زمان انتشار : ۱۹ آذر ,۱۳۹۸ | ساعت : ۱۴:۳۹ | کد خبر : 489686 |

سپنجی: بحث محیط زیست در جامعه به یک گفتمان اصلی تبدیل نشده است/ افلاکی: تنها گزارش های علمی و مستند در رسانه نتیجه می دهند نه جنجالی کار کردن

شفقنا رسانه- نشست تخصصی 《روزنامه نگاری محیط زیست، زوایا و ابعاد پیدا و پنهان》 در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با سخنرانی امیر عبدالرضا سپنجی عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، احسان محمدی روزنامه نگار و عضو فعال شبکه های اجتماعی و اسدالله افلاکی روزنامه نگار پیشکسوت محیط زیست برگزار شد.

به گزارش شفقنا رسانه، امیر عبدالرضا سپنجی مدیر روابط عمومی سازمان محیط زیست و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در ابتدای این نشست گفت: در جامعه ما بحث محیط زیست به یک گفتمان اصلی تبدیل نشده است. اگر در دهه های اخیر این اتفاق می افتاد شاهد بسیاری از فجایع نبودیم. با این حال به هر دلیلی از جمله کاستی های آموزشی و … به یک وضعیت نگران کننده‌ای در بحث محیط زیست رسیده ایم. همه‌ی ما می‌دانیم که در بحث محیط زیست نیاز به یک بازنگری جدی و تأمل فراوان تری داریم. قطعاً این موضوع در کشورهای خاورمیانه، شمال افریقا، ایران و اطراف آن به شدت نگران کننده تر است.

سپنجی به اصل پنجاه قانون اساسی اشاره کرد و گفت: در جمهوری اسلامی حفاظت محیط زیست که نسل امروز و نسل‌های بعد باید در آن حیات اجتماعی رو به رشدی داشته باشند، وظیفه‌ی عمومی تلقی می‌شود. از این رو فعالیت‌های اقتصادی و… اگر با آلودگی محیط‌زیست و یا تخریب غیرقابل جبران آن ملازمه پیدا کنند، ممنوع است.

او ادامه داد: مباحثی که در اینجا مطرح شده مولفه‌هایی از بحث توسعه‌ی پایدار است که حدوداً ۵ دهه است که در دنیا خیلی جدی گرفته شده. توسعه‌ی پایدار چهار مولفه‌ی اصلی دارد. از جمله؛ باید مسائل اجتماعی یک جامعه پایدار باشد، باید اقتصاد آن پایدار باشد، حقوق نسل‌های آتی باید حفظ شود و … .

سپنجی تاکید کرد: مفهوم توسعه‌ی پایدار باید به سمت و سویی برود که اشتباهات گذشته‌ی بشری تکرار نشود و ما در عرصه‌ی محیط زیست یک توسعه‌ی همه‌جانبه و متوازن را تجربه کنیم. توسعه پایدار فرایندی است که در استفاده از منابع، هدایت سرمایه‌گذاری‌ها، جهت‌گیری فناوری‌ها و تغییرات نهادی با نیازهای حال و آینده‌ی بشری سازگار باشد و در کنار رشد اقتصادی و توسعه‌ی بشری در یک جامعه یا یک اقتصاد توسعه یافته سعی در تحصیل توسعه‌ی مستمر برای توسعه‌ی اقتصادی داشته باشد.

این عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ادامه اداد: ما معمولاً به توسعه اقتصادی، رشد می‌گوییم ولی development یا توسعه مفهومی فراتر از رشد صرف است و وقتی ما توسعه را به کار می‌بریم طبیعتاً باید در آن مولفه‌های متعددی فراتر از مسائل اقتصادی، اجتماعی، زیست محیطی و مسائل مرتبط با آن ها ورود پیدا کند.

سپنجی ضمن بیان این نکته که یکی از شاخص‌های اصلی توسعه پایدار حفظ محیط‌زیست است، گفت: اگرچه رسانه ها کارکردهای مختلفی دارند. با این حال رسانه ها یکی از ابزارهای بسیار ویژه برای حفظ محیط زیست و  آگاه‌سازی و اطلاع‌رسانی در عرصه‌ی حفظ محیط زیست هستند. بنابراین سریع‌ترین، مطمئن‌ترین، تاثیرگذارترین و قابل دسترس‌ترین ابزار برای آگاهی دهی و حفظ محیط زیست و همچنین تنویر  افکار عمومی رسانه‌ها هستند.

این استاد ارتباطات ادامه داد: محیط زیست یک ویژگی عام دارد و فرایند مدار است نه رویداد مدار. خب ممکن است اتفاق های زیادی رخ دهد از جمله آتش سوزی جنگل ها، آلودگی هوا و… اتفاق بیفتد. این ها صرفاً یک رویداد هستند و طبیعتاً یک پروسه و روندی پشت آن ها بوده است که به امروز رسیده اند. مثلاً ۵۰ سال پیش سراوان مسئله‌ای به اسم پسماند و آلودگی دفن زباله نداشته است. باید خودروسازیمان متحول می شد، پایش های زیست محیطی مان به صورت دقیق انجام می شد و… که این ها صورت نگرفته است.

سپنجی در ادامه با بیان این که باید تنها به نکات منفی اشاره نکنیم و نکات مثبت را هم بیان کنیم، گفت: در دهه های اخیر  اتفاقات خوبی افتاده است. مثلاً در بحث گرد و غبار در همین دو سال اخیر تقریباً پنجاه کانون گرد و غبار در کشور شناسایی شد و در حال چاره اندیشی برای آنها هستیم. یا با احیای دریاچه ارومیه باعث جلوگیری از آوارگی و مهاجرت چهار ده میلیون نفر به حاشیه کلان شهر ها شدیم. هزینه‌ای که برای احیای دریاچه‌ی ارومیه شده هنوز کمتر از یک میلیارد دلار است. اما اگر فقط شهر تبریز می‌خواست جابه جا شود باید بالای هزار میلیارد دلار هزینه می‌شد. ببینید عدم حفظ محیط زیست، عدم توجه به این مقوله‌ی مهم و توسعه‌ی پایدار  می تواند چه هزینه هایی بر روی دست کشور ما بگذارد. اساساً بحث احیای دریاچه‌ی ارومیه را می توان به عنوان یک کار استراتژیک و امنیتی مطرح کرد.

او در ادامه به بیان تعریف روزنامه‌نگاری محیط زیست پرداخت و گفت: «نوعی روزنامه نگاری است که می‌تواند با جلب توجه شهروندان نسبت به مسائل زیست محیطی کنش آنان را در حل و فصل مسائل و پیشرفت اهداف توسعه‌ی پایدار برانگیزاند».

سپنجی در ادامه به بیان معیارهای مطرح شده برای روزنامه نگاری محیط زیست پرداخت و عنوان کرد: ارائه‌ی اسناد و مدارک مناسب، نظرات موافق و مخالف، تعدد منابع خبری، بیان اثرات مثبت و منفی فعالیت‌های اجتماعی و انسانی، ارائه‌ی راهکار و پیشنهاد، فرایند مداری، به کار بردن نقشه‌ها و نمودارهایی که بتواند داده‌ها را به صورت تصویری نمایش دهد، سابقه‌ی خبری مناسب، استفاده از نظرات اساتید، داشتن اطلاعات تخصصی و بیان  عواقب و پیامدهای محیط زیستی اتفاقات از جمله معیارهای مطرح شده برای روزنامه نگاری محیط زیست است.

این عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با تاکید بر این مسئله که در دهه های اخیر رسانه هایمان کمتر به محیط زیست توجه کردند. گفت: خیلی از اساتید ما هم به این عرصه کم‌توجهی کردند و می‌بینید که اوضاع به چه شکل پیش رفته است. امروز با آسیب های روندی مواجه هستیم که ناشی از بی توجهی دهه های اخیر بوده است.

سپنجی با بیان این مسئله که بحث انتقال آب تنها بحث دولت فعلی نیست و در دولت های قبل وجود داشته است گفت: در حال حاضر هم سازمان محیط زیست با کلیات این طرح موافق است اما با جزئیات آن از جمله اینکه مسیر کجا باشد، روند چطور باشد، عمقی که باید آب منتقل بشود و شورآبه برگردد و چه مقدار باشد و… نقطه نظر دارد.

او با تاکید بر این مسئله که همه ارزیابی ها درباره انتقال آب انجام شده است می گوید: با این حال یک عده از عزیزان فقط می‌گویند انتقال آب همه چیز را نابود می‌کند. درحالی که باید تبعات اجتماعی، اقتصادی، مسائل فنی و مسائل زیست محیطی را هم کنار آن ببینیم.

به گزارش شفقنا رسانه، اسدالله افلاکی روزنامه نگار پیشکسوت محیط زیست در ابتدای صحبت های خود گفت: بزرگترین حلقه مفقوده در محیط زیست آموزش است. متاسفانه نه روزنامه نگاران ما و نه مسئولان مان هیچکدام آموزش ندیده اند.

افلاکی در ادامه به بیان تاریخچه ای از روزنامه نگاری در محیط زیست پرداخت و گفت: تا قبل از سال ۷۱ اگر اشاره ای هم به محیط زیست می شد در رسانه ها صرفاً تحت عنوان محیط زیست به مسئله و موضوعی پرداخته نمی شد. در سال ۷۱ که همشهری راه افتاد شروع به پرداختن درباره مسائل محیط زیست کردند و به همت اسماعیل عباسی صفحه محیط زیست در همشهری بنیان گذاشته شد. ولی تا سال ۸۰ و ۸۱ که من وارد این عرصه شدم اصلاً خبری از محیط زیست به آن شکلی که امروز وجود دارد، نبود. تا سال ۸۲ در صفحه شهری به مسائل محیط زیست می پرداختیم و از این تاریخ به بعد احساس کردم نیاز به صفحه مستقلی برای محیط زیست داریم. خیلی تلاش کردیم تا اینکه صفحه ای تحت عنوان زادبوم، زیست بوم، محیط زیست و… به ما دادند و در طول این سال ها عناوین آن عوض می شد.

او ادامه داد: در دهه ۸۰ دو اتفاق افتاد. اولین اتفاق مبارک این بود که رسانه ها برای اولین بار محیط زیست را به رسمیت شناختند. اتفاق دیگر این بود که همزمان با اطلاع رسانی در عرصه محیط زیست شاهد شدت گرفتن تخریب ها بودیم. یعنی واقعاً از اطلاع رسانی در حوزه محیط زیست عقب می ماندیم. به عنوان مثال دریاچه ارومیه شروع به خشک شدن کرد و خبری از همشهری در این باره منتشر کردیم که شهروندان عزیز ارومیه زنگ زدند و گفتند که می خواهیم در همشهری تحصن کنیم، شما به چه حقی می خواهید ما را زیر سوال ببرید… .

افلاکی به دوران فعالیتش در همشهری اشاره کرد و گفت: زمانی که در همشهری کار می کردیم چند مشکل اساسی داشتیم. اول اینکه باید بیش از هر چیزی مسئولان روزنامه را مجاب می کردم که مسائل محیط زیست مهم است و این تیتر باید به صفحه اول بیاید. از طرفی دیگر ما علاوه بر مشکل روزنامه، مشکل مسئولان را هم داشتیم.

او با اشاره به تلاش رسانه ها بخصوص همشهری برای پرداختن به وعده یکی از نماینده ها درباره ساخت جاده‌ی شاهرود به شیرین آباد ابر گفت: وقتی در این زمینه تحقیق کردیم متوجه شدیم که با این کار پانصد هکتار گونه سرخ ار متمرکز دقیقاً در جایی واقع شده که می خواستند جاده را از آنجا ببرند. خب از یک طرف با مدیرمسئول و سردبیر کلنجار می رفتیم و از طرفی هم فعالان زیست محیطی دائماً هشدار می دادند که کاری بکنید. البته ما رسانه ها کار خودمان را کردیم و همشهری هم به دلیل تیراژ بالاتر، برد بیشتری داشتند و گزارش مربوطه به صفحه اول آمد. بنابراین انتشار گزارش جنگل ابر سبب شد تا جلوی یکی از فاجعه‌های بزرگ زیست محیطی گرفته شود.

این پیشکسوت حوزه محیط زیست با اشاره به اتفاقات محیط زیستی در سال های ۸۰ به بعد گفت: از ۸۰ به بعد هر طرفی که نگاه می کردیم در حال ساختن سد بودند. شروع به سد سازی کردند و آرامگاه کوروش تحت الشعاع آن قرار گرفت و آسیب دید که این باعث اعتراض یونسکو شد. اتفاقاً در سال ۸۶ گزارشی در همشهری منتشر شد که در آمریکا بخاطر این گزارش به من جایزه دادند.

او ادامه داد: اولین بار در صفحه‌ی محیط زیست همشهری یک هشداری داده شد که دوره‌ی سدسازی تمام شده و الان می‌خواهند به سراغ طرح‌های انتقال آب بروند. برای مدیر مسئول توضیح دادم که چه اتفاقی در حال وقوع است. به اعتقاد من مهم ترین معضل محیط زیست کشور ما بحران آب است و ریشه این بحران آب و معضل هم فقط به مدیریت غلط منابع آب کشور برمی گردد. به عبارتی  یک تفکر سازه ای و سخت افزاری به مدیریت کلان آب کشور حاکم است که هر دولتی هم بیاید نمی تواند آن را تکان دهد.

افلاکی به خشکیدگی جنگل های بلوط اشاره کرد و گفت: در سال ۸۹ گزارشی از ایلام درباره شروع خشکیدگی جنگل های بلوط داشتیم. بعد از آن ظرف دو سال یک میلیون و هشتصد هزار هکتار تا دو میلیون هکتار از جنگل های بلوط ما به دلیل پدیده خشکیدگی، ریزگردهایی که از خارج می آمدند و مدیریت غلط منابع آبی خشک شدند. خب نکته زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که بفهمیم وقتی ما دو میلیون هکتار جنگل زاگرسی از دست می‌دهیم در واقع یعنی یک سوم منبع آب کشور را از دست دادیم. در تمام همه این روزها ما کمتر شاهد این بودیم که خبرنگاری به سراغ این موضوع برود. چون دانش این کار را ندارند و بدون مطالعه کار می کنند.

افلاکی به اطلاعات غلط کارشناسان درباره دریاچه ارومیه هم اشاره کرد و گفت: به اعتقاد من اگر ارومیه به این روز افتاد ۸۰ درصد آن ناشی از اطلاعات غلطی بود که کارشناسان ناکارشناس بدون پشتوانه فنی و کارشناسی اطلاعات غلط دادند. خب هر خبرنگاری هم که بعداً خواست مطلب بنویسد برای پیشینه مطلبش به این اطلاعات غلط استناد کرد.

او تاکید کرد: به عقیده من پشت میز نشینی بزرگ ترین آفت روزنامه‌نگاری است. کسی که می‌خواهد پشت میز بنشیند نباید خبرنگار شود. خبرنگاری می‌تواند گزارش تهیه کند که به عرصه برود نه اینکه تلفنی مطلب بگیرد. از طرفی هم روزنامه‌نگاری نباید تابع خط‌کشی‌های سیاسی باشد و کسی که می‌خواهد روزنامه نگار شود باید این‌ها را ملکه‌ی ذهنش کند.

این روزنامه نگار پیشکسوت محیط زیست گفت: از نگاه منِ روزنامه نگار مهمترین مسئله ای که باعث شده محیط زیست ما به این وضعیت بیفتد، دانش ناکافی مسئولان است که حتی به دنبال یادگیری هم نمی روند. از طرفی هم بخشی نگری در همه چیز وجود دارد. به عبارتی نماینده مجلس فقط تلاش می کند تا آب حوزه خودش را تامین کند. اینکه در حوزه پایین دست و بالا دست چه اتفاقی می افتد، اصلاً برایش مهم نیست. این فاجعه ای که امروز برای آب کشور اتفاق افتاده، ناشی از همین نگاه است. خب اگر روزنامه نگار دانش این کار را نداشته باشد در گزارشی که می نویسد، یکباره می بیند که آدم یک گروه و جناح خاصی شده است و این خیلی به محیط زیست و جریان اطلاع رسانی آسیب می‌رساند.

او ادامه داد: در کنار پیگیری مسائل محیط زیست، اطلاع‌رسانی، شفاف سازی و تبیین کردن افکار عمومی، بزرگ­ترین هدفی که برای این صفحه در روزنامه همشهری تعیین کرده بودیم، تبدیل حفاظت محیط زیست به مطالبه‌ی عمومی بود و متأسفانه خیلی هم موفق نبودیم.

افلاکی تاکید کرد: روزنامه‌نگار باید منابع اطلاعاتی خاص و موثق خودش را در همه سازمان ها و جایگاه ها داشته باشد. از طرفی ما نباید در رسانه، جنجالی کار کنیم. چون نق زدن جواب نمی دهد. بلکه تنها گزارش های علمی و مستند که حرفی برای گفتن داشته باشند، جواب می دهند.

 

انتهای پیام

media.shafaqna.com

شفقنا در شبکه های اجتماعی: توییتر | اینستاگرام | تلگرام

پاسخ به این نظر

Please enter your comment!
Please enter your name here