زمان انتشار : ۱۴ آبان ,۱۳۹۷ | ساعت : ۰۰:۱۱ | کد خبر : 475786 |

عبدی: ارتزاق از منابع غیر رسمی خطری برای افکار عمومی/عقیلی:افکار عمومی جای خود را به دیپلماسی عمومی داده است

شفقنا رسانه– نشست تخصصی «افکار عمومی و رسانه‌ها در ایران» با سخنرانی عباس عبدی درباره «تحول افکار عمومی در ایران»، علی ربیعی درباره «افکار عمومی، رسانه و سیاست»،  زهیر صباغ‌پور درباره «اخبار جعلی، شبکه‌های اجتماعی و افکار عمومی» و سید وحید عقیلی درباره «سیر تکوینی افکار عمومی در دوران معاصر» در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد.

تغییر در لایه عمیق افکار عمومی کاری سخت است

به گزارش شفقنا رسانه، در ابتدای این نشست عباس عبدی دو تقسیم بندی را برای افکار عمومی در نظر گرفت و گفت: نظرسنجی ها در طول تمام سال ها نشان داده است که تحولات جدی در حوزه ی افکار عمومی و مشخصا در دو حوزه اتفاق افتاده است. یکی از آنها لایه ی رویی و سطحی افکار عمومی است مثل سیاست، دیگری لایه ی عمیق تر افکار عمومی است. اینکه می گویم سیاست یعنی حوزه ای که می توان با یکسری برنامه ها آن را تغییر داد  ولی در سطح عمیق تر نه تنها تغییر در افکار عمومی راحت نیست بلکه تشدید هم می شود.

او ادامه داد: در سطح رویی می توان این مثال را آورد که افکار عمومی به وعده ی مسئولان اعتماد نمی کنند همچنین از روی آمار می توان به این نتیجه پی برد که ناامیدی ها نسبت به موفقیت و برنامه هایی که دولت از آینده می دهد رو به افزایش است که حتی در برخی مواقع تا ۸۵ درصد هم می رود که اوج این اتفاق را می توان در خرداد و تیرماه امسال دید. هر چند الان نظرسنجی ها نشان می دهد که افکار عمومی نسبت به این شاخص ها بهتر شده ولی در کل نسبت به آینده ی کشور بی اعتمادی و ناامیدی وجود دارد.

این تحلیلگر حوزه رسانه با اشاره به لایه ی عمیق افکار عمومی توضیح داد: وقتی جامعه ای نسبت به آینده بدبین یا خوشبین می شود افکار عمومی و مسائل بیشتر تحت تأثیر آن نگاه (بدبین یا خوشبین) قرار می گیرد و در چارچوب آن اتفاق تحلیل می کند مثلا اگر درباره ی شهرداری از مردم سوال بپرسیم می بینید نگاه شان از همان نگاه به آینده ی کشور شکل گرفته است که محبوبیت اینها هم کاهش پیدا کرده است. همیشه افکار عمومی با سیاست خارجی همراه بوده ،حتی در بدترین دولت‌ها و با مشکلات اقتصادی زیاد هم، همراهی افکار عمومی با سیاست خارجی از ۵۰ درصد کمتر نبود، اما الان این شاخص هم دچار چالش شده و ریزش زیادی پیدا کرده است.

عبدی توضیح داد: لایه ی زیرین به دلیل تحول لایه ی رویی خودش را نشان داده است یعنی وقتی اقتدار لایه ی رویی از بین رفت لایه ی زیرین خود را نشان داد. این لایه ی زیرین به سبک زندگی، دین، نقش زنان و مسائل جنسی مربوط می شود. مثلا اگر نظرسنجی ها در مورد حجاب و دین را ببینید متوجه می شوید که تحولات روشنی به وجود آمده است. این لایه های عمیق افکار عمومی را نمی توان به راحتی تغییر داد.

او با طرح این سوال که چرا این اتفاقات رخ داده است گفت: اول این موضوع به حوزه ی سیاست برمی گردد در این حوزه اشتباهی که دولت آقای روحانی کرد این بود که انتظارات زیادی را ایجاد کرد و شاهد این موضوع در انتخابات ۹۶ و بعد از آن بودیم. مثلا در سال ۹۲ گفتند ما کاری نکردیم تورم پایین آمد، درست گفتند چون طبق همان انتظارها پیش رفتند اما الان انتظارات زیاد شده است مثلا انتظارات ناشی از برجام که وقتی خروج آمریکا از آن اتفاق افتاد این انتظارات و امید تا حد زیادی فروکش کرد.

عبدی توضیح داد: یکی از مسائل حکومت این است که افکار عمومی را به رسمیت نمی شناسد ولی در زمان رأی گیری بر مبنای آن حرکت می کند ولی بعد از آن فراموش می شود. از دیگر مسائلی که می توان به آن اشاره کرد امتزاج بیش از حد دین و دولت است که به نظرم بعد از انقلاب رخ نداد هر چه جلوتر می رویم این امتزاج بیشتر می شود مثلا در همین اتفاق اخیر در نامه ی آیت الله یزدی به آیت الله شبیری زنجانی. در واقع دین می خواهد سیاست را قدسی کند ولی سیاست، قدرتش بیشتر از این حرف هاست و چنین چیزی امکان پذیر نیست.

انحصار رسانه ای شکست خورده است

او با توضیح درباره ی دلایل همراه نشدن افکار عمومی با سیاست خارجی گفت: سطحی شدن دین و مناسکی شدن آیین های آن را می توان از دیگر دلایل این موضوع برشمرد. همچنین در حوزه ی اقتصاد، انتظارات نسبت به دستاوردها بسیار بالا رفته است از طرف دیگر ما کاهش اشتغال و کاسته نشدن از فساد در این دولت را داشته ایم.

عبدی با اشاره به نقش رسانه ها در تحولات افکار عمومی تصریح کرد: رسانه ها کل این بازی ها را به هم ریخته اند. شکست این سیستم در حوزه ی رسانه بیشتر نشان داده شد مثلا کانال تلگرامی بنده از زمانی که فیلتر شده اعضایش بیشتر شده است و این به معنای شکست انحصاری رسانه ها است. می توان گفت که تقریبا در گذشته بالای نود درصد از افراد از رادیو و تلویزیون استفاده می کردند ولی الان این نسبت ۴۲ درصد افراد تلویزیون می بینند و ۵۳ درصد به سمت رسانه های جدید رفته اند این ۴۲ درصد هم بیشتر شامل افراد روستایی و کم سواد است.

این تحلیلگر گفت: خروج مرجعیت رسانه ای از کشور نکته ی بسیار مهمی است چراکه هنوز خیلی ها فکر می کنند مرجعیت رسانه ای هنوز در داخل کشور است از طرف دیگر ما شاهد فعال شدن منابع غیررسمی به جای رسمی هستیم. در گذشته بیشتر رسانه های رسمی مطرح بودند اما امروزه چه کسی در حال انجام فعالیت رسانه ای است. برای همین غیررسمی ها بیشتر مطرح شده اند.

عبدی با اشاره به تأثیر رسانه های غیررسمی به عنوان یک خطر در افکار عمومی توضیح داد: یکی از مسائل جدید این است که مرجعیت های سیاسی و سنتی به حاشیه رفته اند و الان بیشتر سلبریتی ها مطرح شده اند. همه اینها موجب شده یک افکار عمومی جدید شکل بگیرد که از نظر ساخت رسمی، غیررسمی تلقی می شود و در عین حال به شدت رو به رشد است یعنی افکار عمومی به وسیله ی منابع غیررسمی در حال شکل گرفتن است و کمتر از افکار عمومی رسمی ارتزاق می کند و به نظرم این بیشترین خطر را برای افکار عمومی دارد پس نتیجه ای که حاصل می شود این است رسانه های رسمی در حال به حاشیه رفتن هستند.

هر کجا حفظ و کسب قدرت بوده،افکار عمومی هم وجود داشته است

در ادامه ی این نشست وحید عقیلی ۵ دوره را برای افکار عمومی برشمرد و گفت: یکی از این دوره ها به تاریخ بشریت که بیشتر منابع ثبت و ضبط می شده است برمی گردد این دوران و ویژگی های آن تا قرون وسطی ادامه داشت .در این دوران ،ارتباطات شفاهی بود و تأثیرگذاری بر افکار عمومی وجود نداشت. حکومت ها مطلقه بودند هر چند افکار عمومی وجود داشت ولی منظور از افکار عمومی در اینجا افکاری است که تحت تأثیر وسایل ارتباط جمعی باشد که نبوده اند. از زمانی که حاکمیت و کسب و توزیع و حفظ قدرت وجود داشته است افکار عمومی هم وجود داشته است.

او ادامه داد: در دوره ی دوم هم منظور دوران رنسانس است که دیدگاه ها در مورد جایگاه انسان مورد تجدیدنظر قرار می گیرد. دوره ی سوم هم از رنسانس تا قرن نوزدهم است اتفاق هایی که در قرن نوزدهم می افتد نگاه جامعه را به انسان، جایگاه حق و حاکمیت و آزادی مطرح می کند. دوره چهارم از قرن نوزدهم تا اواخر قرن بیستم است در این دوره افکار عمومی به عنوان مفهوم اجتماعی «که لیپمن» به آن می پردازد و یکسری افکار کلیشه ای و قالبی شکل می گیرد و منشأ افکاری می شود که افراد جامعه به آن باور دارند.

این مدرس دانشگاه در ادامه ی این دوران تاریخی توضیح داد: در دوره ی پنجم که مربوط به دوره ی معاصر است ما می بینیم که افرادی شروع به تعریف کردن از واژه افکار عمومی می کنند برای همین به تعداد افرادی که وجود دارد تعریف از افکار عمومی هم هست و ما یک تعریف واحد از این واژه نداریم. در دوره ی آخر که از هزاره ی سوم شروع شده به طرز عجیبی تمام تعاریف شکل گیری افکار عمومی نابود شد.

عقیلی با اشاره به مولفه های مهم در شکل گیری افکار عمومی بیان کرد: در فضای مجازی امروزی مسائل بسیار پررنگی بر افکار عمومی تأثیرگذار شده مثلا خبرگزاری هایی که میزان تولید و پردازش آنها به نحوی است که قدرت زیادی در تغییر نگرش افراد جامعه دارند. از طرف دیگر ما شاهد هستیم اقتصاد با فرهنگ و افکار عمومی عجین شده است و الان ما می بینیم که افکارسنجی در حوزه ی بازاریابی رو به افزایش است. کم کم افکار عمومی جای خود را به دیپلماسی عمومی داده است و دیپلماسی رسانه ای ابزار این دو شده است.

او با توضیح درباره ی چهار دوره ی ارتباطات سیاسی گفت: در دوره ی اول، نقش رسانه ها بسیار ضعیف بود، در دوره ی دوم به کمک اینترنت ارتباطات سیاسی انجام می شد، در دوره ی سوم فضای مجازی به تقویت این ارتباطات کمک کرد اما در دوره ی چهارم علاوه بر تأثیرگذاری وب ۱، وب ۲، وب ۳ شاهد به وجود آمدن وب ۴ هستیم که در راه است. اگر این دوره ها را کنار هم بگذاریم متوجه یک تفاوت ایجاد شده در ساختار افکار عمومی می شویم.

این مدرس دانشگاه توضیح داد: به نظرم این تقسیم بندی شبیه به دورانی است که مک لوهان برای دوره های ارتباطاتی در نظر گرفت. جامعه شناسان می گویند حضور یا عدم حضور در جامعه ی اطلاعاتی ،به معنای توانایی یا عدم توانایی است. در حال حاضر کسی که در تولید اخبار و اطلاعات پیش رو باشد یک مقام از کسانی که این کارها را انجام نداده اند بالاتر است. یکی از مسائلی که می خواهم در اینجا به آن اشاره کنم کمبود تحقیقات در مورد تأثیر فضای مجازی بر افکار عمومی چه به صورت اسنادی یا میدانی است و در آخر می خواهم این سوال را مطرح کنم آیا سایبر دموکراسی، ارائه کننده ی دموکراسی و آغاز جامعه است یا نه؟

تغییرات سریع توسط رسانه ها امکان پذیر شده است

به گزارش شفقنا رسانه،در ادامه این نشست علی ربیعی با اشاره به اهمیت افکار عمومی گفت: امروزه افکار عمومی بسیار مهم شده است البته در دنیا هم به همین شکل است و مطالعات زیادی بر روی آن انجام شده است. ما این اهمیت را در کشورهای توسعه یافته هم به شدت می بینیم و خصوصیات ایران امروز، اهمیت این موضوع را زیاد کرده است. اینکه از خصوصیات صحبت می کنم منظورم کیفی و کمی است در گذشته ما بیشتر در مورد کمیت جمعیت صحبت می کردیم و نگرانی ها از افزایش یا کاهش آن بود.

او ادامه داد: اما به نظرم تغییرات کیفی در بحث تحول افکار عمومی بسیار اثرگذار است و ما شاهد تغییرات ساختاری زیادی هستیم. در اینجا می خواهم چند شاخص را برای افکار عمومی امروزی بیان کنم یکی از شاخصه های امروز تغییرات با سرعت زیاد است که از عوامل مهم آن حضور و نقش رسانه هاست. همین الان می توانید ببینید که نظرسنجی ها در سال ۹۶ و ۹۷ با هم متفاوت اند البته که این تغییر سریع برای جامعه خطرناک است، چراکه ماهیت و هویت و ثبات هم دارای اهمیت است.

وزیر کار سابق در ادامه ی شاخصه های مهم برای افکار عمومی توضیح داد: چرا در ایران سال به سال، اصول اولیه ی دین ما تغییر می کند حتی ما می بینیم که در نوع دوست داشتن و نوع نگاه به خدا تغییراتی را شاهد هستیم، این موضوع در حوزه های دیگر هم اتفاق می افتد. در حال حاضر ما شاهد افکار عمومی به صورت متنوع و متفاوت هستیم که من تعبیر تپه مانند را برای آن به کار برده ام و شاید صفت عمومی را خیلی نمی توان بر آن اطلاق کرد.

ربیعی افزود: از دیگر اتفاقاتی که برای حوزه ی افکار عمومی افتاده است بحران مرجعیت و اقتدار است یک زمانی وقتی سنجش هایی را از افکار عمومی می گرفتند می دیدیم که افرادی چون روشنفکرها و اساتید و یا هنرمندان بر افکار عمومی تأثیرگذار بودند اما امروزه این موارد در شکل گیری افکار عمومی کم اثر شده اند و شبکه های اجتماعی و سلبریتی ها بیشترین نقش و اثر را داشته اند.

او با اشاره به دیگر مولفه ها  بیان کرد: بدبین شدن افکار عمومی این روزها خیلی مطرح است وقتی حرف از کاهش اعتماد می زنیم سریع سراغ کاهش اعتماد به دولت می رویم در حالی که ما شاهد کاهش اعتماد به خود و اعتماد به خانواده هستیم که روزبه روز در حال کم شدن است. امروزه افکار عمومی به شدت سیاسی شده و این هم یکی از تحولاتی است که در ساختار افکار عمومی اتفاق افتاده است.

وزیر سابق کار با اشاره به نقش رسانه ها  در تغییرات افکار عمومی توضیح داد: طبق تحولاتی که در حوزه ی رسانه ها اتفاق افتاده به نظرم امروز هر کسی خودش یک رسانه است پس به همان تعداد ما اثرگذاری بر افکار عمومی را هم شاهد هستیم امروزه هر شهروند با فرستادن مطالب خود بر افکار عمومی به شدت تأثیرگذار شده است. مثلا شما می بینید که تیراژ روزنامه ها روز به روز در حال کم شدن است ولی یک پست در صفحات مجازی چقدر دیده می شود پس این نشان می دهد که افکار عمومی بسیار رسانه ای شده و دارای کنش و واکنش بوده است.

سیاست های ما به افکار عمومی وابسته است

ربیعی ادامه داد: هر چند سهم ارتباطات میان فردی در شکل گیری افکار عمومی محفوظ است ولی با توجه به مولفه های جدید در افکار عمومی امروز به نظرم این ارتباط کم شده است. در گذشته بسیاری از برنامه ها و سیاست ها را می توانستیم در مکان های بسته بگیریم اما الان این موضوع بسیار عمومی شده و تمام سیاست های ما رسانه ای شده اند و به افکار عمومی وابسته شده است یعنی اگر افکار عمومی آنها را باور نکند در جامعه شکست می خورد حتی در بروکراسی هم اثرگذار نخواهد بود.

او در پایان صحبت های خود با ارائه ی چند پیشنهاد در تحولات ساختاری افکار عمومی گفت: باید در این حوزه سه کار انجام داد اول اینکه آزادی به رسانه هایی چون روزنامه که دارای مسئولیت هستند داده شود. دومین مورد اینکه به اخلاقی شدن رسانه ای برگردیم الان ما شاهد این هستیم که رسانه هایی وجود دارند که با پول گرفتن در جهت تخریب شخصیت ها برمی خیزند اگر می خواهیم ثبات و توسعه در جامعه ای ایجاد شود این موضوع کاملا به ذهنیت و افکار عمومی بستگی دارد. از طرفی ما به شدت نیاز به شنیدن داریم تا گفتن، پس بهتر است که باب گفت وگوی اجتماعی را برپا کنیم.

افزایش سواد رسانه ای؛راهی برای مبارزه با اخبار جعلی

در ادامه این پنل  زهیر صباغ نژاد با اشاره به تأثیر فیک نیوزها در افکار عمومی توضیح داد: از سال ۲۰۱۶ که موضوع برگزیت اتفاق افتاد و ترامپ رئیس جمهور شد ما شاهد حوزه ی فیک نیوزها هستیم که باعث تغییراتی در افکار عمومی شده اند. در واقع می توان گفت که ما در یک اکوسیستم جدید نفس می کشیم اما چرا افکار عمومی مهم است؟ با رشد تکنولوژی امیدوار بودیم که زندگی راحت تری خواهیم داشت ولی چه اتفاقی در حال رخ دادن است؟ دیتاهایی در سراسر دنیا در حال انتشار است که مشخص نیست کدام درست و کدام نادرست است.

او ادامه داد: در واقع ما در چارچوبی هستیم که به دام افتاده ایم به واسطه ی خوراک های خبری که به ما داده می شود الان رسانه های اجتماعی تبدیل به یک عرصه شده اند از جهت تولید و انتشار اخبار جعلی، از طرف دیگر رسانه هایی هم وجود دارند که در مقابل این اخبار مقاومت می کنند. در ماجرای مبارزات انتخاباتی کلینتون و ترامپ، خانم کلینتون فیس بوک را عامل شکست خود معرفی کرد چون این رسانه اطلاعات جعلی را به کاربران می داد که بعد از آن موسس آن خیلی کارها برای رفع این مشکل و از بین بردن انتشار اخبار جعلی انجام داد از جمله اینکه گزینه ای را برای سنجش اطلاعات به این شبکه ی اجتماعی اضافه کرد.

به گزارش شفقنا رسانه،این پژوهشگر حوزه ی رسانه با اشاره به راه هایی برای مبارزه با اخبار جعلی در کشور تصریح کرد:  فیس بوک اتاق جنگ شکل داد و از رسانه ها دعوت کرده بود که به او کمک کنند که بستری را فراهم کنند تا با اخبار جعلی که به سمت فیس بوک می آید مبارزه کنند. اما تعریفی که می توان از اخبار جعلی ارائه داد این است، اطلاعاتی هستند که برای تخریب جناح ها، سیاسیون. که از پیش هدف شان تخریب است را ارائه داد. اما در ایران چطور می توانیم با اخبار جعلی مقابله کنیم.

او ادامه داد: اتحادیه ی اروپا در فنلاند یک مجموعه ای را طراحی کرده که حقایق اخبار را می سنجد. دانشگاه میشیگان هم به واسطه ی هوش مصنوعی دستگاه خاص و دقیقی را طراحی کرده که بتواند اخبار واقعی و غیرواقعی را تشخیص دهد. در ایران با این چند مورد ما هم می توانیم به مبارزه ی اخبار جعلی برویم. یکی از موارد این است که در حوزه ی سواد رسانه ای و اطلاعاتی فعال تر شدیم و بتوانیم کارهای پژوهشی و کاربردی را برای افزایش اطلاعات رسانه ای مردم ارائه دهیم مورد دوم انجمن های مردم نهاد، پژوهشگاه و دانشگاه ها هستند که می توانند نقش ایفا کنند و می توانند فضایی باشند که اخبار جعلی را از اخبار صحیح متمایز کنند.

انتهای پیام

media.shafaqna.com

شفقنا در شبکه های اجتماعی: توییتر | اینستاگرام | تلگرام

پاسخ به این نظر

Please enter your comment!
Please enter your name here