زمان انتشار : ۶ آذر ,۱۳۹۸ | ساعت : ۱۲:۱۸ | کد خبر : 489104 |

حسین کرمانی: لایک، فلسفه وجودی اینستاگرام است

شفقنا رسانه- اینستاگرام از مدت‌ها پیش اعلام کرده بود به دلیل مسائل روانی که تعداد لایک‌ها برای برخی کاربرانش به وجود آورده قصد دارد تا این قسمت را پنهان کند. به همین دلیل مدیر اینستاگرام مدتی پیش خبر داد که این بار لایک در برخی نقاط ایالات متحده از دیدگان کاربران پنهان خواهد شد تا آنها به جای دیدن تعداد لایک‌ها به محتوای عکس یا فیلم بارگذاری شده توجه کنند. با این حال چنین تصمیمی چه نتایجی در پی خواهد داشت و چه اثراتی بر روی تبلیغات اینفلوئنسرها و رفتار کاربران اینستاگرام خواهد گذاشت.  حسین کرمانی دکتری علوم ارتباطات و پژوهشگر رسانه­های اجتماعی معتقد است که اینستاگرام در نهایت لایک را به طور کامل حذف نخواهد کرد، چراکه فرهنگ اینستاگرام فرهنگ مصرف متظاهرانه است و نمایش خود با اینستاگرام عجین شده و اینها با لایک معنا می یابند. او می گوید: این نمایش برای تایید و توجه دیگران صورت می گیرد که از طریق لایک آسان تر است. به همین دلیل حذف لایک با فلسفه وجودی اینستاگرام در تعارض است.

 

حسین کرمانی، دکتری علوم ارتباطات و پژوهشگر رسانه های اجتماعی در گفتگو با شفقنا رسانه به بیان ارزیابی خود درباره چنین تصمیمی می‌پردازد و می‌گوید: طبیعتاً اینستاگرام تیم‌های تحقیقات علوم انسانی، اجتماعی و بازاریابی قوی دارد. به همین دلیل بدون فکر و تحلیل چنین کاری را انجام نمی‌دهند. طبیعتاً در تصمیم حذف لایک ها به دنبال هدف خاصی هستند و اگر دقت کرده باشید خیلی محتاطانه کار را پیش می‌برند.

او می‌گوید: قبلاً خبری منتشر شد مبنی بر اینکه اینستاگرام قصد دارد تعداد دنبال کننده‌ها را به صورت عمومی نشان ندهد که البته این کار انجام نشد. قضیه حذف لایک هم خیلی شبیه به چنین تصمیمی است. به همین دلیل سعی می‌کنند در برخی از کشورها اثر حذف لایک بر روی کاربران را بررسی کنند. طبق چیزی که مدیرعامل اینستاگرام اعلام کرد، برداشتن فشار روانی بر روی کاربران اینستاگرام دلیل اصلی چنین تصمیمی بوده است. به عبارتی می‌خواهند اینستاگرام را از حالت رقابتی و جنگ بر سر لایک خارج کنند.

این پژوهشگر رسانه های اجتماعی با اشاره به تحقیقات پیشین خود درباره نقش لایک در رسانه های اجتماعی بر روی کاربران می‌گوید: من قبلاً درباره لایک در فیس بوک تحقیقاتی انجام داده بودم که با یکسری ملاحظات می‌توان نتایج آن را شبیه به اینستاگرام دانست. اصولاً در رسانه های اجتماعی لایک تولیدکننده سرمایه است و سرمایه هم ایجادکننده قدرت است. اگرچه سرمایه‌ای که لایک ایجاد می‌کند در وهله اول سرمایه‌ای نمادین است ولی این سرمایه به مرور زمان به انواع دیگر سرمایه‌ها تبدیل می‌شود. یعنی بر اساس چهار سرمایه‌ای که بوردیو اشاره می‌کند، سرمایه نمادین در این مورد وقتی به سرمایه اقتصادی تبدیل می‌شود، منجر به ایجاد مفهوم اقتصاد توجه می‌شود.

او ادامه می‌دهد: در اقتصاد توجه گفته‌ می شود هر چیزی که توجه بیشتری جلب کند، پول بیشتری برای ما تولید می‌کند. یعنی یک پست اینستاگرام که لایک بیشتری دارد، به دلیل اینکه توجه بیشتری به آن معطوف می‌شود، پول بیشتری تولید می‌کند. خب این پیش فهم، پوزیتیویستی است و به این نکته اشاره دارد که هرکسی پستی را لایک و یا صفحه‌ای را دنبال می‌کند، آن را دوست دارد. آنچه در این پیش فهم اشتباه به نظر می‌رسد، بحث نادیده گرفتن معناهای مختلفی است که لایک یک کاربر یا پست می تواند داشته باشد. به عنوان مثال همه دنبال کننده های تتلو که طرفدار او نبودند و ممکن است دنبال کردن او دلایل دیگری هم داشته باشد. بنابراین نمی توان بطور ساده و خطی نتیجه گرفت هر مطلبی که در اینترنت بطور عام و رسانه های اجتماعی بطور خاص، لایک، بازدید و … بیشتری دارد لزوماً محبوب تر است اما اقتصاد توجه عامدانه این مسئله را نادیده می گیرد تا بتواند به کسب سود بپردازد.

شکل گیری سلبریتی‌ها، اینفلوئنسرها، فشن بلاگرها و… نیز همگی در دل اقتصاد توجه رخ می دهد. اصلاً طبق تعریف، فرهنگ میکروسلبریتی در (عمدتاً) اینستاگرام به کردارهایی گفته می شود که کاربر از طریق آنها همه تلاشش را می کند تا توجه و لایک بیشتری دریافت کند. این افراد که آنها را میکروسلبریتی یا هر چیز دیگر می نامیم بدون این لایک ها هیچ بوده اند. اینجا قدرت لایک و اقتصاد توجه مشخص می شود یعنی حتی اگر شما این افراد را هم دوست نداشته باشید اما آنها را به هر دلیلی لایک کنید، لایک شما برای آنها تبدیل به توجه و در وهله بعد پول می شود. دلیل عمده ای که در اقتصاد توجه با اتخاذ رویکردی پوزیتیویستی این مسئله نادیده گرفته می شود نیز همین است.

با این حال آیا حذف لایک می‌تواند اقتصاد توجه را از بین ببرد؟ کرمانی پاسخ می‌دهد: من فکر می‌کنم این‌گونه نیست. توجه داشته باشید که ذهن ما همیشه در تلاش است تا مسائل را جهت فهم خود ساده‌سازی کند. خب این لایک به شما چارچوب ساده‌ای جهت شناخت می‌دهد. در واقع ما زمان و توان این را نداریم تمام پست هایی که می بینیم را بطور کامل و عمیق خوانش و در مورد آن فکر کنیم تا به این نتیجه برسیم که کدام یک از کیفیت غنی تری برخوردار است. به همین دلیل لایک به ما یک چارچوب ساده برای فهم و نتیجه گیری در این مورد می دهد. البته این همان چیزی است که اقتصاد توجه نیز روی آن حساب کرده و تا حد زیادی نیز اشتباه نکرده است. علاوه بر این حذف لایک در اینستاگرام، ممکن است اقتصاد توجه در این رسانه را تضعیف کند ولی این نوع اقتصاد که سنت پوزیتیویستی را به عنوان پشتیبان دارد و بر عقلانیت ابزاری نیز استوار شده است، در فضاهای دیگر و به طور عام در اینترنت- حداقل در جستجوی گوگل- بازتولید و تقویت می شود.

او ادامه می‌دهد: اینکه فرد پستی را لایک می‌کند معطوف به عقلانیت ابزاری است و می‌خواهد از این لایک کردن سودی کسب کند. کسی هم که پست می گذارد همین گونه است. مثلاً من اگر کتابی می خوانم و آن را پست می کنم در پی کسب سود از طریق جلب توجه هستم پس حتی چنین فعالیتی نیز معطوف به عقلانیت ابزاری است. اگر به عنوان مثال من بدنبال تقویت عقلانیت مفاهمه ای باشم، با دوستانم قرار می گذارم و با هم کتاب می خوانیم و بحث می کنیم. بنابراین می بینیم که حذف لایک باز هم کمکی به تقویت عقلانیت مفاهمه ای – که به نوعی مدیران این رسانه در سطحی از مسئله چنین ادعایی دارند- نمی کند. چراکه اساساً راه تقویت عقلانیت مفاهمه‌ای، از رسانه‌های اجتماعی نمی گذرد؛ بلکه چنین اتفاقی به ساختارهای کلان‌تری مثل نشر آزاد، آزادی اندیشه، آزادی مطبوعات، ساختارهای دولتی-حکومتی، سیستم دانشگاهی و … بستگی دارد. یکی از تحقیقات من در مورد تلگرام نیز همین مسئله را نشان می دهد.

با این حال آیا با حذف لایک از پست‌ها این امکان وجود دارد که اینفلوئنسرها اینستاگرام را ترک کنند؟ کرمانی پاسخ می‌دهد: ببینید سنت اقتصاد توجه، پوزیتیویستی است و به این اشاره دارد که همه‌چیز کمی است و می‌توان آن را به عدد تبدیل کرد و با عدد سنجید. به همین دلیل است که در بحث مارکتینگ فرد بر اساس دنبال کننده‌ها و لایک ها تصمیم می‌گیرد به کجا تبلیغات بدهد. خب وقتی این عدد نباشد معیاری برای این تصمیم‌گیری وجود ندارد. البته قبلاً در بحث مارکتینگ و رسانه‌های اجتماعی یکسری سنجه‌هایی برای شناسایی یوزرهای فیک در  اینستاگرام، تلگرام و توییتر تعریف‌شده بود. درباره حذف لایک هم ممکن است سنجه‌های دیگری بر اساس کیفیت ایجاد کنند که معیاری برای تصمیم‌گیری در مارکتینگ شود. البته این کار هم باز منجر به اقتصاد توجه می‌شود.

کرمانی پیش‌بینی می‌کند: سناریوی محتمل این است که اگر اینستاگرام لایک را حذف کند، ممکن است برای تبلیغات گرها و پیج های کسب درآمدی با در نظر گرفتن بسته‌های پولی، اطلاعات لازم را از طریق سنجه‌های دیگری به این افراد بدهد. می‌دانید که خود اینستاگرام در فرهنگ سرمایه‌داری تعریف می‌شود و پولی که تولید می‌کند به تعداد کاربران، تعداد مطالب تولیدشده و… بستگی دارد. بنابراین اگر تعداد قابل‌توجهی از کاربران مجبور به ترک اینستاگرام شوند، اینستاگرام با مشکلات زیادی مواجه خواهد شد. به همین دلیل اینستاگرام چنین ریسکی را نمی‌کند و طبیعتاً راه‌حلی برای نگه‌داشتن کاربران، اینفلوئنسرها و… در نظر خواهد گرفت. مثلاً در همه دنیا مطبوعات زرد بیشتر از مطبوعات جدی طرفدار دارند. بنابراین اگر اینستاگرام بخواهد به چیزی جدی و متفاوت با آنچه هست تبدیل شود، بخش زیادی از کاربرانش را از دست خواهد داد.

این پژوهشگر رسانه های اجتماعی تأکید می‌کند: من معتقدم اینستاگرام درنهایت لایک را به‌طور کامل حذف نخواهد کرد. شاید خود لایک حذف شود ولی لایک کردن بعنوان یک کردار اجتماعی در اینستاگرام حذف نمی شود چرا که با حذف آن، اینستاگرام دچار یک تعارض فلسفی می شود مگر اینکه واقعاً مدیران آن بخواهند چیز دیگری غیر از اینکه الان هستند باشند که در آن صورت بحث متفاوت است.

او ادامه می دهد: ادعای من بر این اساس بنا شده که اینستاگرام رسانه ای است که در آن عکس محوریت دارد. اصولاً ذهن ما عکس را ساده تر و سرسری تر از متن خوانش می کند. به همین دلیل هم تمایل ذهن به ساده سازی در این رسانه بیشتر می شود. یکی از دلایل چیرگی فرهنگ سرگرمی در اینستاگرام نسبت به دیگر رسانه های اجتماعی نیز همین است. یکی از ابعاد این فرهنگ سرگرمی، مصرف متظاهرانه است. در مصرف متظاهرانه که سوی دیگر آن هم نمایش خود است، کنش های ما معطوف به تایید دیگران است. ما این تایید را در اینستاگرام از طریق لایک دریافت می کنیم پس می بینیم که لایک، فلسفه وجودی اینستاگرام است و حذف آن یک تعارض جدی ایجاد می کند.

 

∗ مطالب ما را در کانال تلگرامی شفقنا رسانه (mediashafaqna@) دنبال کنید

∗ نقد و نظر و سوژه های خود را از طریق ارتباط با ادمین کانال(shafaqnamedia_admin@) به ما بگویید.

انتهای پیام

media.shafaqna.com

شفقنا در شبکه های اجتماعی: توییتر | اینستاگرام | تلگرام

پاسخ به این نظر

Please enter your comment!
Please enter your name here