زمان انتشار : ۲۴ فروردین ,۱۳۹۸ | ساعت : ۱۱:۳۵ | کد خبر : 479851 |

در باب نسبت سیلاب، رسانه و اندیشه؛ چگونه رخداد سیلاب می‌تواند خالق امکانی نو برای ما باشد؟

شفقنا رسانه-عبدالصمد محمودی∗: متاسفانه در روزهای اخیر ما شاهد سیلاب های سهمگین در نقاط مختلف کشور بودیم و خرابی های بسیار به بار آورد و ما را از برکت وجود برخی از هموطنانمان بی نصیب کرد. اما واقعیت این است که این سیل نه اولین سیلاب این سرزمین و نه آخرین آن خواهد بود. تاریخ بیانگر این مساله است که وقایع و سوانح طبیعی همواره با زیست انسانی ما همراه بوده اند و گریزی از آن ها نیست. گویی روایت تاریخ چیزی نیست جز نوع مناسبات و مواجه ما با طبیعت و بالعکس.
گاهی «این» بر «او»، و گاهی «او» بر «این» مسلط شده است، اما پیروزی قطعی هیچگاه برای هیچ یک از آن ها حاصل نشده است. پنداری هر دو پس از قرن های طولانی منازعه به این نتیجه رسیده اند که باید به قوانین هم احترام بگذارند. به همین خاطر هر دو در یک قرارداد نانوشته بر یک مفهوم مشترک توافق کرده اند؛ سازگاری.
با این حال هنوز بشر امروز درگیر ماجرای تعیین حد وحدود این سازگاری است. به همین خاطر آنگاه که پا بر روی این حدود گذاشته و از آن تجاوز کرده بلافاصله با فریاد بلند طبیعت و خشم او مواجه شده و آنگاه که این حدود را رعایت کرده شاهد لبخند او بوده است. با این اوصاف، واقعیت این است که به نظر می رسد میزان فریادِغضب طبیعت نسبت به برخی از ما ابنای بشر بلندتر بوده و در نتیجه پیامدهای آن نیز برای ما دهشتناک تر بوده است! اما سوال این است که چرا این وقایع دهشتناک آنچنان که برای برخی از ما دهشتناک تر و البته مصیبت بارتر به نظر می رسد، در یک شرایط مشابه، برای برخی دیگر از ما (مثلا غربی ها )کمتر مصیبت بار بوده و به نوعی خسارات کمتری به بار آورده است؟! آیا به گناهان بیشتر ما برمی گردد؟! یا آن ها در سرزمین های امن تری زندگی می کنند؟! واقعیت این است که هیچکدام از این ها نیست و شاید در برخی از کشورهای آن ها به مراتب سوانحی از شدیدتر سیلاب و زلزله ما اتفاق افتاده و می افتد، اما خسارت آن ها به مراتب کمتر است!
بالطبع برای پاسخ به این سوال، ممکن است بتوان از زاویه علوم مختلف به آن پرداخت اما به نظرم «زیربنای» چنین امری را بعنوان یک علت موجده باید در تفاوت نوع نگاه و بینش این دو به چنین سوانحی جستجو کرد. برای توضیح تفاوت این دو نگاه و بینش مایلم از مفهوم «رخداد» در اندیشه متفکر فرانسوی، الن بدیو استفاده کنم. بدیو معتقد است؛ «رخداد» خالق و آفریننده «امکان» است، نه صرفا واقعیتی که در یک برهه ای از زمان اتفاق افتاده است. به همین خاطر بدیو، رخداد را امری کمیاب معرفی می کند، برخلاف سوانح و اتفاقات طبیعی ای که به تعدد در دنیای واقعی ما رخ می دهند. به عبارت دیگر، از نظر وی، رخ داد واقعه ای است خلاف آمد، بیرون از نظم مالوف، بدیع و بی پیشینه که می تواند موجد نظمی نو شود. به همین تعبیر می توان گفت؛ هر حادثه و سانحه تلخی، گرچه می تواند واجد خرابی ها و ویرانی های متعددی باشد، اما اگر، بویژه از منظر سیاستگذاران، به آن به مثابه یک «امکان» نگریسته نشود نمی تواند موجد نگاهی نو به مساله توسعه و نسبت آن با پایداری سرزمینی ما باشد و نظمی نو در افکند.
حقیقت ماجرا این است که غربی ها پس از هر رخداد و سانحه ای سعی می کنند از آن درس گرفته و دریچه ای نو به آینده ای بهتر و پایدارتر بگشایند، به همین خاطر است که امروز ما شاهدیم در بسیاری از کشورهای آنها در نظرگرفتن قوانین طبیعت، سازگاری و یا احترام به این قوانین، بعنوان یکی از اصول پذیرفته شده و نهادینه شده در شهرسازی، ساخت و ساز، گردشگری و حتی سیاست در نظرگرفته می شود. به عبارت دیگر، غربی ها از این وقایع امکان و افقی نو به آینده خود در این بخش ها می گشایند و اینگونه است که به تعبیر ژاک رانسیر، شاهدیم در این کشورها پس از وقوع هر حادثه و رخداد دردناکی، «توزیع امر محسوس» نیز تغییر می کند. گواه آن؛ توسعه ساخت و سازهای سبز و پایدار و تلاش برای احترام به قوانین طبیعت در مدل ها و الگوهای شهرسازی در شهرهای غربی در دهه های اخیر بوده است.
البته باید اضافه کرد که دراین طی طریق، رسانه های آزاد نیز نقشی بنیادی برعهده داشته و دارند، چرا که به تعبیر بدیو، این رسانه های آزاد هستند که می توانند با پوشش زوایای گوناگون چنین وقایعی، یک «رویه حقیقتی» در خصوص این رخدادها، که قابلیت تبدیل به یک «واقعیت تاریخی» را نیز دارد، فراهم آورند. در واقع، پس از این است که می توان انتظار داشت تراژدی امروز تبدیل به کمدی تلخ فردا نشود.

 

∗دکتری ارتباطات و پژوهشگر مسایل آب و رسانه

انتهای پیام

media.shafaqna.com

شفقنا در شبکه های اجتماعی: توییتر | اینستاگرام | تلگرام

پاسخ به این نظر

Please enter your comment!
Please enter your name here