زمان انتشار : ۴ مهر ,۱۳۹۷ | ساعت : ۱۲:۳۳ | کد خبر : 474507 |

عاملی:نمی‌توان فضای مجازی را منهای فضای فیزیکی فهم کرد

شفقنا رسانه– نشست معرفی و بررسی کتاب «فلسفه فضای مجازی» سه‌شنبه (سوم مهرماه) با حضور سید سعید رضا عاملی نویسنده کتاب، احسان شاه قاسمی و حمیده مولایی در سرای اهل‌قلم برگزار شد.

 

به گزارش شفقنا رسانه سید سعید رضا عاملی نویسنده کتاب «فلسفه فضای مجازی» در ابتدای سخنان خود به بیان ویژگی نو بودن این کتاب پرداخت و گفت: کتاب فلسفه فضای مجازی کتابی مناسب افراد است. در زبان انگلیسی هم کتاب در حوزه فلسفه فضای مجازی به‌صورت محتوا داریم ولی کتابی با این عنوان به‌صورت مستقیم ندیدم. شاید علتش این باشد که هم فضای مجازی مفهومی گسترده و مبهم است و هم فلسفه حوزه‌ای با دایره‌ای خیلی گسترده است.

عاملی افزود: ابتدا تلاش کردیم نگرش‌های مختلفی را که از منظر فلسفی در مورد فضای مجازی وجود دارد بیان کنیم یعنی از منظر فلسفه ، هسته شناسی و معرف شناسی نوع نگاهی که ممکن است نسبت به موضوع وجود داشته باشد را بیان کردیم.

نویسنده کتاب فلسفه فضای مجازی در ادامه به بیان تعریف از فلسفه پرداخت و توضیح داد: در ابتدا باید ببینیم فلسفه و فلسفه فضای مجازی چیست؟ فلسفه دانشی کلی است و به شناخت موضوعاتی می‌پردازد که کلیتی در هستی دارند مثل مفهوم عشق، آزادی ، دموکراسی و… . امروزه شاهد این هستیم که فلسفه به خیلی از حوزه‌های علم و خیلی از موضوعات متنوع و متکثر اضافه می‌شود که این محصول شکل‌گیری فلسفه تحلیلی است. بحث ما این است که با این نگرش کلی، هم می‌توان با نگاه آنتولوژیک به موضوع فضای مجازی نگاه کرد و هم می‌توان هستی‌شناسی را از فلسفه و معرفت‌شناسی جدا کرد تا ببینیم این سه چه مسئولیتی را در فهم پدیده فضای مجازی به عهده‌دارند.

 

او ادامه داد: به لحاظ هستی‌شناسی بیشتر به این توجه می‌کند که یک هستی را از هستی دیگری متمایز کند. یعنی ذات شناسی می‌کند. آیا ما در فضای مجازی در مقایسه با فضای فیزیکی ذات متفاوتی داریم؟ اگر ذات متفاوت داریم پس می‌توانیم بگوییم در اینجا دو فلسفه داریم. فلسفه‌ای که معطوف به جهان فیزیکی و جهان واقعی هستی است و یک هستی‌شناسی که ناظر بر وجود مجازی است.  واقعیت این است که همه  این‌ها در جهان هستی هستند و ما نمی‌توانیم فضای مجازی را از این کره زمین خارج کنیم و از یک منظر می‌توانیم بگوییم هستی‌شناسی واحدی داریم ولی از منظری دیگر جدا هستند چون ماهیت جهان فیزیکی با ماهیت جهان مجازی فرق دارد.

نویسنده کتاب فلسفه فضای مجازی با بیان اینکه ما با دو وجود فیزیکی و مجازی سروکار داریم به توضیح ذات مجازی و ذات فیزیکی پرداخت و گفت: ذات مجازی، ذاتی غیر مرکزی و همه‌جا حاضر  است ولی ذات فیزیکی، ذاتی مرکزی و فقط در اینجا حاضر است و در جای دیگری نیست. ما با دو وجود فیزیکی و مجازی سروکار داریم. نحوه اثبات قضایای فلسفی در مکاتب مختلف و با رویکردهای مختلف فرق می‌کند. فلسفه در اینجا قدرت بالایی دارد چون من فکر می‌کنم نگاه آنتولوژیک پایه آن نگاه فلسفی را می‌سازد. نقشی جدی دارد چون می‌تواند منطق آن محیط را درک کند. شاید بعضی‌ها فلسفه را به عنوان یک دانش ذهنی تلقی کنند که پیامدهای عملی ندارد ولی واقعیت این نیست. نگاه فلسفی پیامدهای عملی زیادی دارد اگر کسی ماهیت هستی فلسفه فضای مجازی را درک کند و تمایزات آن را با ماهیت فیزیکی بداند نوعی نظام حکمرانی دیگری را تعریف می‌کند. در کتاب «الگوی حکمرانی دو فضایی» گفتیم که نظام‌های حکمرانی برمبنای شکل‌گیری فضای مجازی و شکل‌گیری جهان دوم تغییر می‌کنند.

عاملی در ادامه به بیان پیامدهای توسعه ارتباطات از طریق فضای مجازی پرداخت و توضیح داد: تیلور از واژه ارتباطی omnipresent می‌گوید که وجود مجازی وجودی همه‌جا حاضر است. همین وجود همه‌جا حاضر موجب می‌شود که همه همسایه شدن جهان تحقق پیدا کند. در عرصه فرهنگ می‌بینیم که فرهنگ‌ها در حال حرکت هستند یعنی از آن‌سوی دنیا فرهنگی یک‌باره وارد ایران می‌شود. توسعه ارتباطات از طریق فضای مجازی موجب شده که کسی بودن به همه توسعه پیدا کند. قبلاً کسی بودن فقط برای حاکمان بود بعد شامل نخبگان و سلبریتی‌ها شد ولی الان این کسی بودن به همه توسعه پیداکرده است. وقتی به همه توسعه پیدا کرد شما ناهنجاری‌های اجتماعی را می‌بینید. یعنی می‌بیند فردی موهایش را تیغ تیغی می‌کند، دیگری بنفش و… . این‌ها بیماری نیست بلکه کسی بودن‌هایی است که به شکلی بروز پیدا می‌کند. در گذشته هنجار اجتماعی کنترل می‌شد. دین یک عامل یکپارچگی بود، این مسئله باعث می‌شد که ارزش‌های اجتماعی از زبانی مشترک برخوردار شوند و بر مبنای زبان دین آن حس مشترک بین افراد شکل می‌گرفت.

او ادامه داد: ولی ماجرای فردگرایی، علاقه به خود و کسی بودن و کسی شدن در بستر فضای مجازی شکل می‌گیرد. می‌خواهم بگویم پیامدهای این فهم فلسفی هم در حوزه ارتباطات بین فردی و هم در حوزه فهم جامعه جدید خیلی کمک می‌کند. نکته دوم این است که وقتی می‌خواهیم با رویکرد فلسفی به فضای مجازی نگاه کنیم باید به این مسئله توجه کنیم که این نگاه فلسفی به ما قاعده‌ها را می‌آموزد. می‌توان گفت فلسفه دانش تبدیل پیچیدگی به‌سادگی است. برخلاف اینکه فلاسفه پیچیده حرف می‌زنند ولی فیلسوف عمیق کسی است که می‌تواند پیچیدگی را تبدیل به‌سادگی کند. به عبارتی سادگی نشان از عمق فرد است که می‌تواند قاعده ایجاد کند.

عاملی توضیح داد: نگاه فلسفه تحلیلی مقداری دست آلوده است. تیلور می‌گوید«اگر دست کثیف نداشته باشی نمی‌توانی کثافت را درک کنی» . به عبارتی کسی که زرگری کرده و مهارت آن را دارد می‌تواند فلسفه زرگری را بگوید. یا پزشکی که جراحی کرده و با موضوعات پزشکی آشناست می‌تواند فلسفه پزشکی را بگوید. مقداری پراگماتیسم است که از آن منطق بیرون می‌آید. البته منطق ما را به یک سیستم واره می‌رساند و این سیستم واره به ما الگویی می‌دهد و می‌گوید منطق این موضوع چیست؟ و بودن فلسفی آن به چه معناست؟ در بعضی تعارف آمده که فضای مجازی ادامه ذهن است. اگر کسی بخواهد فلسفه ذهن را بنویسد در ادامه آن می‌تواند فلسفه فضای مجازی را هم بنویسد.

نویسنده کتاب فلسفه فضای مجازی در ادامه به توضیح فصل‌های مختلف این کتاب پرداخت و گفت: در این کتاب پنج فصل وجود دارد. در مقدمه آن به تبیین مفهومی سه حوزه هستی‌شناسی، فلسفه فضای مجازی و معرفت‌شناسی پرداخته و بعد همین‌ها را در جزئیات بحث کرده و در رویکرد قاره‌ای مقداری به فلسفه پدیدارشناسی توجه کرده است، رویکرد ﻫﺮﻣﻨﻮﺗﯿﮏ و ساخت گرایانه را تبیین کرده و یک گونه شناسی رویکردهای نظری مختلف به فناوری اطلاعات مورد بحث قرار داده است. فصل دوم هم عناصر پایه‌ای فلسفه فضای مجازی را بحث کرده است. در اینجا بیشتر عرضمان این است، باید به سراغ دانش‌هایی برویم که جزء زیرساخت‌های فضای مجازی می‌شوند. مثل فلسفه هوش مصنوعی، فلسفه اطلاعات و… . در فصل سوم هم بحث هستی‌شناسی فضای مجازی بحث شده و فصل چهارم جزئیات مربوط به فلسفه فضای مجازی بیان‌شده و در فصل پنجم مقداری نتیجه‌گیری اهمیت خاصی پیدا می‌کند و به آن پارادایمی برمی‌گردد که ما ۱۴ سال است درباره آن حرف می‌زنیم و همکارانمان در گروه ارتباطات دانشگاه تهران بر روی آن خیلی متمرکز بودند، رساله‌های دکتری زیادی با این رویکرد نوشته‌شده است. ما فضای مجازی را نمی‌توانیم منهای فضای فیزیکی فهم و تفلسف کنیم که چه وجودی دارد بلکه در استمرار فضای اول است.

 

به گزارش شفقنا رسانه احسان شاه قاسمی در ادامه این نشست با اشاره به ضرورت چنین کتابی در حوزه فضای مجازی گفت: همگی می دانیم که جامعه ما علاقه ی زیادی به خواندن فلسفه ندارد اگر هم علاقه داشته باشیم علاقه به تولید نداریم و تأسف اینجاست که اگر هم علاقه به تولید داشته باشیم همان چیزهایی که در فلسفه ی غرب نوشته شده را می آوریم و با تغییراتی به حوزه ی مورد نظرمان اعمال می کنیم ، خیلی مهم است که اگر ما می خواهیم در مورد فلسفه ی فضای مجازی صحبت بکنیم در مورد کشور خودمان هم صحبت بکنیم. بالاخره ما یک بخشی از سیستم آموزشی هستیم .این کتاب ضمن مرور فلسفه تلاش کرده که نشان بدهد بر فلسفه ی غرب مسلط است، اما نکته ی مهم آن این است که تلاش کرده تا در جامعه ی خودمان صحبت بکند، مخصوصاً در انتهای کتاب.

باید فلسفه تکنولوژی را بدانیم

او ادامه داد:  بله فلسفه یک موضوع عام است، اصول منطقی، اصول عام هستند اما این که ما صرفاً تلاش بکنیم که فلسفه ای را مطرح بکنیم که برای جامعه ی ما نیست و پاسخگوی نیازهای ما نیست باعث می شود که ما از جامعه ای  که در -قسمت های بعدی بحثم به آن اشاره خواهم کرد- فاصله بگیریم.  مهم ترین نکته ی کتاب این است که تلاش کرده تا فلسفه ی بومی ارائه بکند.

شاه قاسمی با توضیح درباره اهمیت دانستن اثرات فضای مجازی بیان کرد: ما بایستی فلسفه ی تکنولوژی را مطالعه بکنیم  البته در حوزه ی کشور خودمان.یک مساله ای که در کشور ما از آن غافل هستیم اما بارها درباره آن بحث می شود این است  که فضای مجازی به خودی خود بد یا خوب نیست بلکه مهم است که ما چطور از آن استفاده بکنیم، این نشان می دهد که ما یک ضعف نظری و یک ضعف تئوریک داریم بایستی بیشتر مطالعه بکنیم.مثلا همینکه  گوشی موبایل تا اتاق خواب ما و تا قبل از خواب حتما باید آن را چک کنیم نشان می دهد که خیلی تاثیر تکنولوژی  فراگیر و زیاد است.یعنی  فارغ از محتوایی که هر فرد در گوشی خود چک می کند،این یک سری اثرات دارد.  چطور ما می توانیم این اثرات را بشناسیم،؟پس  برای برنامه ریزی در این فضا نیازمند داشتن یک نگاه فلسفی هستیم.

نویسنده ی کتاب دائم از نردبان انتزاع بالا و پایین می رود

این مدرس دانشگاه افزود: دیگر نقطه ی قوت کتاب این است که دائم از نردبان انتزاع استفاده می کند. فلسفه گرچه مهم است اما به خودی خود هیچ فایده ای ندارد. یک مجموعه ی بی پایانی از درگیری ها و نزاع های لاینحل ست که چون در فضای انتزاعی است هیچ وقت به جایی نخواهد رسید بنابراین  همیشه از موضوعات درگیری فیلسوفان خواهد بود. از آن طرف ما یک فضای میدانی داریم که گم شدن در تو در توهای فضای میدانی بدون داشتن نگاه فلسفی می تواند خیلی مرگبار باشد. یکی از زحماتی که در این کتاب کشیده شده این است که نویسنده ی کتاب دائم از نردبان انتزاع بالا و پایین می رود، هم آگاهی های فلسفی را به میدان می برد و هم  اطلاعاتی که از پژوهش های میدانی مختلف به دست آورده را به آن فضای انتزاعی برمی گرداند و در مورد آن ها فلسفه پردازی می کند.

او با اشاره به ارتباط میان فلسفه انتزاعی و پژوهش های میدانی در حوزه فضای مجازی گفت: من خودم چون هم در دانشگاه هستم و هم در حوزه ی فضای مجازی پژوهش می کنم این را می بینم. ما دو سر این طیف را داریم، و آن وسط متأسفانه کسی نیست که بین اینها ارتباط برقرار کند. چون این کار سختی است  که این دو را با هم بتوانید تبیین کنید. شما می دانید یک قطب آن کجاست؟ پلیس فتاست، که اطلاعات و داده های خیلی زیادی دارد اما ارتباط آن با دانشگاه ها خیلی تنگاتنگ نیست. بنابراین مثلاً پیوسته پلیس فتا اطلاعات و داده های ارزشمندی را پیدا می کند، چون که نگرش فلسفی خیلی قدرتمند آنجا حاکم نیست این داده ها استفاده ی مناسب نمی شوند، از آن طرف در دانشگاه ها دائم فلسفه ی تکنولوژی، فلسفه ی فضای مجازی، فلسفه ی محض و جامعه شناسی و ارتباطات تدریس می شود اما متاسفانه افراد چندان میلی برای ورود به میدان ندارند .

فضایی که فرصت دارد اما ما درگیر آسیب های آن شده ایم

او افزود:  چند مفهوم در این کتاب است که دکتر عاملی قبلا هم توضیحاتی را در این خصوص داده اند و خیلی اهمیت دارد. فضای مجازی که الان متاسفانه تبدیل به یک معضلی برای خانواده ها شده است،  پر از فرصت است، اما متاسفانه ما درگیر آسیب های آن می شویم، درگیر فرهنگ شهرت آن می شویم، درگیر سلبریتی هایی که نه سواد و نه هنر دارند و فریبکار هستند و همه را فریب می دهند، می شویم، اما از آن طرف از مزایای آن به خوبی استفاده نمی کنیم. اگر این مفاهیم فلسفی را به میدان بیاوریم و در سیاست هایمان اعمال بکنیم این موفقیت خیلی بزرگی خواهد بود. مثلاً مفهوم «کار» در فضای مجازی، مفهوم «زمان» در فضای مجازی، مفهوم «مرکزی بودن» ، «دیجیتال بودن»، اینها مفاهیمی هستند که حاصل کار میدانی بوده و جا دارد تا بیشتر از آن استفاده بکنیم.

این پژوهشگر با اشاره به مزایایی فضای مجازی و کاربرد آن در حل مسائل تصریح کرد:  می توانیم بسیاری از پرونده های فساد که نارضایتی های بسیار گسترده ای را ایجاد کرده است را، حل کنیم، هر چند اگر اینها حل  شود و پول های که برده شده به صورت کامل برگردانده شود اما اعتماد جامعه برنگشته است. خب یکی از راه هایی که شما فساد را کاهش بدهید چه است؟ این است  که فرایند ها را به فضای مجازی ببرید. افراد زمانی که دو طرف میز هستند بالاخره خیلی راحت می توانند با هم مذاکره بکنند، مخصوصاً در جاهایی که پول زیادی در کار است. مثلاً پول پروژه های صد میلیاردی عمرانی در کار است، خب افراد مشکلات خانوادگی و مالی زیادی دارند ممکن است وسوسه بشوند، همه ی ما انسان هستیم ممکن است وسوسه بشویم، اگر ما بخشی از این فرایندها را در فضای مجازی ببریم با توجه به دانش فلسفی که به ما توصیه می کند که این کار را انجام بدهید، ببریم یک مشکل خیلی بزرگ که مشکل اعتماد است ،می تواند حل بشود

او ادامه داد:  پیش تر زمانی که برای اولین بار در سال ۲۰۰۳  مقاله  ای در مورد فضای مجازی چاپ شد، شاید برای خیلی ها عجیب بود که این دو فضا(واقعی و مجازی) به هم خیلی نزدیک هستند و منعکس می شوند. یعنی رفتار ما در فضای مجازی پیامدهای واقعی برای ما خواهد داشت. اما الان دیگر تقریباً به یک امر بدیهی تبدیل شده است. گذشته از این ، ما بخش بیشتری  از وقت مان را در فضای مجازی می گذرانیم در این ده سال گذشته این گوشی ها که آمدند باعث شدند ، بخش زیادی از کارهای روزمره مان را در فضای مجازی انجام دهیم.

سرگرمی کودکان در فضای مجازی سالم نیست

شاه قاسمی با اشاره به معایبی که فضای مجازی برای کودکان به وجود آورده توضیح داد: یک نکته ای که امیدوارم اقای دکتر در نسخه های بعدی این کتاب بیشتر به آن بپردازند سرگرمی در فضای مجازی است  . سرگرمی در فضای مجازی گرچه مزایایی دارد اما بسیار مخرب است.  ما زمانی که بیکار هستیم کارمی برای انجام دادن نداریم تخیل می کنیم، در کودکی ما این اتفاق بسیار افتاده است. اما الان در کودکی فرزندان ما این اتفاق نمی افتد. شما اگر گوشی را به کودک ندهید کودک حالت جنون از خودش نشان می دهد. چون ذهن کودک نمی تواند او را با تخیل سرگرم کند. مثلاً تخیل این که ببریم فلان پارک بازی کند، این که فلان اسباب بازی گران قیمت را برای او بخرند، این که بچه ی فلان خانواده ی پولدار باشد هرچه دلش می خواهد بخرد. اصلاً این توانایی دیگر در بچه ها نیست، برخلاف این که می گویند بچه ها باهوش شدند، من واقعلاً اعتقاد دارم که بچه ها توانایی ارتباط گرفتن ندارند.

او انتقاد کرد: در حال حاضر بچه ها خیلی زود با هم دعوایشان می شود، بلد نیستند که با همدیگر سازگاری داشته باشند. برخلاف گذشته که خانواده های بچه دار دوست داشتند همدیگر را ببیند الان می ترسند، چون می دانند بچه هایشان با هم دعوا خواهد کرد،  متاسفانه سرگرمی های بچه ها ،سالم نیست و در دسترسی پیدا کردن به سایت های غیراخلاقی خیلی باهوش هستند.بایستی ما بپذیریم که این دو فضا الان دیگر از هم جدا نیستند و بنابراین ملاحظاتی که ما برای فضای واقعی داریم برای فضای مجازی هم باید داشته باشیم، با توجه به آن نگاه فلسفی که به ما می گوید فضای مجازی ملاحظات خودش را دارد و بر اساس این ملاحظات هم برای کشور سیاست گذاری بکنیم هم به خانواده ها مشورت بدهیم.

انتهای پیام

media.shafaqna.com

شفقنا در شبکه های اجتماعی: توییتر | اینستاگرام | تلگرام

پاسخ به این نظر

Please enter your comment!
Please enter your name here