شفقنا رسانه- امیر عبدالرضا سپنجی استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه ارتباطات امروز در رادیو ایران، نکاتی را درباره تربیت رسانه ای، آسیب های فضای مجازی و سواد رسانه ای با نگاه آموزشی والدین به فرزندان ارائه کرد.
به گزارش شفقنا رسانه، سپنجی در ابتدای صحبت های خود با اشاره به کم کاری های صورت گرفته در قهرمان سازی برای کودکان، نوجوانان و جوانان می گوید: بحث قهرمان و قهرمان سازی اساساً به حوزه علوم اجتماعی مربوط می شود و در عرصه رسانه ای هم قابل بحث است. کارشناسانی که از منظر علوم اجتماعی به این موضوع نگاه می کنند، می دانند که بحث اسطوره سازی و قهرمان پروری حوزه ای بسیار وسیع است و یک شبه اتفاق نمی افتد بنابراین نیاز به برنامه ریزی دارد. خیلی از کشورهایی که برای کودکان و نوجوانان انیمیشن می سازند، پیشینه تاریخی و اسلامی کشورمان را در نظر نمی گیرند. بیشتر آن ها داستان های ملل دیگر را به عاریه می گیرند و سناریوهایی در قالب انیمیشن، سریال، فیلم و… می سازند که اسطوره هایی برای دیگران می شود. مثلا شخصی مثل جومونگ. در صحبت های برخی از شخصیت های نظام هم رد پای این فرد دیده شده است.
او ادامه می دهد: در ادبیات تاریخی هم وقتی خود فردوسی بزرگ که می خواهد رستم را مطرح کند می گوید « که رستم یلی بود از سیستان/منش کردمی رستم داستان ». بنابراین این به هنرمندی یک شاعر، سناریو نویس، کارگردان، فیلم نامه نویس و… برمی گردد که با یک سلسله فعالیت هایی این موج را به وجود بیاورند تا اسطوره سازی کنند. خب ممکن است ما دستمایه ها و مواد اولیه آن را داشته باشیم ولی این یک فعالیت زمان بر است و نیازمند برنامه های ۵ ساله، ۱۰ ساله و… است تا ما از سبقه تاریخی و تمدنی ایرانی و اسلامی خودمان اسطوره هایی بسازیم و در اختیار فرزندانمان قرار دهیم.
سپنجی تاکید می کند: وقتی ما این فعالیت را انجام نمی دهیم، کشورهای دیگر قدرتمندانه به این سمت و سو می روند و از پیشینه های تاریخی و تمدنی ادبیات ما استفاده می کنند و تبدیل به فلان الگو و اسطوره برای تربیت کودک، جوان و نوجوان ما می شود.
او با بیان اینکه چون کودکان بیشتر از طریق موبایل و تبلت با این اسطوره ها آشنا می شوند، بنابراین شبکه های اجتماعی و فضای سایبری ابزار خوبی برای چنین فعالیت هایی هستند. او می گوید:. من مدتی پیش هم تاکید کردم خانواده ها باید نسبت به این مسئله هشیار باشند و بدانند که این ابزارها را برای چه سنی می خرند؟ حقیقتاً ما کمی تنبل شده ایم و برای فرزندانمان وقت کمی اختصاص می دهیم و سعی می کنیم، موبایل، بازی های موبایلی، تلبت و… جای والدین، پارک رفتن، قصه خواندن، کتاب خواندن و… را بگیرد تا ما بتوانیم به کارهای خودمان برسیم. استفاده کودک از موبایل یا تبلت وظیفه پدر و مادر، سیاستگذار و نهاد فرهنگی را کم نمی کند. ما در این حوزه ها خیلی کم کاری و عملا این عرصه را به دیگران واگذار کردیم. اگر ما تولید محتوا و الگو سازی مناسب نداشته باشیم، همین دغدغه های امروزمان چند سال دیگر هم باقی می مانند.
این عضو هیئت علمی با اشاره به فرصت ها و تهدیدهای فضای مجازی توضیح می دهد: بحث فضای سایبری و شبکه های اجتماعی و پیام رسان های موبایلی یک واقعیت است و نمی توان به طور قطع گفت که همه این رسانه ها بد و آسیب زا هستند. به هر حال تکنولوژی مثل چاقوی دو لبه است یعنی به وسیله آن هم می توان فعالیت های مثبت انجام دهیم و هم می توانیم استفاده های نامناسبی از آن داشته باشیم. مثلا با همین ابزار دولت الکترونیک می توان کارهای زیادی را راه انداخت اما همین بستر، می تواند برای هکرها فرصتی برای خالی کردن حساب مردم باشد.
او پیشنهاد می دهد: برای همین ضرورت دارد تا این بستر و فضا را هم خودمان بشناسیم و هم به فرزندانمان آموزش دهیم. مهربانی و رفاقت با فرزند و همیاری با او از هر چیزی مهم تر است. مخصوصا با توجه به اینکه در حال حاضر دسترسی فرزندان مان به رسانه ها نامحدود است، باید سعی کنیم همیشه کنار او باشیم و به عنوان یک دوست، آسیب های این فضا را به او هشدار دهیم. باید این نکته را در نظر بگیریم که فرزندان ما قبل از مطرح کردن مسائل و دغدغه های خود در فضای مجازی آن را به اعضای خانواده خود منتقل کنند.
این مدرس دانشگاه آموزش را مهم ترین مولفه برای سواد رسانه ای می داند و بیان می کند: باید به فرزندان مان این اجازه را دهیم که با کنترل، دسترسی به انواع رسانه ها داشته باشند تا دچار آسیب نشوند. باز هم تاکید می کنم در کنار فرزندان خود در شبکه های اجتماعی، رفاقت، همراهی و روی خوش داشته باشیم. در کنار همه این عوامل، باید مدام درباره فضای مجازی به فرزندان مان آموزش دهیم .مثلا اگر مشغول تماشا کردن عکس یا فیلمی در گوشی خود هستند، به او پیشنهاد دهیم که آن ها را با هم ببینیم و به صورت غیر مستقیم سعی کنیم آسیب های این فضا ها را به فرزندان یادآوری و هشدار دهیم و نباید فراموش کنیم که شبکه های مجازی به شدت اعتیاد آور هستند.
او توصیه می کند: گاهی اوقات می توانیم با زبان غیر مستقیم از قالب های جذاب برای هشدار نسبت به آسیب های فضای سایبری بهره برد. یعنی بدون اینکه به فرزند خود دروغ بگوییم آن مشکلات را در قالب داستان و غصه برایش تعریف کنیم و این را بدانیم که محبت و مهر ورزی در برخورد این فضا با فرزندان اثر خود را خواهد گذاشت. باید به فرزندان خود این مساله را هم آموزش دهیم، با توجه به قابلیت اینستاگرام و دیگر شبکه ها که صرفا افراد و سلبریتی ها ظواهر زندگی خود و لحظات شاد را به نمایش می گذارند، دچار مقایسه اشتباه نشوند. از طرفی دیگر فضاهای سایبری به شدت می توانند میل به حسادت را در افراد تقویت و تحریک کنند و کاربران مدام با خود بگویند چرا ما این امکانات را نداریم یا چرا نمی توانیم به فلان مکان برویم. خب ما باید این آسیب ها را به مرور به فرزندان مان بگوییم.
سپنجی معتقد است که فرزندان ما فضاهای سایبری را به عنوان کعبه آمال خود می دانند، در حالیکه این تفکر به شدت اشتباه است و این رسانه ها و شبکه های اجتماعی، همیشه کمک کننده نیستند. او توضیح می دهد: برخی والدین فکر می کنند اگر فرزندان شان بیشتر در شبکه های اجتماعی سرگرم و در این رسانه ها با افراد بیشتری در ارتباط باشند، لزوما اجتماعی تر هم هستند. در حالیکه اتفاقا این افراد افسرده تر و مضطرب تر هستند. به نظرم فضاهای سایبری در خیلی از مواقع، غارهای تنهایی افراد هستند.
∗ مطالب ما را در کانال تلگرامی شفقنا رسانه (mediashafaqna@) دنبال کنید
∗ نقد و نظر و سوژه های خود را از طریق ارتباط با ادمین کانال(shafaqnamedia_admin@) به ما بگویید.