زمان انتشار : ۳۱ اردیبهشت ,۱۳۹۸ | ساعت : ۱۴:۴۱ | کد خبر : 481201 |

یک کارشناس رسانه: رسانه‌های جمعی ما نتوانستند به دستگاه دیپلماسی کمک کنند/ نگاه حزبی-جناحی در رسانه ها بر منافع ملی غلبه دارد/باید بازتعریفی از منافع ملی برای رسانه‌هایمان انجام دهیم

شفقنا رسانه- دیپلماسی رسانه ای که در فضای تعامل میان رسانه و سیاست شکل می گیرد، این روزها به ابزار قدرتمندی برای اثرگذاری در افکارعمومی جهان شده است و کشورهای مختلف در تلاش برای اثرگذاری خود از طریق رسانه های مختلف در رویدادهای بین المللی هستند. اما این روزها که روابط ایران و امریکا دچار تنش های زیادی شده است و مقامات بیشتر به دنبال واکنش به اظهارات یکدیگر از طریق رسانه های غیر رسمی هستند، رسانه های رسمی چقدر قابلیت پیشبرد دیپلماسی را دارند؟ پیش‌شرط‌های لازم برای بهره‌گیری درست از دیپلماسی رسانه‌ای چیست؟ دیپلماسی رسانه ای چه جایگاهی را در میان دانشگاه و رسانه های ما دارد؟ رسانه های ایران در مسیر بهره گیری از دیپلماسی سیاسی چه نقاط قوت و ضعفی دارند؟

یوسف خجیر، عضو هیئت‌علمی دانشگاه سوره با اشاره به اهمیت استفاده از دیپلماسی رسانه‌ای در عصر حاضر به شفقنا رسانه می‌گوید: تقریباً بعد از جنگ جهانی دوم به دلیل اینکه منازعات سیاسی متفاوت شد و رسانه‌ها هم بین‌المللی شدند، جهان به سمت استفاده از ظرفیت رسانه در دیپلماسی رفت و تقریباً از رسانه‌های بین‌المللی خودشان-رسانه‌هایی که توان بیشتری داشتند- شروع کردند چون با افکار عمومی بیشتری در ارتباط بودند.

او ضمن بیان اینکه بحث دیپلماسی رسانه‌ای در کنار دیپلماسی کلاسیک  قرار دارد، می‌گوید: وقتی رسانه‌ها در کنار دیپلماسی کلاسیک و سنتی -همان چک‌وچانه زدن دیپلمات‌ها در اتاق‌های بسته- بین‌المللی شدند، توانستیم از ظرفیت‌های رسانه استفاده کنیم تا بر روی افکار عمومی و جامعه هدف گسترده‌تری تأثیر بگذاریم و از آن‌ها کمک بگیریم که بر روی تصمیمات مقامات اجرایی کشورشان تأثیر بگذارند. می‌توان گفت دیپلماسی رسانه‌ای استفاده از ظرفیت‌های رسانه‌ای در راستای اهداف دیپلماسی با حفظ منافع ملی است.

خجیر مثال می‌ زند: نمونه آن اتفاقی است که چند روز پیش در انگلستان افتاد و مردم اقدام به جمع‌آوری طوماری کردند تا از مقامات سیاسی بخواهند جنگی بین ایران و امریکا اتفاق نیفتد. به عبارتی دیپلماسی کشورمان از ظرفیت رسانه‌ها استفاده کرد تا مردم دنیا از جمله انگلستان را نسبت به تنش‌ها و منازعات بین ایران و آمریکا حساس کند که دست به چنین اقدامی بزنند. در گذشته چون رسانه‌ها چنین ظرفیتی نداشتند و بین‌المللی نبودند، دیپلماسی رسانه‌ای وجود نداشت. اما امروزه  این اتفاق افتاده، چون از یک طرف روابط در عرصه بین‌الملل تغییر کرده و ما بلوک شرق و غرب سابق را نداریم و از طرفی دیگر، افکار عمومی اهمیت پیداکرده است و رسانه‌ها هم جهانی شده‌اند. یعنی این امکان به وجود آمده تا پیام های خود  را در عرصه جهانی مطرح کنیم.

آیا دستگاه دیپلماسی ما توان استفاده حرفه‌ای از رسانه‌ها را دارد؟

عضو هیئت‌علمی دانشگاه سوره در ادامه به اهمیت دیپلماسی رسانه‌ای در مناقشات ایران و آمریکا اشاره می کند و توضیح می‌دهد: اهمیت دیپلماسی در اینجا چندین برابر است. چون در وهله اول اهمیت موضوع بالا است و دوم اینکه یک طرف به لحاظ رسانه‌ای خیلی قوی است و طرف دیگر بسیار ضعیف. به همین دلیل در حال حاضر اهمیت فعالیت‌های دستگاه دیپلماسی چشمگیر است. ما به لحاظ رسانه‌ای چنین توانی نداریم تا هم به لحاظ کمی با افکار عمومی جهان ارتباط برقرار کنیم و هم به لحاظ کیفی متقاعدشان کنیم. در حال حاضر آقای ظریف از طریق شبکه‌های اجتماعی این کار را انجام می‌دهد. وقتی بحث دیپلماسی رسانه‌ای مطرح می‌شود، منظور استفاده از همه ظرفیت‌ها است و این مسئله  هم دوطرفه است. یعنی باید ببینیم آیا دستگاه دیپلماسی ما در این زمینه توان استفاده حرفه‌ای از رسانه‌ها را دارد؟ دوم اینکه آیا رسانه‌های ما این ظرفیت را دارند تا از آن‌ها استفاده شود؟

او انتقاد می‌کند: رسانه‌های ما به دلایل مختلف این ظرفیت را ندارند تا دستگاه دیپلماسی جهت اثرگذاری از آن‌ها استفاده کند. در واقع هم به دلیل فنی و حرفه‌ای این توان را ندارند و هم اینکه رسانه‌های ما با وجود همه ضعف‌هایشان، نگاهشان حزبی و جناحی است. در دیپلماسی رسانه‌ای، رسانه‌ها باید در راستای حفظ منافع ملی گام بردارند نه جناحی و حزبی. باید بازتعریفی از منافع ملی برای رسانه‌هایمان انجام دهیم.

خجیر مثال می‌آورد: نمی‌خواهم رسانه خاصی را اسم بیاورم ولی در همان زمانی که انفجار در بندر فجیره اتفاق می افتد، چون برخی از رسانه‌های ما نمی‌دانند امنیت ملی ما چه معنایی دارد و منافع ملی ما در کجا است، نوع اطلاع‌رسانی و خبرهایشان در راستای اهداف منافع ملی نبود. بنابراین رسانه‌هایمان علاوه بر اینکه از لحاظ فنی و حرفه‌ای ضعیف‌اند، سلطه نگاه حزبی و جناحی‌شان مانع از آن می‌شود تا ابزار کمکی برای دیپلماسی حال حاضر ایران باشند.

دیپلماسی رسانه‌ای یعنی استفاده از همه ظرفیت‌های رسانه‌ای

خجیر توضیح می‌دهد: این مسئله برای همه آشکار است و به قول مقام معظم رهبری بعید می‌دانم هیچ ایرانی غیرتمند باشعوری این فضایی که در حال حاضر آمریکا درباره ایران دارد را، بپذیرد. چون این سلطه گری و زورگویی است. پدیده‌ای به نام برجام وجود داشت که کشورهای  ۱+۵ با هم نشستند و گفتگو کردند و آن را به هر دلیلی با همان شرایط پذیرفتند. برجام هم برای ما و هم آن‌ها نقاط ضعف و قوتی داشت. می‌بینیم که بعد از مدتی رئیس‌جمهور آمریکا آن را لغو و بر اساس آن‌ هم تهدیداتش را بیشتر می‌کند. این حقیقتی است که دستگاه دیپلماسی برای آن مبارزه می‌کند.

خجیر با اشاره به اقدام دستگاه دیپلماسی در استفاده از شبکه‌های اجتماعی جهت پیشبرد دیپلماسی رسانه‌ای و نیز انتقاد از عملکرد ضعیف رسانه‌های داخلی تأکید می‌کند: دیپلماسی رسانه‌ای یعنی استفاده از همه ظرفیت‌های رسانه‌ای. به عبارتی صداوسیما، روزنامه‌ها و خبرگزاری‌ها باید در راستای منافع ملی به آقای ظریف کمک کنند. آقای ظریف از هفته قبل تا الان به ترکمنستان، هند، ژاپن، چین، روسیه و… رفته و گفتگوی دیپلماسی داشته است. رسانه‌های ما باید به ایشان کمک کنند. اینکه خود آقای ظریف از توییتر استفاده می‌کند، اقدام خیلی خوبی است. چون کاهش بخش اعظمی از تنش‌هایی  که امروزه رئیس‌جمهور امریکا با آن درگیر شده تا ثابت کند با تیم B نیست و خودش تصمیم‌گیرنده است، به خاطر زحمت‌های دیپلماسی رسانه‌ای آقای ظریف و توییت‌هایی است که منتشر می‌کند. اگر سرچشمه اختلاف تیم B و رئیس‌جمهور آمریکا را بررسی کنیم به توییتی برمی‌گردد که آقای ظریف آن را  منتشر و  گسترش داد و به آن دامن زد تا حدی که رئیس‌جمهور آمریکا در چند نوبت اعلام کرد که این‌گونه نیست و خودش تصمیم‌گیرنده است.

 

خبرهای رسانه‌های ما در دستگاه دیپلماسی کشورهای دیگر رصد می‌شود

این مدرس دانشگاه انتقاد می‌کند: رسانه‌های جمعی ما در داخل نتوانستند به دستگاه دیپلماسی کمک کنند. اشاره کردم که بخشی از این ناتوانی به نگاه حزبی و جناحی‌شان و بخشی هم به ضعف حرفه‌ای و فنی‌شان برمی‌گردد. در دستگاه دیپلماسی جهان چیزی به نام مانیتورینگ یا رصد رسانه‌های دیگر کشورها وجود دارد. به همین خاطر است که می‌گویند فلان روزنامه شما این را نوشت یا فلان روزنامه از فلان اتفاق خوشحال بود. در واقع مطالب روزنامه‌هایمان منابع خبری بسیاری از رسانه‌های خارجی هستند. مثلاً می‌گویند به نقل از فلان خبرگزاری، ایران چنین واکنشی داشته یا چنین چیزی را اعلام کرده است و این حرف به کل کشور تعمیم داده می‌شود. این‌گونه نیست که رسانه‌هایمان هم تأثیر نداشته باشند. می‌توانم حداقل به پنج مورد اشاره کنم که شبکه الجزیره یا روزنامه عربستان به نقل از رسانه ما اعلام کردند که ایران نسبت به فلان اتفاق خوشحال است. بنابراین خبرهای رسانه‌های داخلی ما در دستگاه دیپلماسی کشورهای دیگر رصد می‌شود و در تصمیم‌گیری مقام هایشان تأثیر می‌گذارد.

با این حال پیش‌شرط‌های لازم برای بهره‌گیری درست از دیپلماسی رسانه‌ای چیست؟ خجیر پاسخ می‌دهد: در وهله اول دستگاه دیپلماسی باید پذیرید که در کنار دیپلماسی‌های کلاسیک و سنتی از ابزارهای جدید دیپلماسی هم به‌موقع استفاده کند و از افراد متخصص بهره بگیرد. به عبارتی از دیپلماسی سنتی، دیپلماسی عمومی، دیپلماسی رسانه‌ای، دیپلماسی دیجیتالی و… استفاده کند. واقعیت این است که مسئولین وزارت خارجه تا حدودی از ظرفیت دیپلماسی سایبری استفاده می‌کنند. پیش‌شرط دوم این است که رسانه‌های داخلی‌مان هم نسبت به این حوزه جدید آشنا باشند. هم فرد متخصصی برای این حوزه داشته باشند و هم چارچوبی مشخص کنند که در جهت منافع ملی-همان منافع ملی که شورای عالی امنیت ملی بر آن تأکید می‌کند- گام بردارند و خودشان را هم توانمند کنند.

ضرورت تقویت خبرنگاران بخش بین‌الملل جهت کمک به دیپلماسی رسانه‌ای

او با تأکید بر لزوم توجه سه حوزه؛ دستگاه دیپلماسی، رسانه و دانشگاه به دیپلماسی رسانه برای پیشبرد بهتر آن در شرایط کنونی ایران، پیشنهاد می‌کند: اول باید رسانه‌های جمعی دو جناح با حفظ منافع ملی به پیشبرد اهدافی کمک کنند که دیپلماسی ما در مناقشه با آمریکا دارد. نشست‌های مشترکی بین دستگاه دیپلماسی با خبرنگاران حوزه بین‌الملل برگزار شود و دستگاه دیپلماسی خبرنگاران را توجیه کند که می‌خواهد چکار کند. رسانه‌هایمان هنوز در حوزه اخبار بین‌الملل ضعیف عمل می‌کنند و متأسفانه خبرنگار متخصص در این حوزه نداریم تا مسائل بین‌المللی را خوب تشخیص دهد، رصد کند و بتواند بر اساس منافع ملی آن را تبیین کند و حتی به سردبیر و مدیرمسئول هم گزارش دهد. به عبارتی الان در حال حاضر علاوه بر کنار گذاشتن نگاه جناحی و توجه به امنیت ملی باید خبرنگاران بخش بین‌الملل مان را قوی کنیم تا به دیپلماسی رسانه ای کمک کنند.

او ادامه می‌دهد: متأسفانه دانشگاه‌های ما هم در این حوزه بسیار ضعیف عمل کردند. ما توان آموزش را نداشتیم، سرفصل‌های دروسمان به این سمت نرفت. در دانشکده‌های سیاسی و علوم ارتباطات دروس مربوط به حوزه دیپلماسی رسانه‌ای نداریم تا هم به لحاظ نظری و هم عملی آن را آموزش دهیم.

انتهای پیام

media.shafaqna.com

شفقنا در شبکه های اجتماعی: توییتر | اینستاگرام | تلگرام

پاسخ به این نظر

Please enter your comment!
Please enter your name here