زمان انتشار : ۱ مرداد ,۱۳۹۷ | ساعت : ۱۱:۵۲ | کد خبر : 472220 |

دبیر سیاسی همشهری: وقتی فرهنگ پاسخگویی جا نیفتاده، شفاف سازی یک طنز است

شفقنا رسانه-زهرا حکیمی: شفافیت و کشف فساد در جامعه  می‌تواند یکی از سوژه‌های جذاب برای خبرنگاران باشد. موضوعی که اگر خبرنگاران پیگیر آن باشند می‌توانند در سطح اجرایی کمک‌های زیادی به تصمیم‌گیرندگان کنند. اما چرا خبرنگاران به‌صورت جدی پیگیر این موضوعات نمی‌شوند؟ چه مسائل و موانعی بر سر راه روزنامه‌نگاری تحقیقی وجود دارد؟

 

مجید مهرابی دلجو دبیر سیاسی روزنامه همشهری درباره نقش رسانه‌ها در ایجاد شفافیت و مبارزه با فساد به شفقنا رسانه می‌گوید: تا همین چند سال پیش رسانه‌های ایران به خاطر قوانین دست و پاگیری که در کشور وجود داشت، بیشتر روای رویدادها بودند تا کاشف پدیده‌ها. مبارزه با فساد و شفافیت مستلزم کشف است و این کشف و شهود به‌خودی‌خود نیازمند زمینه‌ای است که بر اساس آن خبرنگار، روزنامه‌نگار و اهالی رسانه حداقل از طرف ارگان‌ها و نهادهای اصلی حاکمیت احساس امنیت داشته باشند.

او ادامه می‌دهد: خوشبختانه در سه چهار سال اخیر قوانینی به تصویب رسیده که دست رسانه‌ها را برای شفاف‌سازی بازکرده است. اگرچه هنوز ضعف‌هایی در اجرا هست، اما رسانه‌ها به استناد همین قوانین فضای بیشتری برای کار پیداکرده‌اند. به‌عنوان نمونه قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات که شهریور سال ۱۳۹۳ آخرین و مهم‌ترین آیین‌نامه اجرایی آن در هیئت دولت تصویب شد فضای وسیعی را برای رسانه‌ها در حوزه شفاف‌سازی فراهم کرد.

 

رسانه‌ها دنبال وادار کردن مسئولان به پاسخگویی باشند

دبیر سیاسی روزنامه همشهری با بیان این مسئله که قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات قبل از اینکه برای مردم باشد، برای رسانه‌ها و روزنامه‌نگاران است، می‌گوید: جای تأسف دارد که روزنامه‌ها، خبرگزاری‌ها ، رادیو و تلویزیون ما کمترین اهمیت را به این قانون داده‌اند و حداقل توجه را به این قانون داشته‌اند. یا برای فرهنگ‌سازی در حوزه مطالبه گری کمترین مطالب را منتشر کرده‌اند. شاید یک نظرسنجی ساده نشان دهد که چند درصد از روزنامه‌نگاران ما متن کامل قانون دسترسی آزاد به اطلاعات را مطالعه کرده‌اند یا چند درصد از خبرنگاران فعال ما در رسانه‌های ایران در سایت http://foia.iran.gov.ir ثبت‌نام کرده‌اند.  یا در یک سال گذشته چند درصد از روزنامه‌نگاران ما به استناد این قانون، از نهاد یا ارگانی سؤالی پرسیده و اطلاعاتی خواسته است؟

 

او ادامه می‌دهد:  با همین قانون بسیاری از مسائلی که در پستوهای وزارتخانه‌ها و نهادها انبارشده است، می‌توان بیرون کشید، گزارش‌های دقیق و مستند روی آن‌ها نوشت و نهادهای مختلف را مجبور به پاسخگویی کرد. نکته بعد موج شفاف‌سازی است که در چند ماه اخیر راه افتاده است. این اتفاق مثبتی برای رسانه‌ها و روزنامه‌نگاران است.  مثلاً توجه کنید درباره موضوع بودجه سال ۹۷ چه موجی در کشور راه افتاد. تقریباً تمام دخل‌وخرج دستگاه‌های مختلف کشور در معرض دید مردم قرار گرفت. همین اتفاق باعث شد دستگاه‌هایی که دارای اعتبارهای پرحاشیه بودند مجبور به پاسخگویی شوند و این وادار کردن مسئولان و صاحبان قدرت به پاسخگویی همان چیزی است که رسانه‌ها باید دنبال آن باشند.

 

نهادها از پاسخگویی به رسانه‌ها طفره می‌روند

مهرابی دلجو در پاسخ به این سؤال که همکاری سازمان‌ها و نهادها با خبرنگاران پیگیر پرونده‌های شفافیت، چگونه است، می‌گوید: در ایران همچنان همکاری اهالی رسانه ، سازمان‌ها و نهادها با یکدیگر رابطه عکس دارند. نهادهای ما خودشان را صاحب اطلاعات می‌دانند و این اطلاعات برای آن‌ها ارزشمند است. اطلاعات به این نهادها قدرت می‌دهد و برای همین از پاسخگویی به روزنامه‌نگار ، خبرنگار و رسانه طفره می‌روند. آقای حسین انتظامی قائم‌مقام وزیر ارشاد اخیراً توئیتی را منتشر کردند که نوشته بودند: « از حدود ۱۰۰۰ دستگاه مشمول قانون  انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات فقط ۴۰۰ تا به سامانه پاسخگویی پیوسته‌اند.» پرسیده بودند بقیه کجا هستند؟! من عرض می‌کنم بقیه یا میلی به پیوستن به این سامانه ندارند، یا برای پیوستن به این سامانه تنبلی می‌کنند و یا اساساً اطلاعی از سامانه دسترسی آزاد به اطلاعات ندارند که اگر این‌گونه باشد برای آن دستگاه فاجعه است.

او انتقاد می‌کند:  قانون کشور دستگاه‌های اجرایی را ملزم به پیوستن به این سامانه کرده است اما این اتفاق درباره ۶۰۰ دستگاه مشمول قانون رخ نداده است، این یعنی مشخصاً فرار از قانون. در چنین شرایطی ارائه داوطلبانه اطلاعات از طرف این دستگاه‌ها به رسانه‌ها و خبرنگاران فقط یک طنز است. بسیاری از همین ۴۰۰ دستگاهی هم که به این سامانه پیوسته‌اند اساساً خودشان را در مقام پاسخگویی نمی‌دانند. فقط برای رفع تکلیف کاری را انجام داده‌اند.

 

فرهنگ پاسخگویی در اداره‌ها جا نیفتاده است

مهرابی دلجو معتقد است که دستگاه‌های کشور در دادن اطلاعات خسیس هستند و توضیح می‌دهد: کارمندان ما برای دادن اطلاعات تربیت‌نشده‌اند به عبارت دیگر فرهنگ پاسخگویی در اداره‌های ما جا نیفتاده است. وقتی فرهنگ پاسخگویی جا نیفتاده باشد شفاف‌سازی هم یک طنز است. برخی از این دستگاه‌ها رو به شفاف‌سازی آورده‌اند که این اتفاق خوبی است اما شفاف‌سازی ناقص صورت می‌گیرد. جایی که منافع دستگاه‌ها ایجاب کند، اطلاعاتی منتشر نمی‌شود.  شاید وظیفه‌ای که به عهده رسانه‌ها گذاشته‌شده این باشد که مردم را با حقوق خودشان آشنا کنند، از مردم بخواهند که مطالبه گر باشند، رابطه حاکمیت و مردم رابطه ارباب و رعیتی نیست که مردم فقط بشنوند،‌ مردم باید از حاکمیت بخواهند و دستگاه‌ها و نهادها باید جواب بدهند.

 

رسانه‌ها با مسئله فساد جناحی برخورد می‌کنند

او به جناحی برخورد کردن رسانه‌ها به مسئله فساد در دستگاه‌ها انتقاد می‌کند: نکته دیگر در همین مورد برخورد جناحی در فساد است. رسانه‌های ما از آنجا که رسانه‌های مستقلی نیستند چشم به روی فساد در دستگاه‌های همسو می‌بندند. یا روی فساد در دستگاه‌های همسو سرپوش می‌گذارند و این شایع‌ترین و بزرگ‌ترین آفت مبارزه با فساد برای رسانه‌هاست. به ‌عنوان مثال اگر دو اتفاق مشابه حقوق‌های نجومی و املاک نجومی را در نظر بگیریم، می‌بینیم در هر دو قضیه فساد صورت گرفته بود. تحلیل محتوای رسانه‌های حامی دولت ، منتقد دولت و رسانه‌های حامی مدیریت شهری پیشین و منتقد مدیریت شهری پیشین نشان خواهد داد که نوع برخورد رسانه‌های کشور با این دو موضوع چگونه بود.

 

روزنامه‌نگاری تحقیقی مستلزم پذیرفتن ریسک است

با این حال به نظر می‌رسد رسانه‌ها به سختی وارد سوژه‌هایی می‌شوند که نیازمند پیگیری جدی یا به نوعی روزنامه‌نگاری تحقیقی هستند. دبیر سیاسی روزنامه همشهری به چرایی این مسئله می‌پردازد: بخشی از این ماجرا به چرخش اطلاعات در کشور و یا به قول دقیق‌تر به نچرخیدن اطلاعات در کشور برمی‌گردد. بخش دیگر ماجرا هم برمی‌گردد به هزینه و فایده‌ای که رسانه‌ها یا شخص روزنامه‌نگار برای ورود به این عرصه دارد. روزنامه‌نگاری تحقیقی طبیعتاً مستلزم صرف زمان زیاد و یا مستلزم پذیرفتن ریسک و خطر است. در شرایطی که در کشور دیواری کوتاه‌تر از رسانه وجود ندارد رفتن به سمت گزارش‌های تحقیقی  ریسک بالایی دارد. از سوی دیگر شرایط مادی روزنامه‌نگاران در ایران کمتر اجازه می‌دهد یک روزنامه‌نگار زمان زیادی را صرف نوشتن یک گزارش کند.

 

تشکیل تیم رسانه‌ای یا عملکرد رقابتی برای مبارزه با فساد؟

عده‌ای معتقدند در زمینه شفافیت و مبارزه با فساد بهتر است که رسانه‌ها تیم سازی کنند و برای به سرانجام رساندن یک موضوع با هم هماهنگ باشند. بعضی هم مخالف این مسئله هستند و می‌گویند بهتر است رقابتی باشد. مهرابی دلجو می‌گوید: در این زمینه موضوع تعیین‌کننده است. شاید به سرانجام رساندن موضوع خبری یا سوژه‌ای که در حال پیگیری است از عهده یک خبرنگار برآید اما بیشتر گزارش‌های تحقیقی در دنیا با همکاری یک تیم رسانه‌ای به سرانجام رسیده است. ممکن است سوژه چنان پیچیده و بزرگ باشد که مستلزم همکاری یک تیم رسانه‌ای باهم باشد. مثلاً درباره مسئله فساد در مؤسسات مالی و اعتباری به نظرم یک تیم رسانه‌ای می‌تواند با همکاری کار را جلو ببرد. لایه‌های پیچیده امنیتی موضوع، روابط اقتصادی افراد دخیل، گردش مالی صورت گرفته در مؤسسات، زد و بندهای سیاسی افراد درگیر، تیمی از تحلیل گران سیاسی و اقتصادی را می‌طلبد.

انتهای پیام

media.shafaqna.com

شفقنا در شبکه های اجتماعی: توییتر | اینستاگرام | تلگرام

پاسخ به این نظر

Please enter your comment!
Please enter your name here