زمان انتشار : ۲۰ شهریور ,۱۳۹۷ | ساعت : ۱۵:۱۱ | کد خبر : 474033 |

 صداوسیما  با شیوه‌های نوین به ذائقه سنجی مخاطب بپردازد/ در دفاع از رساله دکتری مطرح شد

شفقنا رسانه– جلسه دفاع رساله دکتری«آینده پژوهی خبر با توجه به تغییر ماهیت مخاطب به کاربر» در روز دوشنبه ۱۹ شهریور ماه در سالن آمفی تئاتر دانشگاه علوم و تحقیقات برگزار شد.

هادی البرزی دانشجوی دکتری مدیریت رسانه دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات در ابتدا به توضیح کلیتی از رساله خود پرداخت و گفت: بحث ما درباره آینده پژوهی خبر با توجه به تغییر ماهیت مخاطب به کاربر است که زیر عنوانی به نام چالش ها ، فرصت ها و تبین آینده مطلوب برای رسانه ملی دارد. قبل از اینکه وارد طرح مسئله شوم می خواهم مثلث آینده پژوهی خبر را که برای همه سازمان ها ترسیم می شود بیان کنم. در این مثلث ما فشار حال ، وزن گذشته و کشش آینده را داریم. همانطور که می دانید خبر رسانه ملی به لحاظ وزن گذشته اش سال ها است که در کشور ما پخش می شود و بخش های مختلف خبری دارد.

این پژوهشگر افزود: به لحاظ اعتماد خبری پژوهشی در سال ۹۴  از سوی مرکز پژوهش سنجش افکار رسانه ملی انجام شده که در آن ۶۱ درصد به اخبار تلویزیون و ۶۲ درصد به اخبار صدا اعتماد وجود داشته و سهم شبکه های اجتماعی فقط ۲۷ درصد بوده است. اگرچه سهم شبکه های اجتماعی در سال ۹۴ کمتر از رادیو و تلویزیون بوده است ولی باید به این مسئله بیشتر توجه کرد که این شبکه ها در حال پیدایش خودشان هستند و باید تلنگری برای صداو سیما باشد تا بر روی بخش های خبری اش دقت بیشتری داشته باشد که ما می توانیم این اعتماد را به عنوان وزن گذشته رسانه ملی بیان کنیم.

البرزی در ادامه به توضیح فشار حال وارد شده به صداو سیما پرداخت و گفت: در فشار حال می توان به مواردی چون سرعت نشر گستردگی اطلاعات، خارج شدن رسانه های سنتی از میدان توسط اینترنت، تغییر ماهیت قدرتمند شدن مخاطب، امکان تولید خبر خارج از حوزه رسانه های منسجم، عوض شدن اکوسیستم خبری و ظهور رسانه های جایگزین برای ایجاد فرصت های تولید خبر، ویژگی انتشار خبر به لحظه و ثانیه، فشار ۶۹ درصدی ضریب نفوذ اینترنت در ایران طبق آمار جهانی، حضور ایرانی ها در شبکه های اجتماعی ۵ تا ۹ ساعت -در حالی که در جهان ۱۶ ساعت در ماه است- اشاره کرد.

این پژوهشگر در توضیح کشش آینده گفت:  سند افق رسانه ملی بندی با این عنوان دارد « افزایش کمی ضریب نفوذ رسانه ملی ، حفظ مخاطبان موجود و جذب مخاطبان جدید برای افق ۱۰ ساله که ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۳ را دربر می گیرد.»

البرزی در ادامه به بیان طرح مسئله پژوهش خود پرداخت و تصریح کرد: در ابتدا می خواستیم بدانیم عوامل خبر به مخاطب چگونه فکر می کنند. بعد از اینکه این مفروض از عوامل خبر بیرون آمد باید به سراغ روندهایی که بر خبر رسانه ملی تاثیرگذارند می رفتیم. بعد از تایید روندها از بین آن ها باید عدم قطعیت های کلیدی را استخراج می کردیم تا با این ها آینده های محتمل خبر رسانه ملی را در ۵ سال آینده شناسایی و از بین این آینده ها سناریوهای مطلب را انتخاب کنیم.

این پژوهشگر در توضیح اهمیت و ضرورت پژوهش خود گفت: به هرحال رسانه ملی برای حضور در عرصه خبر در ۵ سال آینده باید به آینده پژوهی توجه کند. فناوری و مخاطب در حال تغییر هستند. در مقیاس بزرگتر این کار تنها برای رسانه ملی نیست بلکه روزنامه ها، خبرگزاری ها و سایت ها هم می توانند از این تحقیق استفاده کنند.

این پژوهشگر در بیان اهداف پژوهش خود عنوان کرد: هدف آرمانی ما کمک به کسب جایگاه برتر رسانه ملی در آینده خبر و اطلاع رسانی کشور بود. هدف کلی هم شناخت آینده تولید و انتشار خبر در رسانه ملی با توجه به تغییر ماهیت مخاطب است. در این پژوهش سه هدف فرعی داشتیم. از جمله شناخت وضعیت فعلی نگاه عوامل تولید خبر رسانه ملی به مخاطب، آینده نگری در خصوص آینده محتمل و اینکه از بین آینده های محتمل، آینده مطلوب شناسایی شود. هدف کاربردی این پژوهش هم ارائه راهکارها و پیشنهادهایی برای خبر رسانه ملی است. سوال های تحقیق هم از همین اهداف گرفته شده است.

البرزی در ادامه به نظریات بکاربرده شده در رساله خود اشاره کرد و گفت : ما در این پایان نامه از نظریه های کاشت و برجسته سازی برای مخاطب منفعل، نظریه استفاده و رضامندی برای مخاطب فعال ، ارتباطات خودگزین برای تغییر ماهیت مخاطب، نظریات اشاعه نوآوری ها ، همگرایی رسانه، نقش مناسب ، غربی سازی رسانه برای تقابل رسانه سنتی و نو استفاده کردیم که در تحلیل نتایج این نظریات به کار آمده است.

او روش بکاربرده در این پژوهش را شامل دو روش کیو و دلفی عنوان کرد و توضیح داد: از روش کیو استفاده کردیم تا ذهنیت عوامل تولید رسانه را استخراج کنیم و بدانیم چگونه به خبر فکر می کنند. از بحث روش دلفی استفاده کردیم و آن را در سه مرحله به اجرا درآوردیم تا روندهای متاثر بر آینده صداو سیما را در بعضی از مراحل دلفی استخراج کنیم. نتایج روش کیو نشان می داد که سه ذهنیت در خصوص تغییر ماهیت مخاطب وجود دارد. این سه ذهنیت به ترتیب عبارتند از کاربرمحور، مخاطب محور و مخابرمحور.

 

او به بیان ویژگی های ذهنیت کاربر محور پرداخت و توضیح داد: ذهنیت کاربر محور تقریباً مخاطب را قدرتمند می دانستند. در این ذهنیت موضوع تولیدکنندگی مخاطب، پویا و گزینشگر شدن مخاطب و دسترسی مخاطب در هر کجا و هر زمان به خبر در بالاترین سطح موافقت قرار دارد. در این ذهنیت به موضوع تغییر ذائقه مخاطب خبر و نیازهای خبری توجه شده است. با توجه به نظریه ارتباطات خودگزین می‌توان این ذهنیت را این گونه تحلیل کرد که مخاطب قدرتمند شده است و ویژگی تولیدکنندگی و منتشرکنندگی را علاوه بر مصرف خبر کسب کرده است. این ذهنیت سرعت شبکه‌های اجتماعی را نسبت به دقت و صحت خبری آن‌ها ترجیح می‌دهد که با توجه به نظریه نشرنوآوری‌ها  می‌توان  این گونه تحلیل کرد که با تغییرات اجتماعی و فنی شیوه های نو و تازه به دست آوردن خبر از طریق رسانه‌های نوین به لحاظ سرعت به عنوان مزیتی برای آن‌ها در مقابل رسانه‌های سنتی است.

او در ادامه به  ذهینت مخاطب محور اشاره کرد و گفت: در این ذهنیت موضوع دقت وصحت خبری و ترجیح آن بر سرعت خبری رسانه‌های اجتماعی بالاترین سطح موافقت را داراست. در این ذهنیت مصرف‌کننده بودن مخاطب مطرح است و مخاطب به عنوان دریافت‌کننده‌ای  مطرح می‌شود که به بخش‌های خبری وفادار است. با استفاده از نظریه وابستگی این ذهنیت قابل تحلیل است که رسانه‌های گروهی چنان بر جامعه تأثیر می‌گذارند که مخاطب برای کارکردهای اجتماعی معینی به آن‌ها وابسته است.

البرزی در این پایان نامه ذهنیت سوم را مخابرمحور نام‌ گذاری کرد و توضیح داد: در ذهنیت مخابر محور موضوع سرعت خبری اهمیت بالایی دارد و افراد دارای این ذهنیت در خصوص مخاطب معتقدند که رقابت خبری بر سر ثانیه و دقیقه است. این گروه معتقدند که مخاطب در حال حاضر بیشتر منتشر کننده اطلاعات است و قدرت انتشاردهندگی مخاطب مهمتر از تولیدکنندگی خبر است. به نوعی افراد دارای ذهنیت مخابر محور با بخشی از نظریه خودگزین که به خودانتشاری می‌پردازد بیشتر از خود تولیدکنندگی توافق دارد. افراد معتقد به مخابرمحور بودن ویژگی فورواردکنندگی اخبار را موضوعی می‌دانند که باعث شده است تا مخابرها خود دروازه بانی خبر را انجام دهند و اقدام به انتشار اطلاعات نمایند. افراد دارای این ذهنیت معتقدند که مخاطب خواستار ارائه مداوم اطلاعات است؛ بنابراین مخابرها وابستگی به دریافت اطلاعات به رسانه خاص ندارد و اصل سرعت است که حرف اصلی را می‌زند و نمی‌توان صحت و دقت خبری را ارجح بر سرعت دانست.

البرزی گفت: ما در روش کیو به سه ذهنیت عوامل صداو سیما رسیدیم. شامل ذهنیت کاربر محور، مخاطب محور و مخابر محور. در روش دلفی این یافته هایمان را در اختیار گروه خبرگان قرار دادیم.

این پژوهشگر با اشاره به تغییرات در حوزه اخبار گفت: در حوزه محتوای خبر، یکی از اتفاقاتی که در حال رخ دادن است اینکه ما در گذشته ابتدا صحت و سقم خبری را بررسی می کردیم و بعد خبر را منتشر می کردیم. اما الان خبر منتشر می شود بعد رسانه آن را تکذیب یا تایید می کند این روند مهمی در حوزه تولید محتوا است. در حال حاضر توجه به فراخبر ، تحلیل و تفسیر در رسانه های ارتباط جمعی اهمیت پیدا کرده است. یعنی مردم الان خبر را شنیدند و بعد از رسانه های جمعی می خواهند  چرایی و چگونگی آن توضیح داده شود.

او افزود: اخبار پربازدید و کلیک خور هم  بر دروازه بانی خبر تاثیر گذاشته است. هم چنین رونق گرفتن شیوه های انتشار خبر مثل اینفوگرافیک ، اعلام نشدن یکباره اخبار و تکمیل ذره ذره خبر و سرعت گرفتن شبکه های اجتماعی در انتشار خبر باعث بی معنا شدن انحصار خبر و خبر فوری  شده است. دیگر کسی نمی تواند ادعا کند که من خبر فوری دارم. الان خبر در دست مردم است این هم اتفاق مهمی در حوزه تولید محتوا بوده است.

این پژوهشگر با توضیح درباره دیگر تغییرات محتوایی اخبار بیان کرد: از طرفی دیگر تورم اخبار و خبرهای بی محتوا در حال افزایش است. ارزان بودن و سهولت دسترسی به اخبار، رقابت زمانی بر سر انتشار اخبار  هم از دیگر تغییرات اخبار می شود. این ها روندهایی بود که در دور اول و دور دوم به اجماع رسیدیم بعد که این ها را به دست آوردیم وارد امتیاز دهی از صفر تا ده شدیم.

البرزی در ادامه با اشاره به سناریوی های به دست آمده در تحقیق خود گفت: از خروجی کار چهار نوع سناریو خارج کردیم یکی از آنها  سناریو شکاف خبری است. در این سناریو به دلیل نشناختن سلایق مخاطب امروزی، بین خواسته های مخاطب و ترجیحات رسانه فاصله می افتد. سناریو بعدی شوک خبر است. با تحلیل روندها به این نتیجه رسیدیم که در ۵ سال آینده اگر سناریو شوک خبر موفق شود  به دلیل فضای حاکم بر جامعه که شایعه و ابهام در آن زیاد می شود، رسانه در حالت شوک خبری قرار می گیرد چرا که خبر درست و موثق کم می شود. سناریو سوم تورم خبر است این روند برعکس شوک خبر است در اینجا اخبار خیلی زیاد است. در واقع چون در اینجا همه تولید کننده خبر هستند وارد تولید خبر می شویم و سناریو آخر مرجعیت خبر است که برای ما مطلوب می باشد.

او افزود:  براساس این سناریو صداوسیما در ۵ سال آینده با شیوه‌های نوین مانند داده کاوی و علوم شناختی می‌تواند به ذائقه سنجی مخاطب بپردازد و به لحاظ امکان پخش گسترده صوت و تصویر خبر هم در فضای آنالوگ و هم فضای دیجیتال بر فضای خبری تسلط خواهد داشت و با تهیه تحلیل و تفسیرهای متنوع یعنی فراخبر به جریان‌سازی رسانه‌ای و خبری می‌پردازد.

البرزی در پایان به بیان پیشنهادات و راهکارهای به دست آمده در رساله خود پرداخت و گفت: در حوزه مخاطب شناسی رسانه ملی باید مخاطب خود را بشناسد و بداند مخاطب قدرتمند شده است. اگر این را پذیرفت می توان این راهکارها را به او پیشنهاد داد. راهکار اول ؛ ماهیت مخاطب  را رصد کند و ببیند مخاطب چه تغییراتی کرده است به عبارتی از مخاطب منفعل به فعال و کاربر تغییر کرده است. شناخت سیال بودن ذائقه خبری  مخاطب که به خاطر افزایش شبکه های اجتماعی این اتفاق افتاده است برای همین ، رسانه باید این مهم را مورد توجه قرار دهد. راهکار دیگر توجه به ترجیحات و سلائق مخاطب  است که اهمیت زیادی دارد برای اینکه وارد شکاف خبری نشویم باید از آن استفاده کنیم. پیشنهاد دیگر، لزوم تغییر ذهنی عوامل تولید خبر است. همچنین رسانه ملی باید  بپذیرد مخاطب تغییر پیدا کرده و صحت ، دقت و اعتبار رسانه در فضای مجازی را  هم مورد توجه قرار دهد.

او ادامه داد: اگر صدا و سیما می خواهد وارد فضای مجازی شود باید به این دو عامل توجه کند عامل اول ایجاد راهکارهای جدید برای تعامل با مخاطب که باعث چسبندگی مخاطب به رسانه می شود و اعتماد مخاطب بیشتر شود . عامل دوم استفاده از شیوه های نوین برای شناخت علایق مخاطب که در حال حاضر با رصد شبکه های اجتماعی  و داده کاوی و علوم شناختی روز می توان فهمید که مخاطب به چه چیزی فکر می کند. پیشنهادهایم در حوزه فناوری و ساختار خبر هم از این قرار است ،عوامل صدا و سیما با استفاده از این پروژه ای که ما داریم باید تولیدات فضای مجازی اش  متفاوت  از تولیدات اش در رادیو و تلویزیون باشد . چون به هرحال مختصات شبکه اجتماعی با رسانه آنالوگ فرق دارد . همچنین رصد تغییرات فناوری های نوین خبر در رسانه ملی ضروری است و باید اکوسیستم جدید را اجرا کنیم چراکه دیگر نمی شود از بالا و به صورت دستوری کار کرد. از دیگر پیشنهادات تغییر نقش خبرنگار به عنوان تسهیل کننده و نه انتخاب گر است . خبرنگار دیگر واسط است و نمی تواند همه چیز را تعیین کند. از دیگر تغییرات مهم در رسانه ملی ،تغییر آرایش رسانه ای است.

اکبر نصراللهی راهنمای این رساله با اشاره به تغییرات گسترده در تکنولوژهای ارتباطی و محیط پیرامون رسانه از جمله تغییر در آرایش رسانه ای و تحولات گسترده در  مخاطبان و دسترسی هایشان و منابع و مصرف رسانه ای آنها، بر ضرروت توجه رسانه ها بویژه رسانه ملی به این تغییرات و داشتن برنامه در این موارد تاکید کرد. به گفته نصراللهی همه چیز در حال تغییر هستند و اگر رسانه ها بویژه رسانه های خبری این تغییرات را شناسایی ، پیش بینی و برای آن در خود تغییر ایجاد نکنند حذف و یا تبدیل به رسانه بی اثر یا کم اثر می شوند.

پرفسور فرهنگی استاد مشاور این پایان نامه نیز ضمن قدردانی از تلاش دوساله آقای البرزی برای تحقیق در این حوزه ،  بر ضرورت استفاده فوری از نتایج  این تحقیق در رسانه ها تاکید کرده است.  همچنین مشاور دوم؛مهدخت بروجردی و  داوران این پایان نامه ؛ عباس اسدی ، ندا سلیمانی ، عطاالله ابطحی ، افسانه زمانی مقدم  ضمن بیان بدیع و نو بودن این موضوع  نتایج آن را مهم دانستند.

 

انتهای پیام

media.shafaqna.com

شفقنا در شبکه های اجتماعی: توییتر | اینستاگرام | تلگرام

پاسخ به این نظر

Please enter your comment!
Please enter your name here