشد، ناچار باید طرفدار آزادی اندیشه و آزادی تفکر باشد و اسلام به منطق خودش اعتماد دارد.

معتمدی با نقل جمله‌ای‌ از استاد مطهری گفت: آقای مطهری در یکی از سخنرانی‌هایی که ابتدای انقلاب نمود، به صراحت گفت در رژیم جمهوری اسلامی هیچ محدودیتی برای افکار وجود ندارد و از به اصطلاح کانالیزه کردن اندیشه‌ها، خبر و اثر نخواهد بود. همه باید آزاد باشند که حاصل اندیشه‌ها و تفکرات اصلی‌شان را عرضه کنند. ایشان حتی هشداد دادکه جوانان و طرفداران اسلام خیال نکنند راه حفظ معتقدات اسلامی، جلوگیری از ابراز عقیده دیگران است، بلکه از اسلام فقط با یک نیرو می شود پاسداری کرد و آن علم است و آزادی دادن به افکار مخالف و مواجهه صریح و روشن با آنها.

او در ادامه با اشاره به تحقیقی که به صورت کیفی و با مصاحبه عمقی با تعدادی از تهیه‌کنند­گان و مدیران گروه‌های معارف سیما انجام داده، خاطر نشان کرد: سؤال اصلی تحقیق این بود که تلویزیون به عنوان رسانه ملی در ایران و در ساختار حکومت دینی (که دین عامل مشروعیت حکومت به حساب می آید)، چه جایگاه، سیاست و راهبردی را در زمینه تولید «برنامه‌های گفتگو محور دینی» در پیش گرفته است؟ آیا این روشها با روشی که در دیدگاه اسلامی بدان تصریح شده است، مطابقت دارد؟

معتمدی در جواب این پرسش به ذکر تعدادی از پاسخهایی که مصاحبه‌شوندگان داده‌اند، پرداخت  و گفت: یکی از تهیه‌کنندگان برنامه‌های معارف شبکه ۴ که شبکه نخبگانی و خاص گفتگوهای علمی است درهمان ابتدا اوّلین لازمه یک میزگرد را رد می‌کند و آن پذیرش دیگری به عنوان صاحب حقّ است. از دید این فرد، میز‌گرد دینی وجود ندارد و اگر هم ما شاهد میز‌گرد‌هایی در حوزه دین هستیم، در باب نسبت دین و حوزه‌های دیگر است. در همین محور نیز قرار نیست که بحث‌ها، سمت و سوی دیگری غیر از آنچه مدنظر و مورد قبول سازمان است به اثبات برسد. لذا باید حتماً میز‌گرد‌ها- حتی درشبکۀ ۴- طوری طراحی و اجرا شود که دیدگاه مورد قبول سازمان به اثبات رسد.

این عضو هیأت علمی با اشاره به تئوری هژمونی که در پی تبیین سلطه فرهنگی در جوامع است، خاطرنشان کرد:  در میان سخنان یکی از تهیه‌کنندگان گروه معارف شبکه ۱ نگرانی و تشویشی به چشم می‌خورد که شاید بتوان ماهیت این نگرانی را آشکار ساخت. از گفته­های وی اینطور به نظر می‌ رسد که مدیران تلویزیون به علّت اینکه  در پی تثبیت هژمونی هستند، معتقدند نمی‌توان مخاطب را در مباحث دینی رها کرد و باید حتماً آن را به نتیجه رساند و الا آن را اساساً نباید مطرح کرد. گویی مردمان عادی نمی‌توانند و نباید از طریق مباحث فکری، دین را پذیرا باشند. آنها باید صرفاً ایمان آورند و در جریانی یک طرفه دین را بپذیرند. چنین امری ماهیت برنامه‌های گفتگو را بیش از پیش آشکار می‌سازد.

او در بخش دیگری از سخنانش به ضوابط برنامه‌های گفتگو محور دینی اشاره کرد و افزود: طبق سخنان دست‌اندرکاران تولید برنامه‌های گفتگو محور، ضوابط مکتوبی در این زمینه وجود ندارد، اما چارچوبی وجود دارد که هم سازمان و هم تهیه­کننده و هم کارشناس آن را می­دانند. معیار کلی هم آن است که جو جامعه نباید بهم بریزد و جامعه را دچار نگرانی و تنش کند. اما اینکه حد و مرز ایجاد نگرانی و تنش چیست، مشخص نشده است. همین امر سبب می‌شود برنامه‌های گفتگوی دینی تا جایی که ممکن است محافظه‌کارانه ساخته شود. در واقع روند حاکم بر این نوع برنامه‌‌ها، مجری بی خاصیت و یا  حداکثرسؤال کننده مؤدب  و در مقابل کارشناس  تک گو  است که با اظهارات یکسویه فکر می‌کند همه ابهامات را بر طرف کرده است.

معتمدی در مورد حضور کارشناسانی با دیدگاه متفاوت با حاکمیت در برنامه‌های گفتگوی دینی اظهار داشت: طبق نظر مصاحبه‌شوندگان این مسأله نسبی است که باید ظرفیت آن در سازمان ایجاد شود. امّا اینکه جنگ مغلوبه نشود، برای تلویزیون مهم است تا جاییکه مدیر سابق گروه معارف شبکه ۴ به عنوان یکی از مصاحبه‌شوندگان معتقد بود بعضی وقت‌ها سازمان می‌بیند اصلاً این کار را نمی‌تواند انجام دهد، یعنی یک آدمی که با این توان جلوی او بنشیند و حتّی در سطح او بحث بکند، نیست و لذا  اساساً ممکن است از خیرش بگذرد.

او افزود: علاوه بر این، حضور فردی با نظرات مخالف مدیریت کلان تلویزیون در گفتگوهای دینی به طوری است که در ترکیب مجموعه افرادی که هستند در اقلیت قرار می‌گیرد. در نهایت کارشناسان با تفکر متفاوت یا اساساً امکان حضور در برنامه‌های گفتگوی دینی پیدا نمی‌کنند و یا افراد متوسّط و ضعیف این حوزه، آن هم در ترکیبی نامتعادل حضور می‌یابند. در نتیجه صدا و سیما نیز به عنوان ابزار فرهنگی نظام در به وجود آوردن فضای بسته‌ای که امکان طرح دیدگاههای متفاوت دینی وجود ندارد، سهیم است و در همین مسیر حرکت می‌کند.

معتمدی ادامه داد: در مجموع به نظر می‌رسد که «گفتگو‌های دینی» در تلویزیون، بیمعنی است و اگر گفتگویی صورت می‌گیرد، نه برای کشف حقیقت، بلکه برای به نتیجه رسیدن هدفهای از پیش تعیین شده است. نوع طراحی، ضوابط این برنامه‌ها و معیارهای حضور کارشناسان همگی تصدیقکنندۀ چنین روندی است. علت این رویکرد نیز «تثبیت هژمونی» یا سلطه فرهنگی است که  نمی‌خواهد اجازه دهد خدشه‌ای بر آن وارد شود.

این عضو هیأت علمی تأکید کرد: تحقیق حاضرنشان می‌دهد که آنچه در برنامه‌های گفتگومحور دینی تلویزیون رخ می‌دهد، با دیدگاه اسلام منافات دارد و خلاف آن چیزی است که قرار بود در جمهوری اسلامی عمل شود. تلویزیون می بایست به مسیر اصلی اسلام که در آن گفتگوهای واقعی دینی  توصیه شده است و اجازه طرح دیدگاههای مختلف دینی را می‌دهد، بازگردد. اگر بناست گام دوم انقلاب و شرایط تمدن سازی مهیا شود، تنها یک راه دارد و آن هم ایجاد بستر آزاد برای همه نوع گفتگو از جمله گفتگوهای دینی است.

او در پایان خاطر نشان کرد: لازم است بعضی از انگاره ها یا تصورات  هم در سطح مدیران و سیاستگذاران رسانه ملی و هم در سطح تهیه‌ کنندگان و دست‌اندرکاران برنامه‌های معارفی اصلاح گردد. از جمله اینکه مردم دینشان را از تلویزیون نمی‌گیرند و تلویزیون تنها می‌تواند دیدگاههای دینی را تقویت و یا نقد کند. در آن صورت هم مخاطب به صورت فعال با آن برخورد می کند. یعنی مخاطب منفعل نیست و هر چه در تلویزیون گفته شود، عیناً از سوی مخاطب دریافت نمی‌شود. نگرش اشتباه دیگر  در سازمان این است که تصور می‌کنند چنانچه مطالبی را نگذارند مطرح شود، در این عصر انفجار اطلاعات جلوی انتشار آن گرفته می‌شود. انگار مردم تنها به تلویزیون توجه دارند و گویی گستره وسیع شبکه‌های اجتماعی، شبکه‌های ماهواره‌ای بین‌المللی و … وجود ندارد.بنابراین سیاست منع، جلوگیری و سانسور دیگر پاسخگو نیست. مشکل انتهایی برنامه‌های دینی تلویزیون هم  این است که فقط برای جامعه دیندار و مؤمن طراحی و اجرا می‌شود و سطوح مختلف دینداری در آن  لحاظ نمی شود.

انتهای پیام

media.shafaqna.com

شفقنا در شبکه های اجتماعی: توییتر | اینستاگرام | تلگرام

پاسخ به این نظر

Please enter your comment!
Please enter your name here