زمان انتشار : ۹ آبان ,۱۳۹۸ | ساعت : ۱۳:۰۳ | کد خبر : 487982 |

روایت اهل قلم/ فراهانی در گفتگو با شفقنا از چالش های مطبوعات تا شرایط کاری زنان روزنامه نگار می گوید

عذرافراهانی؛فعال رسانه ای/ عکس از مجید خواهی

شفقنا رسانه– شنیدن خاطرات اصحاب رسانه از زمان ورودشان به عرصه خبررسانی علاوه بر بازتابی از چالش‌ها و مسائل آنان در زمان خود، می‌تواند تجربه‌ای وزین برای نسل جدید خبرنگاران باشد تا از زوایای دیگری به کار رسانه‌ای نگاه کنند و آن را به کار بگیرند. این تجربه علاوه بر بهره‌گیری خبرنگاران، می‌تواند برای مدیران رسانه‌ای هم کاربرد داشته باشد تا با نگاهی به نقاط ضعف و قوت رسانه خود، در راستای اصلاح و انتشار مطالب اثرگذار قدم بردارند.

این بار شفقنا میزبان عذرا فراهانی از فعالان رسانه‌ای بود. فراهانی که در اوایل سال ۷۱ به هفته‌نامه حوادث معرفی می‌شود، بعد از دو ماه به دلیل داشتن روحیه و تلاش بالا، خبرنگار اخبار مربوط به دادگستری می‌شود. او درباره ورودش به این حوزه به شفقنا رسانه می‌گوید: فردی قبل از من با لیسانس روزنامه‌نگاری در بخش دادگستری مشغول بود و همواره از این می‌ترسید که دچار دردسر شود. برای همین از فعالیت خبری در این بخش ناراضی بود. با توجه به اینکه من هم لیسانس روانشناسی داشتم، با اعلام آمادگی خود فعالیت خبری‌ام را در این بخش شروع کردم. دادگستری برای من جایی بود که می‌توانستم بهترین، متنوع‌ترین و بیشترین خبرها را کسب کنم و در اختیار سردبیر قرار دهم.

او می‌گوید: شاید از خوش ‌شانسی من بود که اوایل کارم با بزرگانی مثل یونس شکر خواه، مسعود شهامی پور، فریدون صدیقی، مرتضی کریمیان و… سروکار داشتم. چراکه حرف‌ها و آموزش‌هایشان، من را جسورتر می‌کرد.

فراهانی روایت می‌کند: آقای کریمیان همیشه به من می‌گفت تو باید به دنیای پیرامونت به شکل دیگری نگاه کنی و من روزها فکر می‌کردم که چگونه دیدم را نسبت به دنیای پیرامون متفاوت کنم. یا وقتی می‌خواستم برای مصاحبه‌ای بروم، دکتر شکر خواه چند ساعت با من صحبت می‌کرد تا آمادگی لازم برای یک مصاحبه چالشی را داشته باشم.

فراهانی در سال ۷۵ وارد روزنامه «سلام» می‌شود. اگرچه در این روزنامه هم خبرنگار دستگاه قضا بود ولی کارش فراتر از بخش حوادث می‌شود. او روایت می‌کند: در روزنامه سلام دیگر موظف بودم تا تمامی دادگاه‌ها را تحت پوشش قرار دهم و صرفاً دادگاه‌های ویژه قتل و جنایت نبود بلکه در خیلی از دادگاه‌های مهم شرکت می‌کردم. در خاطرم هست که یک نفر من را به بیمارستان لقمان معرفی کرده بود و چون خبرنگار اجازه ورود به قسمت‌های حساس بیمارستان -بخصوص افرای که خودکشی کرده بودند- نداشت. مجبور بودم با روپوش سفیدی که به من داده بودند رفت‌وآمد کنم. خب این‌گونه من می‌توانستم مطالب و خبرهای خوبی را به دست بیاورم.

فراهانی به یکی از سوژه‌های جنجالی‌اش در روزنامه سلام اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد: در روزنامه سلام با مباحث سیاسی و افراد مهمی آشنا شدم. کار کردن در دادگستری آن‌قدر برای من جذاب و هیجان‌انگیز بود که چند باری برای مصاحبه با رئیس وقت قوه قضاییه، آقای یزدی دعوت شدم. شب قبل از نشست خبری با ایشان چند بار با سردبیر سؤال‌هایم را هماهنگ کردم تا مشکل حقوقی نداشته باشند. در آن زمان بحث دستگیری شهردارها داغ بود و اخبار زیادی درباره آن‌ها شنیده می‌شد. قرار بود من از ایشان سؤال کنم و بپرسم «ما شنیدیم با شهردارها رفتاری برخلاف قانون آیین دادرسی صورت گرفته است. نظر شما چیست و آیا این را تأیید می‌کنید؟» ایشان به من گفتند که «شما کار سیاسی می‌کنید و چنین اتفاقی نیفتاده است و…» وقتی از پشت میکروفن کنار رفتم و خواستم بنشینم، ایشان جلوی خبرنگاران خارجی و داخلی به من گفتند که «شما به دستگاه قضایی تهمت‌زده‌اید. اگر ادله‌ای دارید ارائه دهید، در غیر این صورت شمارا تحت تعقیب قضایی قرار می‌دهم.» این سخنشان باعث شد من دوباره پشت میکروفن برگردم و بگویم «اجازه دهید اسامی این شهرداران را برای شما بخوانم.» ولی ایشان چنین اجازه‌ای ندادند و بحث همچنان ادامه پیدا کرد… .

او ادامه می‌دهد: ایشان چند روز بعد از نشست خبری، در نماز جمعه گفتند که «خانم خبرنگاری در روزنامه سلام به من گفته، شما شهردارها را شکنجه می‌کنید». من تعجب کردم سؤال من را -که در روزنامه‌ها هم عین آن آمده بود- این‌گونه تحریف کردند. بعدازاین ماجرا من در یادداشتی نوشتم «آقای رئیس قوه قضاییه اگر من به‌عنوان یک خبرنگار حق سؤال کردن نداشته باشم پس چه کسی باید بپرسد؟ شما در مقام مهمی هستید و باید به سؤالات خبرنگاران پاسخ دهید.» این بحث و درگیری بین روزنامه و قوه قضاییه تا یک ماه طول کشید، حتی خبرنگاران روزنامه‌های دیگر مطالبی حمایتی مبنی بر اینکه ما هم‌چنین سؤالی داریم، نوشتند. این حمایت‌ها به ۲۴۰ خبرنگار رسید و به تیتر یک روزنامه همشهری آمد. مدتی بعد تلفنی من را به قوه قضاییه احضار کردند که من نرفتم و…

.

این فعال رسانه‌ای تأکید می‌کند: زمانی که در روزنامه سلام بودم به افراد تحریریه، قلم‌هایشان، روابطشان و … نگاه می‌کردم و از آن‌ها درس یاد می‌گرفتم. به‌اندازه چند دوره دکتری، من در «سلام» تجربه کسب کردم و دانشم بالا رفت. بخصوص برخورد آقای موسوی‌خوئینی‌ها خیلی خوب بود و به منِ خبرنگار جسارت می‌داد.

او به دیدارش با موسوی‌خوئینی‌ها در اولین روز شروع کارش در روزنامه سلام اشاره می‌کند و می‌گوید: این مسئله خیلی مهم است. خبرنگاران ما بخصوص خانم‌ها چقدر چنین اجازه‌ای دارند تا مدیر مجموعه را ببینند؟ زمانی هم که بحث با قوه قضاییه پیش‌آمده بود آقای خوئینی‌ها همواره به من امید می‌دادند و حمایتم می‌کردند. از ویژگی‌های منحصربه‌فرد ایشان حافظه و دقت بالایشان بود، به‌طوری‌که باگذشت یک هفته از مطلب من، هنوز در خاطرش بود درکدام پاراگراف من به چه نکته‌ای اشاره کردم.

فراهانی مشکل زنان در حیطه روزنامه‌نگاری را ناشی از چند عامل می‌داند و می‌گوید: یکی از این مشکلات ناشی از شرایط عمومی خودزن‌ها در جامعه است و دومی ناشی از شرایط خاص زن بودنشان است. از طرفی هم در کار مطبوعاتی مشکلاتی وجود دارد که مرد و زن نمی‌شناسد.

او ادامه می‌دهد: من به‌عنوان یک خانم در هر سمت و شغلی، وظایفی تعریف شده و وظایفی ذاتی دارم. هرکسی حاضر نیست به خاطر کار از ویژگی مادر شدنش بگذرد؛ یعنی منِ معاون وزیر، ورزشکار، معلم و… وقتی باردار می‌شوم شرایط خاص خودم رادارم. نوزادی که به دنیا می‌آید نگاه مادر پشت سرش خشک می‌شود و همواره نگرانش است. می‌خواهم بگویم بخشی از مشکلاتی که خانم‌های شاغل دارند، لاینفک است. از طرفی شما وظایف همسری هم دارید.

اما فراهانی تغییر شرایط کاری زنان را منوط به فرهنگ‌سازی در جامعه می‌داند و می‌گوید: در این چند سال اخیر به‌کارگیری زنان در حوزه‌های مختلف زیاد شده است فکر می‌کنم اگر این روند ادامه پیدا کند اتفاق مبارکی است. اگر فرهنگ این جریان به وجود آید، ما می‌توانیم حرف از قانون و حقوق بزنیم. الآن چون این فرهنگ و قانون و همکاری همسران وجود ندارد شرایط کاری برای زنان خبرنگار قطعاً سخت‌تر می‌شود. ما شاهد هستیم بعدازاینکه خانمی باردار و بچه‌دار می‌شود، وقتی به تحریریه برمی‌گردد می‌بیند که برایش جانشین تعیین کرده‌اند. خب این واقعا شرایط ناعادلانه برای فعالان این حوزه است. متأسفانه به خاطر حاکم شدن چنین شرطی بسیاری از خبرنگاران حرفه‌ای ما مجبور به ترک کار می‌شوند.

این فعال رسانه‌ای وضعیت حال حاضر خبرنگاران را مساعد نمی‌داند و با انتقاد می‌گوید: متأسفانه خبرنگاران امروزی برای تهیه خبر هیچ زحمتی به خود نمی‌دهند و مدام در حال کپی کردن هستند و منبع آن‌ها فضای مجازی است. خب ما انتظار داریم چنین خبرنگارانی عضو شورای سردبیری در یک رسانه شوند‌؟ فکر می‌کنم رسانه‌های ما در ۲۰ سال اخیر با مشکلات بیشتری روبه‌رو شدند. در دولت اصلاحات به رسانه‌ها عنوان دوران شکوفایی مطبوعات را دادند، در حالیکه همین دوران بیشترین آسیب را به رسانه‌ها وارد کرد. چون در تحریریه‌ها به روی افراد غیرحرفه‌ای باز شد که سواد و تجربه کار رسانه‌ای نداشتند. من آن دوران را دوران شکوفایی مطبوعات نمی‌نامم، بلکه آن را ولنگاری مطبوعات می‌دانم.

او ادامه می‌دهد: اگر می‌بینیم یک سری افراد در این حوزه حرفه‌ای شدند، شک نکنید تنها با کتاب و مطالعه کردن به این درجه نرسیده‌اند. پس خبرنگاران باید زیردست افراد حرفه‌ای تجربه کسب کنند. از طرفی دیگر قلم‌های مختلف را ببینند و گزارش‌های گوناگون را بخوانند. به نظرم خبرنگاری که برای تهیه خبر یا گزارش به بیرون از تحریریه نمی‌رود را نمی‌توان خبرنگار نامید.

فراهانی در ادامه به چالش‌های حال حاضر مطبوعات اشاره می‌کند و بیان می‌کند: یکی از چالش‌های مطبوعات برخورد دستگاه قضا با آنان بوده که این برخوردها از اواخر سال ۷۷ شروع شد. البته این نکته را هم یادآوری کنم ه‍مین ولنگاری مطبوعات در آن دوران بهانه‌های زیادی دست دستگاه قضا داد، مخصوصاً برای آدم‌هایی که می‌خواستند یک‌شبه بزرگ و حرفه‌ای شوند. نتیجه این برخوردها باعث شد در دهه ۷۰، ۲۵۰ پرونده مطبوعاتی شکل بگیرد و در دهه ۸۰ ۸۶۰ پرونده مطبوعاتی برای ۴۵۰ نشریه شکل گرفت که بارها به دادگاه رفتند و محاکمه و زندان و مجازات شوند.

او ادامه می‌دهد: از چالش‌های دیگر مطبوعات در تحریریه‌ها که نتیجه برخورد دستگاه قضا و خودسانسوری است، اینکه تحریریه‌ها از افراد حرفه‌ای خالی می‌شود. از طرفی دیگر طبیعی است عده‌ای از این افراد مهاجرت می‌کنند. عده‌ای هم ممنوع القلم شدند. برخی هم دیگر مدیرمسئول آنان را نمی‌پذیرد و به او می‌گویند دیگر ننویس چون باعث دردسر می‌شوی. خب در این شرایط افراد حرفه‌ای تحریریه‌ها را ترک می‌کنند. آیا در این شرایط می‌توان مخاطب را جذب کرد یا می‌توان به خواسته‌های مخاطب پاسخ داد. به‌مرور تیراژ روزنامه‌ها کاهش پیدا می‌کند.

فراهانی معتقد است چالش‌های موجود جامعه روزنامه‌نگاری از شرایط کلی جامعه و ساختار آن تبعیت می‌کند. او تشریح می‌کند: ما نمی‌توانیم تنها از نظریات، برای مطبوعات صحبت کنیم ولی شرایط جامعه را در نظر نگیریم؛ مثلاً همین سوء مدیریت‌ها باعث به وجود آمدن شرایط نابسامانی در حوزه اقتصادی برای مردم شده است. این اوضاع مربوط به دولت و جناح خاصی نمی‌شود، چون همه گرایش‌ها امتحان خود را پس داده‌اند.

 

این فعال رسانه‌ای به آموزش در تحریریه‌ها به‌عنوان یک ضرورت اشاره می‌کند و می‌گوید: از دیگر چالش‌های مطبوعات نبود آموزش در تحریریه‌هاست. به نظرم هنوز دیر نشده و می‌توان این شرایط را درست کرد، به شرطی که آموزش باشد. می‌توانم ادعا کنم هیچ روزنامه‌نگار حرفه‌ای از دانشگاه فارغ تحصیل نمی‌شود. به نظرم اساتیدی که الان در دانشگاه نزد دانشجویان محبوب هستند، گمان نمی‌کنم بتوانند از مسئولیت یک سرویس برآیند. آموزش می‌تواند یکی از راه‌حل‌های نجات نشریات امروز باشد. از چالش‌های دیگر مطبوعات دولتی این است که با تغییر هر مدیریتی یک نیروی عظیم وارد تحریریه می‌شود که خیلی از آن‌ها کار بلد و حرفه‌ای نیستند. خب مدیر بعدی که می‌آید قطعاً نمی‌تواند تغییراتی در این تیم ایجاد کند چون این‌ها استخدام و بیمه‌شده‌اند.

او ادامه می‌دهد: از دیگر مشکلات روزنامه‌های امروزی وضعیت نابسامان توزیع آن‌هاست. الان خیلی از دکه‌ها به‌عنوان مهم‌ترین بسترهای مطبوعاتی تصمیم می‌گیرند حتی خیلی از نشریات را باز نکنند یا تصمیم می‌گیرند کدام نشریه جلوی دید مخاطب یا ازنظر او پنهان بماند. خیلی اوقات حتی این دکه‌ها برای این نوع کارها باهم هماهنگ می‌شوند. خب در این وضعیت کارهای حرفه‌ای به‌راحتی دیده نمی‌شوند. متأسفانه نظارت دقیقی بر سیستم توزیع وجود ندارد.

فراهانی توجه روزنامه‌نگاران به فضای مجازی را به‌عنوان یک بستر مهم برای روزنامه‌ها عنوان می‌کند و می‌گوید: فضای مجازی نمی‌تواند رقیبی برای مطبوعات باشد. من همیشه می‌گویم ای‌کاش این‌همه خبر که در فضای مجازی وجود دارد در زمان ما هم بود. متأسفانه الان روزنامه‌نگاران ما فکر می‌کنند باید اخبار را از فضای مجازی کپی کنند. در حالیکه در همین رسانه‌های مجازی سوژه‌های نابی وجود دارد که می‌تواند تا یک هفته خوراک خبری مطبوعات باشد؛ اما حس و حالی برای آن وجود ندارد. ای‌کاش به خبرنگاران آموزش می‌دادند چطور از فضای مجازی استفاده کنند.

او ادامه می‌دهد: در این سال‌ها عدم اطلاع‌رسانی صحیح دولت هم خیلی به روزنامه‌نگاران آسیب وارد کرده است. بستن درها به روی خبرنگاران باعث شده یک عده افراد سودجو از این فضا سو استفاده کنند. اگر مطبوعات این فرصت را داشتند که از مسئولان سؤالات مختلفی را مطرح کنند این‌همه اختلاس و فساد به وجود نمی‌آمد.

∗ مطالب ما را در کانال تلگرامی شفقنا رسانه (mediashafaqna@) دنبال کنید

∗ نقد و نظر و سوژه های خود را از طریق ارتباط با ادمین کانال(shafaqnamedia_admin@) به ما بگویید.

انتهای پیام

media.shafaqna.com

شفقنا در شبکه های اجتماعی: توییتر | اینستاگرام | تلگرام

پاسخ به این نظر

Please enter your comment!
Please enter your name here