زمان انتشار : ۴ آذر ,۱۳۹۸ | ساعت : ۱۶:۴۲ | کد خبر : 488964 |

روایت اهل قلم/ بربریان در میزگرد شفقنا از ضرورت سالم سازی اقتصاد رسانه ها می گوید

شفقنا رسانه شنیدن خاطرات اصحاب رسانه از زمان ورود شان به عرصه خبر رسانی علاوه بر بازتابی از چالش ها و مسائل آنان در زمان خود، می تواند تجربه‌ای وزین برای نسل جدید خبرنگاران باشد تا از زوایای دیگری به کار رسانه ای نگاه کنند و آن را به کار بگیرند. این تجربه علاوه بر بهره گیری خبرنگاران، می تواند برای مدیران رسانه ای هم کاربرد داشته باشد تا با نگاهی به نقاط ضعف و قوت رسانه خود، در راستای اصلاح و  انتشار مطالب اثر گذار قدم بردارند.

این بار شفقنا میزبان محمد جواد بربریان از فعالان رسانه ای بود. بربریان که در حال حاضر مسئولیت وب سایت مجلس را بر عهده دارد، در ابتدای سخنان خود به بیان دلایل ورودش به عرصه رسانه می پردازد و به شفقنا رسانه می گوید: ورودم به عرصه رسانه به این دلیل بود که در ایران دو مشکل وجود داشت. اول اینکه مردم و افکار عمومی از نحله های فکری درون دانشگاه اطلاعی نداشتند و دوم؛ خیلی از تصمیمات هم بدون اطلاع از دیدگاه نحله های فکری جامعه در پشت درهای بسته اتخاذ می شد. علت و عوامل این تصمیم گیری ها و نقدهایی که نسبت به بعضی تصمیم ها وجود داشت، همیشه در فضاهای مه آلود و غبارآلود مثل انتخابات بروز و ظهور پیدا می کرد. یک عده از دوستان تصمیم گرفتند تا این مباحث را در قالب رسانه پیگیری کنند که سبب به وجود آمدن ایسنا شد.

او ادامه می دهد: ایسنا تبدیل به پایگاه نخبگان کشور شد. در خاطرم هست وقتی موضوعی ملی مطرح می شد، ایسنا با تمام نخبگان فکریِ متفاوت جامعه گفتگو می کرد و دیدگاه های متفاوت را درباره آن موضوع به مردم می رساند. بعد از گذشت چند سال آن فضای غبارآلود کنار زده شد و افکار عمومی درباره موضوعات مختلف از نظرات دانشگاهیان، حوزویان، نخبگان و روشنفکران جامعه مطلع شدند.

بربریان ضمن اشاره به هدف از تاسیس ایسنا، تاکید می کند: از طرفی ما دائماً ایران را به روایت رسانه های خارجی داشتیم و از پنجره و منظر آن ها به موضوعات داخل کشور می نگریستیم. بنابراین باید سعی کنیم تا ایران را به روایت ایرانیان داشته باشیم. وقتی هر مسئولی از ایران به نشست های بین المللی می رفت اماج مصاحبه وگفتگوهای رسانه های خارجی قرار می گرفت و خیلی از صحبت های آن ها در ترجمه یا تحریف می شدند و یا به درستی حق مطلب ادا نمی شد. خب این ها منشا بروز مشکلاتی برای کشور می شدند. بنابراین در ایسنا سعی کردیم ایران را به زبان ایرانیان داشته باشیم و خلاء رسانه ای که بتواند نظرات مختلف کارشناسان را درباره موضوعات مهم به سمع و نظر مسئولان و جامعه برساند، پر کنیم.

این فعال رسانه ای به بیان روایتی از فعالیتش در «خانه ملت» می پردازد و توضیح می دهد: می دانید که ماموریت خانه ملت محدود است. در اساس نامه و اهدافش آمده که باید بتواند نقطه نظرات نمایندگان مختلف را به سمع و نظر مردم برساند و این یک طرفه است. اما ما یک پا هم فراتر گذاشته بودیم و نظرات دستگاه های اجرایی را که به نوعی با بحث قانون گذاری و نظارت ارتباط مستقیم دارند به سمع و نظر مردم می رساندیم. یعنی تعریف کرده بودیم که با وزرا، معاونان وزیران، کارشناس برخی از سازمان ها هم مصاحبه های متعددی بگیریم تا مطالب، پویایی لازم را داشته باشد. البته ناگفته نماند که مصاحبه با نحله های فکری جامعه در حیطه وظایف خانه ملت تعریف نشده بود.

رسانه های ما کمتر به مشکلات مخاطب و نیازهایش می پردازند

بربریان با اشاره به نیازهای امروز مخاطبان و عملکرد رسانه های برخط در برآورده کردن این نیازها می گوید: فضای رسانه ای ما متاسفانه مقداری محدود شده است و محدودیت هایی هم برای خودشان ایجاد کرده اند و کمتر به مشکلات مخاطب و نیازهایش می پردازد. به عنوان مثال مشکلات اجتماعی زیادی در کشور ما وجود دارد ولی تعداد کمی از آن ها از سوی رسانه ها بروز و ظهور پیدا می کند. اصل کار رسانه این است که بتواند نیاز مخاطبان خودش را برآورده کند. وقتی امروزه رسانه ها –اعم از مطبوعه و برخط- را نگاه می کنید بیشتر از ۷۰ درصد از آن مشترک است. آن هایی هم که محتوای تولیدی دارند خیلی رد پای فکری در آن دیده نمی شود.

او ادامه می دهد: من مدتی پیش از آقای عبدی در روزنامه اعتماد مطلب خوبی درباره قانون مجازات خواندم. ایشان به درستی نقد خوبی بر مجلس کرده بودند. خب ما چند روزنامه نگار داریم که بتواند اینگونه مسائل اصلی جامعه را به صورت منطقی و علمی موشکافی کند و درباره آن بنویسد؟ بیشتر روزنامه نگاران ما در اتاق هایشان کار خبری می کنند و به داخل جامعه و میدان گزارش ورود نمی کنند.

 

رسانه ها دچار رخوت و سستی شده اند

بربریان با اشاره به پرداخت ناکافی رسانه ها درباره معضلات جامعه از جمله کارتون خوابی، اعتیاد زنان و… می گوید: شاید بتوان گفت، محدودیت هایی که برای رسانه ها ایجاد کرده اند باعث ایجاد رخوت در داخلشان شده است. منعی در پرداختن رسانه ها به چنین موضوعاتی نیست ولی وقتی مدتی پشت سر هم درباره سوژه ای و در ابعاد مختلف مطلب منتشر کنید و متهم به سیاه نمایی شوید، طبیعتاً شمای رسانه هم تمایلتان برای پرداختن به بحث های جنجال برانگیز کمتر می شود. مخصوصاً در این وضعیت تحریم ها که مشکلات معیشتی جدی برای رسانه ها به وجود آمده است، سبب شده تا رسانه هم کمتر به سمت چنین سوژه هایی بروند. خب در چنین شرایطی ما شاهد این هستیم که خیلی از رسانه های خارجی جایگزین رسانه ها داخلی می شوند و افکار عمومی را سیلان می دهند. جای تاسف دارد که رسانه های ما در خیلی از مسائل حضور کمرنگ دارند.

این فعال رسانه ای انتقاد می کند: رسانه ها مقداری سیاست زده شده اند، به عبارتی چون همیشه از پنجره سیاست به همه چیز نگاه کرده اند، خسته شده اند. به عقیده من باید مقداری از این وضعیت بیرون بیایم و سعی کنیم به مسائل فرهنگی و اجتماعی هم بپردازیم. به عبارتی در رسانه ها برای مسائل آموزش و پرورش و سلامت مردم اولویت قائل شویم.

در چنین شرایطی رسانه ها باید چه مولفه هایی را برای جذب مخاطب در نظر بگیرند؟ بربریان پاسخ می دهد: مشکل رسانه های ما تعدد رسانه ای است. تا به حال بالای ۴۰ مجوز برای تاسیس خبرگزاری صادر شده است. تعداد بیشماری پایگاه خبری داریم و… . خب این ها باعث می شود تا ما تمرکز اساسی بر روی بحث رسانه داری نداشته باشیم و اقتصاد رسانه با مشکل مواجه شود. افرادی که دست به قلم و دارای فکر هستند نسبت به تعداد رسانه ها کمتر شود. خب در چنین شرایطی مخاطب هم رسانه زده می شود. وقتی در طول ۲۴ ساعت چند رسانه را در فضای اینترنتی باز می کنید و می بینید درصد بالایی از آن ها همپوشانی دارند و مطالب خاصی برای گفتن ندارند، چرا باید به رسانه مراجعه کنید؟

او ادامه می دهد: یکی از همکاران می گفت عرصه مطبوعه به پایان رسیده است و من گفتم قبول ندارم. عرصه مطبوعه تمام نشده است و ما باید یک بازتعریفی از آن داشته باشیم. ما دچار یک نوع سطحی نگری در رسانه شده ایم تا مطلبی می بینیم، به سرعت درباره آن تحلیل می نویسیم و فکر می کنیم کار عمیقی انجام دادیم در حالی که کار دقیق و کارشناسی نکردیم و رسانه هم برای آن وقت نمی گذارد و هزینه نمی کند.

بربریان به نبود گزارش های تحقیقی و میدانی قوی درباره وضعیت کشورهای همسایه در رسانه های داخلی اشاره می کند و می گوید: چند وقت پیش یکی از روزنامه های خارجی گزارشی میدانی درباره کشتار مردم روهینگیا در مقاطع زمانی مختلف کار کرده بود، با خودم گفتم این روزنامه چقدر هزینه کرده تا توانسته این گزارش میدانی را تهیه کند. این روزنامه بعد از مدتی خبرنگار دیگری برای مصاحبه با بازماندگان کشتار جمعی مردم فرستاده بود و بعد از آن با جامعه شناسان و کارشناسان مصاحبه گرفته و تحلیل جامعه شناسانه ارائه داده بود. خب طبیعی است که روزنامه این گزارش را در راستای اهداف کشورش کار کرده است ولی با این حال رد پایی از جانبگرایانه بودن این گزارش نمی بینید. چون غرق در تحقیقی و میدانی بودن گزارش می شوید. خب ما درباره مسلمانان پاکستان، افغانستان و عراق چقدر گزارش این مدلی کار کردیم؟ یا درباره مسائل اجتماعی کشور خودمان چقدر گزارش میدانی جامع تهیه کردیم؟

این فعال رسانه ای یکی از دلایل نبود گزارش های عمقی و میدانی در رسانه های داخلی را ناشی از سطحی نگریشان می داند و توضیح می دهد: سطح آگاهی و سواد رسانه ای مان پایین آمده و سطحی نگر شده ایم. البته مقداری از این مسئله به وضعیت رسانه ها هم برمی گردد. نتوانستیم معیشت اهالی رسانه را تامین کنیم، اقتصاد رسانه ای پویایی نداریم، مدیران رسانه هایمان بیشتر سیاستمدار هستند تا رسانه ای، دولت و دولتمردان –به معنای عام- رسانه را در اختیار می خواهند نه منتقد و مستقل و… . چنین عواملی سبب شده تا اقتصاد رسانه آسیب ببیند. خب این آسیب ها رسانه را از اهداف اصلی خودش دور کرده است. اگر بخواهیم رسانه های خوبی داشته باشیم که نماینده جامعه باشند باید فکری به حال استقلال رسانه ها کنیم. تا جایی پیش رفتیم که حتی در برخی از مقاطع نظارت قبل از انتشار داشتیم.

با تعدد وحشتناک رسانه در کشور مواجه هستیم

او انتقاد می کند: هر نهاد، سازمان و یا وزارتخانه ای تا احساس می کند که باید با رسانه ارتباط برقرار کند اولین حرکتش تاسیس رسانه است. مقام معظم رهبری به قوه قضاییه فرمودند اقداماتی که انجام می دهید اطلاع رسانی کنید. خب قوه قضاییه به جای استفاده مفید و بکارگیری رسانه ها، بهترین راهکار را ایجاد رسانه دید. نه تنها قوه قضاییه، مجلس و وزارتخانه هایمان هم همین کار را کرده اند. سالیانه چقدر هزینه رسانه داری در کشور می شود؟ در صورتی که دولت ها در دنیا رسانه داری نمی کنند بلکه مدیریت رسانه می کنند. ما کار را اشتباه گرفتیم و با تعدد وحشتناک رسانه در کشور مواجه شدیم. خب این رسانه ها چون مدیران شان رسانه داری نمی دانند، برای ماندگاریشان باید از جایی ارتزاق کنند. در چنین شرایطی مجبور هستند، وارد یکسری معادلات ناصواب و فساد آلود شوند.

بربریان در ادامه به بیان دلایلی می پردازد که رسانه ها را از هدف اصلیشان دور کرده است. او تاکید می کند: پس ناسالم بودن اقتصاد رسانه هایمان، بالا بودن تمایل دولت و حاکمیت برای رسانه داری، زیاد شدن تعدد رسانه ها، کم شدن سواد رسانه ای اهالی رسانه، به وجود آمدن نوعی رخوت در بین اهالی رسانه به دلیل ایجاد محدودیت ها و… از عواملی است که رسانه هایمان از اهداف اصلی خودشان فاصله بگیرند. این فاصله گرفتن بدین معنا نیست که مردم اطلاع پیدا نمی کنند بلکه به دلیل تکنولوژی های جدید و فضای مجازی مردم اطلاعات خود را کسب می کنند ولی در این فضای جدید صواب و ناصواب مخلوط است، کسی مسئولیت خبر را برعهده نمی گیرد و از طرفی سطحی نگری را بیشتر می کند و خوانندگان رسانه ها را به گزیده خوانی سوق می دهد. خب این تهدیدی برای سطحی نگر شدن مردم است و برای افرادی که از سواد رسانه ای کافی برخوردار نیستند، خطر بیشتری دارد. متاسفانه خیلی از مسئولان ما سواد رسانه ای کافی ندارند. باید بگویم متاسفانه در این چند سال هم خود اهالی رسانه، سطحی نگر شده اند و هم جامعه را دچار سطحی نگری کرده اند.

سطح سواد خبرنگارانمان را ارتقاء دهیم/ خبرنگار متخصص باتجربه کم داریم

با این حال برای اینکه رسانه هایمان در آینده دچار مرگ زود رس نشوند باید چه مسائلی را در نظر بگیرند، این فعال رسانه ای توضیح می دهد: محتوای رسانه را خبرنگارش تامین می کند، فکر می کنم ما بیش از گذشته در همه ابعاد عرصه خبر نویسی نیاز به آموزش داریم. اگر بتوانیم سطح سواد خبرنگارانمان را ارتقاء دهیم، یک نوع پایداری ایجاد می کنیم. چراکه خبرنگار متخصص باتجربه کم داریم. خبرنگاران ما سریع به دبیر شدن، سردبیر شدن و رسانه داری روی می آورند. ما در دنیا، خبرنگارانی با سابقه ۳۰ سال فعالیت خبرنگاری داریم. خب ماندگاریشان به دو دلیل برمی گردد اول اینکه رسانه به کار خبرنگار ارج نهاده و دوم معیشت او را تامین کرده است. چه اشکالی دارد خبرنگارمان بیشتر از مدیرمسئول مان حقوق بگیرد؟

بربریان به کمبود خبرنگار باسابقه و متخصص در حوزه های مختلف بخصوص مسائل هسته ای اشاره می کند و می گوید: چند نفر از خبرنگاران هسته ای درباره مسائل هسته ای تحقیق و پژوهش کردند؟ این ملموس است که شناخت کافی ندارند. وقتی در جماران سردبیر بودم یک خبرنگار در لوزان داشتیم که در آنجا درس می خواند. با توجه به اینکه به زبان انگلیسی مسلط بود و کار خبری هم انجام داده بود، از او خواهش کردیم تا برایمان کار خبری انجام دهد. یک روز به من گفت «خیلی افسوس می خورم. الان متوجه شدم خلاء رسانه ای ما کجاست. خبرنگار CNN ، رویترز و… در این مذاکرات کاملاً با واژگان هسته ای آشنا بودند. وقتی مقامات بین المللی اصطلاحات هسته ای بکار می بردند، کاملاً به موضوع اشراف داشتند. ولی خبرنگار ایرانی نمی دانستند که این مقامات دقیقا چه می گویند و این اصطلاحات به چه معناست. به همین دلیل میرزا بنویس شده بودند.» این خبرنگار می گفت که خبرنگاران خارجی سابقه فعالیت ۲۰ سال کار حرفه ای خبرنگاری در حوزه مسائل هسته ای داشتند به همین دلیل با اکثر مقامات این حوزه آشنا بودند. در ایران طرف با فوق لیسانس فیزیک خبرنگار حوزه فرهنگی شده است و بعد از دو سال می خواهد دبیر و سردبیر شود. خب فکر می کنید واقعاً چنین فردی با تحصیلات آکادمیکی متفاوت می تواند برای فرهنگ ما نسخه بپیچد؟

او ادامه می دهد: هرچند که من معتقدم رسانه مسئول ارائه کار کارشناسی دستگاه ها نیست. بلکه مسئول بیان مسائل و مشکلات است و باید پل ارتباطی بین حاکمیت و مردم باشد. ولی با این حال خبرنگار باید شناخت و مطالعه کامل داشته باشد تا بتواند سوال مناسب را در زمان مناسب مطرح کند.

بربریان در پاسخ به این سوال که چرا خبرنگار مطرح و جریان ساز در کشور نداریم، می گوید: مگر ما رسانه مطرح و جریان ساز داریم که خبرنگار مطرح هم داشته باشیم. تا حدودی این ضعف به خود رسانه ها برمی گردد. مگر رسانه هایی مثل صداوسیما، ایرنا و… در خارج از کشور دفتر ندارند؟ خب چند گزارش جریان ساز از این رسانه ها دیده اید؟ چند گزارش قوی درباره معیشت، اقتصاد و… کشورهایی چون انگلیس، اسپانیا، آمریکا و… کار کردیم؟ چرا این کشورها قوی ترین گزارش ها را درباره وضعیت معیشتی ایران می نویسند؟

این فعال رسانه ای با طرح این سوال که چرا از دیپلماسی رسانه ای بهره نمی بریم، می گوید: چون رسانه و مسئولان مان تمایلی به این کار ندارند. مسئولان ما سواد رسانه ای ندارند و نمی دانند که باید چگونه از دیپلماسی رسانه ای بهره ببرند.

او به بیان روایتی از نحوه عملکردش در تابناک می پردازد و می گوید: وقتی در تابناک فعالیت می کردیم، خبری از ریاض به ما دادند مبنی بر اینکه به دلیل رانده شدن زنان دوم و سوم از خانه توسط همسرانشان، خانه هایی در داخل ریاض برایشان ایجاد شده است. خب ما این خبر را کار کردیم و واقعاً خبر، جنجالی بود. به طوری که سفارت عربستان مجبور به پاسخگویی شد.

بربریان تاکید کرد:  خب ما چقدر می توانیم گزارش اجتماعی از وضعیت عربستان کار کنیم؟ چرا رسانه های متعدد آن ها به شدت درباره وضعیت ایران کار می کنند؟ ما در این زمینه آنقدر پسرفت داشتیم که حوزه تمدنی خودمان را هم رها کردیم. چرا به فرهنگ تاجیکستان، افغانستان، عراق و… که با فرهنگ ما اشتراکات فراوانی دارند نمی پردازیم؟ چرا روایت کارشناسانه از اتفاقات عراق، سوریه و کشورهای همسایه نداریم؟

او ادامه می دهد: چون دغدغه آن را نداشتیم. چون نمی دانیم که رسانه هم می تواند در شکل گیری دیپلماسی، صدور انقلاب، افکار عمومی و…  بسیار موثر باشد. چون رسانه موثر نداریم، خبرنگار موثری هم به وجود نمی آید. خبرنگار وقتی موثر و برجسته می شود که بتواند با چند مقام خارجی گفتگو و صحبت کند. چند رسانه در عراق، سوریه و… داریم که درباره وضعیت آنجا گزارش های قوی تهیه می کنند؟ ما در چنین شرایطی تنها مترجم رسانه های خارجی هستیم و از پنجره نگاه آن ها به موضوعات می نگریم.

 

مسئولان رسانه را به عنوان تهدید می بینند

بربریان معتقد است، به جای اینکه کمیت را در عرصه رسانه زیاد کنیم باید کیفیت رسانه هایمان را بالا ببریم. او می گوید: وقتی کیفیت رسانه بالا برود رسانه می تواند اولین قدم را به طرف فراملی بردارد و منطقه ای و فرامنطقه ای فکر کند. خب این باعث می شود که شما خبرنگاری فراتر از ایران داشته باشید. این مسائل مستلزم توجه به استقلال رسانه ای و اصلاح اقتصاد رسانه ها است. متاسفانه مسئولان ما هنوز به گردش آزاد اطلاعات نگاه درستی ندارند، رسانه را به عنوان تهدید می بینند.

در رسانه هایمان درآمدزایی را به رسمیت بشناسیم

این فعال رسانه ای تاکید می کند: به عقیده من فراتر از بحث فنی و بحث تحریریه در درجه اول باید اقتصاد رسانه را اصلاح کرد. بیش از ۹۹ درصد اقتصاد رسانه هایمان به نفت و درآمدهای دولتی وابسطه است. ما باید در قانون رسانه هایمان بستری را ایجاد کنیم تا رسانه بتواند یکسری فعالیت هایی انجام دهد که منجر به درآمدزایی شود. باید در رسانه هایمان درآمدزایی را به رسمیت بشناسیم تا هم فساد در از رسانه ها زدوده شود و هم بتواند استقلال رسانه را تامین کند. از مستقل بودن رسانه نباید واهمه داشته باشیم. باید عرصه رقابت را برایشان فراهم کنیم تا بتوانند به پویایی و بالندگی برسند.

 

وابستگی اقتصادی رسانه سبب وابستگی محتوایی و تحریریه ای آن می شود

بربریان ضمن بیان اینکه حاکمیت و دولت مسئول حمایت معنوی رسانه ها هستند، می گوید: حاکمیت باید بستر، زمینه استقلال، درآمد زایی و اقتصاد رسانه را فراهم کند و خود رسانه مانند سایر بنگاه های اقتصادی کشور شروع به فعالیت کند. بنگاهی که استقلال داشته باشد به پویایی خودش، پیشرفت و توسعه کشورش فکر می کند.  در غیر این صورت با بودجه های دولتی و حکومتی هیچ رسانه ای در کشور پیشرفت نکرده است. رسانه ای که از لحاظ اقتصادی وابسته باشد از لحاظ تحریریه و محتوا هم وابسته خواهد شد.

 

∗ مطالب ما را در کانال تلگرامی شفقنا رسانه (mediashafaqna@) دنبال کنید

∗ نقد و نظر و سوژه های خود را از طریق ارتباط با ادمین کانال(shafaqnamedia_admin@) به ما بگویید.

انتهای پیام

media.shafaqna.com

شفقنا در شبکه های اجتماعی: توییتر | اینستاگرام | تلگرام

پاسخ به این نظر

Please enter your comment!
Please enter your name here