پرسش‌ از روحانی؛ توصیه‌ها و تذکرها به تیترها آمدند

شفقنا رسانه- طرح سؤال از رئیس‌جمهور که روز پنجشنبه روزنامه‌ها به آن واکنش نشان دادند، امروز هم به تیترها آمد. صبح نو عکسی از فراکسیون امید گذاشت و در نقد امضا نکردن طرح پرسش از روحانی تیتر نوشت: «ناامیدی از امید‌ی‌ها» قرار گرفتن این تیتر به عنوان نقد یک مسئله‌ی جدی در کنار عکس شاد و خندان نمایندگان فراکسیون در راستای سیاستگذاری رسانه به خوبی هماهنگ است و می‌تواند به معنای بی‌اهمیت بودن مسائل مردم برای اصلاح‌طلبان تعبیر شود. فرهیختگان هم با رویکرد مشابهی عکسی از محمود صادقی و علی مطهری نمایندگان مجلس شورای اسلامی به صفحه اول آورد و پرسید: «کلا سوالی دارید؟»

اعتراض‌های پراکنده در برخی‌ شهرها هم در کنار درخواست برای پاسخگویی دولت به چرایی مشکلات پیش‌آمده در سیاست روز مطرح شد. روزنامه با رنگ بنفش و عکس حسن روحانی، رئیس‌جمهور از پشت سر عملکرد و پاسخ‌گویی مسئولان را «حباب سکوت» تعبیر کرد که صرفا بازی با کلمات به نظر می‌رسد. حتی اگر فرض بگیریم با تکیه بر این پاراگراف نویسنده قصد کنایه به جواب مسئولان دربرابر تغییرات نرخ ارز داشته است، باز هم کاربرد درستی نیست. چون حباب معمولا برای توصیف آنچه واقعی نیست، به کار می‌رود که با توجه به سیاستگذاری و رویکرد روزنامه نسبت به دولت، بعید است تحریریه به دنبال چنین معنایی باشد. در بخشی از یادداشت آمده است: «مردم می‌خواهند بدانند که چرا پرسشهای مکرر درباره گرانی بیش‌از حد، از سوی هیات وزیران تنها یک کلمه پاسخ دارد:«حباب» و چرا کسی حباب اصلی را که در سکوت متولد شده است نمی‌ترکاند تا بفهمیم این حبابها چیست و از کجا می‌آید و چطور می‌توان آنها را مدیریت کرد!!! اصلا مردم می‌پرسند چهار برابر شدن نرخ ارز و سکه و طلا چطور می‌تواند حباب باشد؟! اما در پاسخ حباب سکوت مسئولان مربوطه علی‌الخصوص رئیس جمهوری نمی‌ترکد تا بر اساس وعده‌های داده شده سخنی با مردم دردمند بیان شود.» در کنار این یادداشت، روزنامه‌نگار می‌توانست به جای بیان تصورات درباره‌ی علل اعتراض‌ها در میان معترضان حاضر شود و خواسته‌هایشان را به نقل از آنها روایت کند.

کیهان در یکی از تیترهای فرعی‌اش به تیترهای هفته گذشته آفتاب یزد و قانون برای پاسخ دادن رئیس‌جمهور به سوالات اشاره کرد و با آوردن بخش‌هایی از آن مطالب، تحلیل کرد: «فارغ از اینکه شبه جنگی خواندن شرایط امروز کشور تلاش زنجیره‌ای‌ها برای توجیه مذاکره با آمریکا را پوشش می‌دهد می‌توان به این نکته بسنده کرد که روش و مشی دولت در بی‌توجهی به مشکلات جامعه، تا آنجاست که روزنامه‌های حامی رئیس‌جمهور را نیز به تکاپو انداخته و در زمره منتقدان قرار داده است.» تیتر امروز روزنامه هم به نقل از خطیب جمعه تهران نوشته شد که تصریح کرده: «اخلالگران در شرایط جنگ اقتصادی مفسد فی‌الارض هستند» انتخاب این تیتر و همچنین سایر ترکیب‌های روزنامه‌ در روزهای گذشته مثل «تروریست‌های اقتصادی» (۸ و ۱۱ مرداد ۹۷)، «عملیات روانی»، «جنگ در عرصه‌ی اقتصادی» (۷ مرداد ۹۷) رویکرد مشابهی با این تحلیل روزنامه درباره‌ی روزنامه‌های گرایش اصلاح‌طلبی دارد که نشان‌دهنده‌ی اشتراک دیدگاه‌ها در این زمینه است و مشخص نیست چرا به این شکل در تناقض با سیاستگذاری اصلی روزنامه(با توجه به تیترها و سایر مطالب) چنین دیدگاهی مطرح شده است.

مدیرمسئول روزنامه جوان در سرمقاله امروز در ریشه‌یابی دلایل مشکلات امروز ایران ادعا کرد علاوه بر آنچه این روزها درباره‌ی ناکارآمدی‌ها بیان می‌شود دلایل دیگری نیز وجود دارد که کمتر به آن توجه می‌شود. با همین مقدمه در بخشی از متن هم تحلیل کرد: «روشنفکران به صورت کلی اعتقاد، اعتماد و باور به مدل بومی جهت اداره کشور ندارند لذا به مدل‌هایی روی می‌آورند که یا الآن با جامعه ما سازگار نیست یا کلاً با نوع اقتصاد و فرهنگ ما ناسازگار است؛ بنابراین مدل‌های مدنظر به چالش و ناکارآمدی می‌رسد و در نقطه مقابل نیز فاقد خلاقیت بومی هستند و حرفی برای گفتن نمی‌یابند. ملت ما، ملت گردنه‌های سخت است، اما روزی تن به این گردنه‌ها می‌دهد که دولت با اقتدار در میدان باشد، در آن روز حتی اگر نتیجه هم نگیرد برای تسلیم شدن به میدان نمی‌آید بلکه با یادی از باخت قهرمانانه مقابل اسپانیا، متواضعانه مشکلات را تحمل می‌کند.»

نوآوران در تیتری طولانی به نقل از وزیر تعاون دولت اصلاحات ریشه‌ی طرح سوال از رئیس جمهور را «مانور ناکارآمد نشان دادن دولت» دانست؛ آنچه می‌توانست کوتاه‌تر و ساده‌تر هم بیان شود. به طور کلی روزنامه خوب است تغییراتی در چینش اطلاعات (عکس‌ و تیترها) انجام دهد. به جای رویه‌ی معمول روزنامه در انتخاب جمله‌های طولانی، تیترها می‌تواند دقیق‌تر و اولویت‌بندی مطالب روزنامه برای مخاطب مشخص‌تر باشد.

سازندگی که پنج‌شنبه حداقل در تیترهای صفحه اول واکنشی به طرح نمایندگان برای سوال از رئیس‌جمهور نداشت امروز حسن روحانی را مخاطب قرار داد: «سخن‌ بگو». سوتیترها هم در دو دسته‌ی اهمیت صحبت با مردم با حاضر شدن در مجلس و خبرهایی درباره‌ی افزایش انتقادات از دولت در زیر آن تیتر قرار داد. به طور کلی فارغ از کیفیت مطالب، چینش اطلاعات خوب است و روزنامه‌ به درستی توانسته بین دو موضوع پرسش از روحانی و حاشیه‌های کنسرت حمید هیراد تفاوت ایجاد کند.

جمهوری اسلامی هم در سرمقاله رویکرد مشابه سازندگی داشت و حضور حسن روحانی را فارغ از اهداف و نیات امضاکنندگان این طرح، فرصتی برای روشنگری دانست. در متن هم نکاتی را متذکر شد که رئیس‌جمهور باید در مجلس به آنها بپردازد و در بخشی از آن تحلیل کرد: «یکی از مشکلات مدیریتی کشور ما اینست که هیچکس به محدوده‌ای که قانون برایش در نظر گرفته قانع نیست و همه درباره همه چیز نظر می‌دهند، حکم صادر می‌کنند و خط و نشان می‌کشند. مهم‌تر اینکه خود را سخنگوی مردم هم می‌دانند و «خود اسلام پندار» هم هستند! بطوری که اگر کسی برخلاف نظر آنها حرفی بزند به او انگ ضدانقلاب، خارج از دین، سازشکار و خائن می‌چسبانند. اخلالی که این روش غلط در مدیریت کشور پدید می‌آورد دست کمی از اخلال اقتصادی ندارد. شما آقای رئیس جمهور، در سخنانی که با نمایندگان مجلس خواهید داشت به این موضوع هم بپردازید و تکلیف دولت را با این موضوع نیز روشن کنید.» روزنامه در روزهای گذشته مطالبی با عنوان گزارش خبری هم درباره‌ی مشکلات اقتصادی منتشر می‌کند که اگرچه از نظر ویژگی‌های فنی گاهی به یادداشت بیشتر شبیه هستند، ولی به خاطر تلاش روزنامه برای تولید مطالب با نگاه ویژه خود مهم است و البته امیدواریم در روزهای آینده بتواند با شکل‌ حرفه‌ای‌تر این بخش را ادامه بدهد. در تیتر فرعی روزنامه درباره‌ی پتروشیمی‌ها نوشت که به گزارش پنج‌شنبه سازندگی یکی از سودبرندگان افزایش قیمت ارز هستند. در متن هم توضیح داد: « یکی از نکات جالب در ترکیب سهامداری شرکت‌های پتروشیمی، مالکیت ضربدری این شرکت‌ها در یکدیگر است. به عبارت دیگر بسیاری از شرکت‌های پتروشیمی در عین حال که سهامدار دیگر شرکت‌ها هستند، همان شرکت‌های پتروشیمی را در ترکیب سهامداران خود دارند.
علاوه بر این می‌توان از صندوق بازنشستگی کشوری، صندوق بازنشستگان صنعت نفت، شرکت سرمایه‌گذاری تامین اجتماعی، سرمایه‌گذاری غدیر و بانک ملی به عنوان عمده‌ترین سهامداران شرکت‌های پتروشیمی بورسی نام برد. مرور این فهرست نشان‌می‌دهد در واقع، دولت و شرکت‌های دولتی مانند شستا و صندوق‌های بازنشستگی دولتی، بزرگترین سهامداران شرکت‌های پتروشیمی هستند که قاعدتا از افزایش قیمت ارز بیشترین سود را می‌برند و بقیه ماجرا!»

روزنامه جوان در یکی از تیترهای فرعی درباره‌ی یادداشتی درباره‌ی طرح وزارت علوم برای انتخاب رشته‌ی امسال کنکور برای رشته‌ی تجربی داشت که با توجه به اهمیت موضوع می‌توانست در گزارش دقیقی به تیترهای اصلی بیاید. نویسنده در نقد این سیاست وزارت علوم تحلیل کرد: «‬هر‭ ‬چند‭ ‬که‭ ‬چنین‭ ‬اقدامی‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬وزارت‭ ‬علوم‭ ‬برای‭ ‬افزایش‭ ‬قبولی‭ ‬داوطلبان‭ ‬تجربی‭ ‬و‭ ‬پرکردن‭ ‬بیش‭ ‬از ‭ ‬۱۰۰ هزار‭ ‬صندلی‭ ‬خالی‭ ‬رشته‭ ‬ریاضی‭ ‬و‭ ‬انسانی‭ ‬است، ‬اما‭ ‬تصمیمی‭ ‬کاملاً‭ ‬ناعادلانه‭ ‬در‭ ‬حق‭ ‬سایر‭ ‬داوطلبان‭ ‬ریاضی‭ ‬و‭ ‬به‌خصوص‭ ‬علوم‭ ‬انسانی‭ ‬است‭. ‬به‭ ‬موجب‭ ‬این‭ ‬اقدام‭ ‬اگر‭ ‬داوطلبان‭ ‬علوم‭ ‬انسانی‭ ‬تا‭ ‬قبل‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬می‌توانستند‭ ‬با‭ ‬رتبه‭ ‬حداکثری‭ ‬یک‭ ‬دانشگاه‭ ‬خوب، ‭ ‬شانس‭ ‬قبولی‭ ‬داشته‭ ‬باشند، ‬اما‭ ‬با‭ ‬این‭ ‬تصمیم‭ ‬قطعاً‭ ‬در‭ ‬صورت‭ ‬کسب‭ ‬رتبه‭ ‬حداقلی‭ ‬هم‭ ‬شانس‭ ‬قبولی‭ ‬آنها‭ ‬کمتر‭ ‬از‭ ‬نصف‭ ‬خواهد‭ ‬شد‭. ‬از‭ ‬سوی‭ ‬دیگر، ‭ ‬شاید‭ ‬داوطلبان‭ ‬رشته‭ ‬تجربی‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬تشابه‭ ‬برخی‭ ‬دروس، ‭ ‬قرابتی‭ ‬با‭ ‬دروس‭ ‬ریاضی‭ ‬داشته‭ ‬باشند‭ ‬و‭ ‬قادر‭ ‬به‭ ‬چنین‭ ‬انتخابی‭ ‬باشند، ‭  ‬اما‭ ‬قطعاً‭ ‬هیچ‭ ‬نزدیکی‭ ‬بین‭ ‬دروس‭ ‬و‭ ‬علاقه‌مندی‭ ‬یک‭ ‬داوطلب‭ ‬تجربی‭ ‬و‭ ‬انسانی‭ ‬وجود‭ ‬ندارد‭. ‬کمااینکه‭ ‬با‭ ‬اتخاذ‭ ‬چنین‭ ‬تصمیمی‭ ‬تکلیف‭ ‬پیش‭ ‬نیازهای‭ ‬ابتدایی‭ ‬دروس‭ ‬دانشگاه‭ ‬چه‭ ‬می‌شود؟! ‬وزارت‭ ‬علوم‭ ‬نباید‭ ‬جبران‭ ‬یک‭ ‬روند‭ ‬اشتباه‭ ‬در‭ ‬آموزش‭ ‬و‭ ‬پرورش‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬یک‭ ‬تصمیم‭ ‬اشتباه‌تر‭ ‬جبران‭ ‬کند، ‭ ‬تصمیمی‭ ‬که‭ ‬تبعیض‭ ‬علیه‭ ‬داوطلبان‭ ‬ریاضی، ‭ ‬انسانی‭ ‬و‭ ‬حتی‭ ‬هنر‭ ‬و‭ ‬زبان‭ ‬است‭. ‬اگر‭ ‬قرار‭ ‬بر‭ ‬چنین‭ ‬روندی‭ ‬باشد، ‭ ‬عدالت‭ ‬حکم‭ ‬می‌کند‭ ‬که‭ ‬راه‭ ‬برای‭ ‬سایر‭ ‬داوطلبان‭ ‬دیگر‭ ‬رشته‌ها‭ ‬هم‭ ‬باز‭ ‬و‭ ‬هموار‭ ‬شود، ‭ ‬چراکه‭ ‬مازاد‭ ‬داوطلب‭ ‬تجربی‭ ‬بهانه‭ ‬خوبی‭ ‬برای‭ ‬اتخاذ‭ ‬چنین‭ ‬بی‌عدالتی‭ ‬و‭ ‬تبعیضی‭ ‬نخواهد‭ ‬بود. »

همشهری گفتارهایی درباره‌ی مدیریت افکار عمومی و چگونگی پاسخ‌ها به اعتراض‌های پراکنده در بعضی شهرها تدارک دید. رویکرد مطالب خوب است اما روزنامه‌ها تقریبا هیچ کدام گزارشی میدانی یا نقل قولی از معترضان نداشتند که بتوانند با آن شرایط را تحلیل کنند. به طورکلی خوب است کارشناسان، مسئولان و مردم در کنار یکدیگر دیده شوند تا درک ابعاد ماجرا برای مخاطب ساده‌تر شود. روزنامه مصاحبه‌ای هم با محسن هاشمی، رئیس‌ شورای شهر تهران دارد که فارغ از کیفیت پرسش‌ها و پاسخ‌ها به نظر می‌رسد حضور او در بعضی رسانه‌ها قرار است در آینده به گونه‌ی دیگری تعبیر شود. اگرچه چینش تیتر و عکس مثل روزنامه سازندگی در ۲۷ تیر ۹۷ ایده‌ی احتمال کاندیدا شدن او برای ریاست‌جمهوری ۱۴۰۰ را به ذهن متبادر نمی‌کند(اینجا). در مجموع از نظر تولید مطالب روزنامه، امروز صفحه خوب و متنوعی بست.

ایران هم امروز صفحه اول نسبتا خوبی داشت. درباره‌ی راهکارهای برون رفت از شرایط موجود گفتار و یادداشت‌هایی از افراد مختلف داشت که البته در کنار آن خوب بود مردم و مسئولان به معنای چهره‌هایی از قوه‌ مجریه هم قرار می‌گرفتند. محمد مهاجری روزنامه‌نگار در بخشی از یادداشت خود نوشت(اینجا): «اگر بعد از اتفاقات دی ۹۶ برای مردم توضیح داده می‌‏شد که مدافعان سنتی مؤسسات اعتباری خودشان دستمایه ناآرامی‏‌ها را فراهم آورده‎اند، امروز مجدداً همان جریان، رخت وکالت مردم را به تن نمی‎کرد و با در دست گرفتن علم خواسته‎های مردم، عملاً موجبات ناآرامی‎های جدید را فراهم نمی‎آورد. اگر جامعه می‎فهمید همین‎ها بودند که برای تحریم‎های اقتصادی زمینه‎چینی کردند، هویت‎شان برای جامعه روشن می‎شد و الان نقاب حمایت از محرومان را بر چهره نمی‎زدند. اوضاع شلم‌شوربای اقتصادی امروز، البته ناشی از ضعف‎های قوه‎ مجریه است، اما این، همه قصه نیست. نمایندگان محترمی که در مجلس، فرصت هرگونه تعامل با دنیا را برای رفع مشکلات اقتصادی بستند و جلوی قوانینی که می‎توانست بند تحریم‎ها را باز کند، سنگ انداختند خودشان مقصر اتفاقات امروزند. چهره‎های تریبون‌داری که باید از خطبه‎هایشان برای امیدبخشی استفاده می‎کردند، در دام بازی‎های سیاسی فتنه‎گران مصلح‌نما افتادند. برجام که می‎توانست دو سال زودتر تصویب شود، اسیر بازی‎های دلواپسان شد و عملاً فرصت‎های بزرگ اقتصادی را که با جذب سرمایه‎های کلان خارجی، امکان تحریم‌ها را به صفر نزدیک می‎کرد، از کشور گرفت و…»

علی ربیعی، وزیر کار، تعاون و رفاه اجتماعی به عکس و تیتر یک امروز اعتماد آمد. تیتر انتخابی با توجه به محتوای مصاحبه انتخاب خوبی نبود. در بخشی از گفت‌وگو ربیعی در تحلیل شرایط و راهکارها برای حل مشکلات موجود توضیح می‌دهد: «استراتژی ما باید آزادی بیشتر به رسانه‌ها باشد و روزنامه‌ها آزادتر شوند. صداوسیما خودش را از قیدوبندهای برنامه‌ریزی‌شده‌ای که دارد حرکت می‌کند رها کند. اعتماد از طریق رسانه‌ها از موضوعاتی است که ما باید دنبال کنیم. این دوره تاریخی است که ما باید آزادی مطبوعات را اجرا کنیم و به نوشته‌های دارای شناسنامه برگردیم هرکجا می‌خواهد باشد. باید آزادی نوشته دارای شناسنامه را تضمین کنیم به جز این یک بحث گفت‌وگو با اتحادیه‌ها و کانون‌های صنفی و جریان‌های واسط اجتماعی است. کلا ما اجازه ندادیم جریان واسط اجتماعی شکل بگیرد الان به نظر من کارآمدی آن بالا است یکی از کارهایی که می‌خواهیم بکنیم این است که باید به سمت تولد کانون‌ها، تشکل‌ها، اتحادیه‌های صنفی که می‌توانند سخنگویی شناسنامه دار باشند برویم. اما احساس مردم بسیار بدتر است یعنی آن احساسی که می‌گیرند. ما گرانی داریم بالاخره ارز در اقتصاد لرزان و بیمار ما که ۶-۵ دهه این اقتصاد بیمار جلو آمده است نقدینگی به‌شدت افزایش یافته با هر اتفاق بیرونی این بیماری حاد می‌شود و خودش را جلو می‌زند و اتفاقاتی در جامعه رخ داد. من اصلا نمی‌خواهم بگویم این‌ها در زندگی مردم، ارز و سکه تاثیر گذاشت جایی هم که تاثیر نداشت خود به خود پلکانی اثر روانی خودش را گذاشت ولی می‌خواهم بگویم چون بی‌اعتمادی است و نسبت به آینده امنیت ندارد طرف امروز نمی‌فروشد می‌گوید نمی‌دانم فردا چه چیزی پیش می‌آید یعنی ما بدانیم در این وضع همه زیان می‌کنیم ما باید به یک اعتماد بزرگ برگردیم به پایه‌های یک اعتماد بزرگ. آنهایی که ملی فکر می‌کنید امروز باید پایه‌های یک اعتماد بزرگ را برنامه‌ریزی کنیم.»

روزنامه گزارش کوتاهی هم درباره‌ی راهکار پیشنهادی برخی مسئولان و چهره‌های سیاسی برای برخورد با مفسدان اقتصادی یعنی «اعدام» نوشت و با مرور این اظهارنظرها و واکنش حقوقدانان به میزان تاثیرگذاری این روش، نتیجه‌گیری کرد: «اکنون که موضوع برخورد با فساد داغ شده است، بیش از راهکارهای سلبی و واکنشی با این معضل، باید به راه‌حل‌های پیشگیرانه اندیشید. در عین حال اعدام مفسدین اقتصادی در گذشته نیز آزموده شده و لااقل شرایط امروز ایران که مسوولان نیز به آن اذعان دارند، نشان می‌دهد که اعدام نتوانسته پاسخ موثری به فساد باشد. مساله‌ای که متخصصین و نظریه‌پردازان نظام قضایی در تمام دنیا نیز بر آن تاکید دارند. همان زمان که افرادی چون مه آفرید خسروی، متهم اول اختلاس ٣ هزار میلیارد تومانی، یکی مفسدین ماجرای کارکنان کمرگ فرودگاه مهرآباد به اتهام رشوه‌خواری و و جرایم اقتصادی، فاضل خداد، متهم به اختلاس ١٢٣ میلیارد تومانی در سال ٧۴ پای چوبه‌دار رفتند، اگر تلاش می‌شد تا با اعمال شفافیت در حوزه اقتصادی و تبیین سازوکارهایی برای نظارت‌پذیری به سراغ اقدامات پیشگیرانه رفت، امروز مساله فساد تا به این حد گریبانگیر کشور نبود.» این بخش البته متن را از گزارش دور به یادداشت بیشتر نزدیک می‌کند.

ارسال فهرست دریافت‌کنندگان ارز دولتی از سوی بانک مرکزی به وزارت اقتصاد سوژه‌ی تیتر یک شرق شد. روزنامه آن را «رانت‌های رونمایی‌ نشده» خواند و در متن هم با مرور اتفاقات مرتبط به انتشار ارزگیرندگان دولتی از احمد توکلی، نماینده‌ی پیشین مجلس و رئیس سمن دیده‌بان شفافیت و عدالت درباره‌ی این اقدام بانک مرکزی پرسید که گفته: «من از رئیس کل بانک مرکزی تعجب می‌کنم که این فهرست را به وزارت اقتصاد ارسال کرده است. به نظر من معنی این کار آن است که عبدالناصر همتی توپ را به زمین دیگری انداخته است. او ادامه داد: مگر بقیه اطلاعات بانک مرکزی از طریق وزارت اقتصاد منتشر می‌شود که فهرست دریافت‌کنندگان ارز به وزارت اقتصاد رفته است؟ رئیس کل بانک مرکزی باید شخصا و مستقیم دستور می‌داد که اطلاعات مربوط به دریافت‌کنندگان ارز روی سایت این مجموعه برود. به گفته توکلی، ارز چهار‌هزار و ۲۰۰تومانی جزء انفال است و باید خیر این منابع به همه برسد. او اضافه کرد: طبق ماده ۱۱ قانون آزادی انتشار و دسترسی به اطلاعات، هر مصوبه‌ای که مستلزم حق یا تکلیفی برای عموم باشد، باید اطلاعاتش در اختیار همه قرار گیرد. در واقع وقتی ارز را تقسیم می‌کنند، حقی از من به دیگری منتقل می‌شود. بنابراین باید بدانم فرد دریافت‌کننده ارز دولتی چه کسی است تا اگر فردا آن فرد گران‌فروشی کرد، نحوه رفتارم با گران‌فروش مشخص باشد.»

 

پاسخ به این نظر

Please enter your comment!
Please enter your name here