زمان انتشار : ۱۲ تیر ,۱۳۹۷ | ساعت : ۱۳:۴۱ | کد خبر : 471543 |

سردبیر ابتکار: رسانه‌ها به دنبال شفاف کردن روال‌ها باشند

شفقنا رسانه-زهرا حکیمی: پس از انتشار لیست ارز بگیران دولتی و دستور رئیس‌جمهور به دستگاه‌های ذی‌ربط برای شفاف شدن موضوع، شاهد یک فضای روانی در بین جامعه و رسانه‌ها نسبت به این مسئله و تیم اقتصادی دولت بودیم. برخی‌ها به اطلاع‌رسانی و مانور رسانه‌ها انتقاد کردند که با انتشار این لیست موجب سیاه نمایی و برهم زدن آرامش در جامعه می‌شوند و برخی دیگر هم شفافیت را جز کارهای اصلی رسانه دانستند. اما رسانه‌ها چقدر در شکل‌گیری این فضا نقش داشتند؟ برای حل آن باید چکار کنند؟ اساساً چرا رسانه‌های ما در این مورد خاص و سایر موضوعات مشابه تمایلی برای رفتن به سمت روزنامه‌نگاری تحقیقی ندارند؟

 

رضا دهکی سردبیر روزنامه ابتکار با اشاره به نقش رسانه‌ها در شکل‌گیری فضای روانی ایجادشده به شفقنا رسانه می‌گوید:  در حال حاضر به نظر می‌رسد رسانه‌های رسمی ما مغلوب رسانه‌های غیررسمی و شبکه‌های اجتماعی شده‌اند. فضای احساسی که در شبکه‌های اجتماعی با استفاده از جزئی از خبر، بخشی از خبر و یا تغییر خبر شکل می‌گیرد و ممکن است در میان کاربران شبکه‌های اجتماعی این خبر نقل شود و تغییراتی داشته باشد، در نهایت به اینجا می‌رسد که یک فضای روانی شکل بگیرد و ممکن است تمام خبر، توضیحات خبر و… را نبینیم.

 

خبرنگارها اخبار را به صورت کامل صحت سنجی کنند

او با اشاره به نقش خبرنگارها در تشدید بار روانی این قضیه می‌گوید: خبرنگارها هم در این زمینه نقش دارند. خیلی وقت‌ها لازم است هر خبری که می‌خوانند به‌صورت کامل صحت سنجی کنند. ولی  هر چیزی را که در شبکه‌های اجتماعی می‌خوانند  باور می‌کنند و به‌عنوان یک فرضیه قطعی در نظر می‌گیرند و همین باعث می‌شود تا خبرنگارها هم بر روی فضای روانی ایجادشده شروع به گزارش نوشتن کنند. در نتیجه رسانه‌های رسمی هم این روند را تشدید کنند.

 

سردبیر روزنامه ابتکار توضیح می‌دهد: اینکه رسانه‌ها چه نقشی می‌توانند در این زمینه داشته باشند قاعدتاً پرداختن به اصل ماجرا است. با این حال تک رسانه‌ها ، تک خبرنگاران و یا تک گزارش‌هایی که در این زمینه کار می‌شود الزاماً توان مقابله با حجم و سرعت بالای شبکه‌های اجتماعی را ندارند. از طرفی هم این حرکتی خلاف موج است. الان ما شاهد این هستیم، افشای هر شرکتی که ارز دولتی دریافت کرده است مساوی فساد حساب می‌شود و کاری به این نداریم این شرکت ارز را برای جنسی که خریده دریافت کرده است یا خیر ، وقتی وارد کرده آیا به قیمت ارز دولتی فروخته است یا به قیمت بازار و… . یعنی بدون توجه به این‌گونه بررسی‌ها، شرکتی را که ارز دولتی گرفته محکوم می‌کنیم و می‌گوییم فساد رخ‌داده است. در حال حاضر جو روانی به این مرحله رسیده که گیرنده ارز ۴۲۰۰ تومانی خود عنوان فساد تلقی می‌شود.

 

او ادامه می‌دهد: اگر رسانه به شفاف‌سازی بپردازد و بگوید فلان شرکتی که ارز ۴۲۰۰ تومانی گرفته برای این کار بوده است، مردم به عنوان توجیه‌کننده به آن نگاه می‌کنند. یعنی این موج روانی ایجادشده باعث می‌شود جریانی را هم که سعی می‌کنند خبر را با صحت تحلیل کند با خود ببرد.

 

یکی از محورهای اصلی رسانه بالا بردن سواد رسانه‌ای مردم باشد

با این حال رسانه‌های ما چقدر می‌توانند برای حل بار روانی ایجادشده، ورود کنند و کمک‌کننده باشند؟ دهکی پاسخ می‌دهد: در اینجا دو مسئله وجود دارد. در واقع چیزی وجود دارد که برای شرایط وقوع نیست بلکه برای روند جاری رسانه‌ها است که باید انجام شود و آن بالا بردن سواد رسانه‌ای مردم است. یعنی رسانه‌ها باید در درجه اول یکی از محورهایشان بالا بردن سواد رسانه‌ای مردم باشد تا کمتر درگیر چنین موج‌هایی شوند. هر خبری که می‌خوانند باور نکنند، تلاش کنند خبر کامل بخوانند ، صرفاً به خواندن بخشی از آن اکتفا نکنند، توضیحات و تحلیل‌ها را درباره آن خبر بخوانند بعد از آن قضاوت کنند. نه اینکه با خبرهای کوتاهی که در شبکه‌های اجتماعی می‌خوانند و طنزهایی که شکل می‌گیرد تحت تأثیر این موج قرار بگیرند. این چیزی است که باید رسانه‌ها به‌صورت روال به آن بپردازند.

 

خبرنگارها در مواجهه با منابع خبری فضای مجازی بازآموزی ببینند

او توضیح می‌دهد: در شرایط کنونی هم –یعنی چیزی اتفاق افتاده و باید برای آن کاری کرد- رسانه‌ای‌ها از جمله دبیران و سردبیران باید حواسشان باشد اخباری که به آن‌ها می‌رسد تا بر روی آن تحلیل و گزارش بنویسند را بیشتر کنترل کنند. خیلی ناگهانی، شدید و سریع وارد تحلیل و گزارش نشوند. این کار را می‌توان به صورت کوتاه‌مدت انجام داد. البته کار میان‌مدتی هم در کنار این دو وجود دارد و خبرنگارها باید یک بازآموزی در مواجهه با منابع خبری فضای مجازی ببینند. این مدل انتشار اعداد و ارقام بخصوص برای ایران –که هیچ‌وقت فضای شفافی برای اطلاعات نداشتیم- نیازمند این است که به خبرنگارهایمان آموزش دهیم تا بدانند هم با اعداد و ارقام چگونه برخورد کنند و هم اینکه چگونه به صحت سنجی این اعداد و ارقام بپردازند.

 

دهکی ادامه می‌دهد: مسئله دیگری هم که وجود دارد این است وقتی روزنامه‌نگاری تحقیقی دهه‌های ۶۰ یا ۷۰ آمریکا را می‌بینیم. شاید یک سال بر روی هر پروژه‌ای کار می‌کردند. الان که با توجه به ابزارهای جدید زمان کمتر شده است در ۲۰ سال اخیر بازآموزی‌هایی در این محور انجام‌شده است. یعنی الان ابزارهای کمکی برای تحلیل شبکه‌های اجتماعی و… زیاد هستند و به خبرنگارها آموزش می‌دهند تا از این ابزارها به عنوان صحت سنجی منابع و هم خود آمار و ارقام استفاده کنند و یا حتی با استفاده از این آمار و ارقام به نتایج  و تحلیل‌های درست‌تری برسند. بنابراین لازم است خبرنگارها را هم در این زمینه آموزش داد.

 

رسانه‌ها از نبود شدید شفافیت رنج می‌برند

اگرچه بر اساس فشار و پیگیری‌های خبرنگاران، دولت مجبور به افشای لیست ارز بگیران شد. با این حال برخی این نقد را دارند که رسانه‌ها با این پیگیری‌ها موجب سیاه نمایی شده و آرامش جامعه را بر هم می‌زنند. سردبیر روزنامه ابتکار دراین‌باره توضیح می‌دهد: البته رییس‌جمهور هم در سخنانشان اشاره‌ای کردند، با کسانی که سیاه نمایی می‌کنند باید برخورد شود. من شخصاً معتقد هستم سیاه نمایی زمانی سیاه نمایی محسوب می‌شود که وضعیت سفید باشد. وقتی وضعیت خوب نباشد واقع‌بینی و واقع‌نگری تبدیل به سیاه نمایی می‌شود. یعنی چون فضا سیاه است وقتی واقع‌نمایی هم بکنید سیاه نمایی محسوب می‌شود. در حال حاضر فضای ما خیلی سیاه نیست ولی فضای سفیدی هم محسوب نمی‌شود. در واقع بخش‌هایی سیاه ، بخش‌هایی خاکستری و… است.  وقتی این بخش‌ها را بازنمایی می‌کنیم خودبه‌خود این اتفاق می‌افتد.

 

او ادامه می‌دهد: البته من معتقد نیستم که این آمار باعث سیاه نمایی می‌شود. واقعیت این است که ما رسانه‌ها از نبود شدید شفافیت رنج می‌بریم. این افشاگری‌ها شاید باعث شود بخشی از دسترسی آزاد به اطلاعات انجام شود. ولی باید به این نکته توجه کرد که این‌چنین آمارهایی نشان می‌دهد ، روال‌ها مسئله‌دار هستند نه صرفاً اعداد ، ارقام و رانت‌ها. یعنی روالی که در داخل آن رانت ایجاد می‌شود مسئله است.

 

رسانه‌ها پیگیر شفافیت در تمام اجزای اطلاعات موردنیاز باشند

دهکی پیشنهاد می‌دهد: رسانه‌ها به‌جای اینکه فقط دنبال عدد جدیدتر، شرکت جدیدتر، اعضای هیئت‌مدیره و مدیرعامل‌ها باشند و به همان بسنده کنند باید بیایند بر روی دو محور کار کنند؛ اول اینکه روند ایجاد شفافیت را در تمام اجزای اطلاعات موردنیاز پیگیر شوند. دوم به دنبال شفاف کردن روال‌ها باشند. به‌هرحال شرکتی که این ارز را گرفته در یک ‌روند قانونی این کار را می‌کند. یعنی وزارت صنعت و یا بانک مرکزی مخفیانه از جیب خود به آن‌ها دلار نمی‌دهد. بلکه اطلاع‌رسانی می‌شود ، ثبت‌نام می‌کنند و بر اساس آن ارز می‌گیرند. طبیعتاً این روال ایراد دارد. وقتی شرکتی می‌تواند برای کالایی ارز بگیرد که این کالا در اساسنامه‌اش نیست و این کالا را به شکل دلالی با قیمت بالاتری می‌فروشد، قاعدتاً روند اجرایی و نظارتی آن ایراد دارد. به نظر من اگر این روند شفاف شود خیلی کمک‌کننده‌تر است تا اینکه شفافیت به شکل صرفاً افشای آمار و ارقام باشد. مطالبه رسانه‌ها باید به سمت شفاف کردن روال‌ها برود.

 

با این حال به نظر می‌رسد در ورود رسانه‌ها به این موضوع بیش از هر چیزی خلأ روزنامه‌نگاری تحقیقی احساس می‌شود تا رسانه صرفاً به انتشار لیست بسنده نکند و گزارش‌های تحقیقی جهت روشن شدن اوضاع انجام دهد. دهکی می‌گوید: قطعاً این‌گونه است. البته مسئله‌ای که وجود دارد و رسانه‌ها درگیر آن هستند، بحث تعداد نیرو، زمان انتشار و از همه مهم‌تر جذب قالب خبری است که فرصت زیادی برای رسانه و خبرنگار ایجاد نمی‌کند تا این هزینه را انجام دهد و زمان زیادی بر روی یک خبر، سخت کار کند. در رسانه‌های معتبر دنیا روزنامه‌نگاری تحقیقی با پروژه‌های سه‌ماهه، شش‌ماهه و یک‌ساله بسته می‌شود. اگر قرار باشد در این فضای موجود شش ماه وقت بگذاریم باید حداقل دو یا سه خبرنگار را از مدار گزارش‌گیری روتین خارج کنیم و چند ماه بر روی این قضیه کار کنیم. اگرچه ارزش این کار بالا است ولی طبیعتاً بعد از چند ماه این قضیه دیده نمی‌شود چون کهنه‌شده است. به همین دلیل رسانه‌ها به سمت آن نمی‌روند.

 

او ادامه می‌دهد: قطعاً به گزارشگری تحقیقی نیاز داریم و رسانه‌های ما باید نه‌تنها در این مورد خاص بلکه در خیلی از موارد از جمله فسادها، رانت‌ها، آیتم‌های مختلف و… این کار را انجام دهند. مسائلی مثل؛ مسائل اقتصادی، کمبود نیرو ، جو غالب خبری و… اجازه نمی‌دهد که در ایران خیلی وارد روزنامه‌نگاری تحقیقی شویم. در حالی که به عنوان مثال می‌بینیم جریانی در آمریکا برای دوره کلینتون است ولی الان-دوره ترامپ- نکته‌ای از آن روشن می‌شود به صورت روزنامه‌نگاری تحقیقی بر روی آن کار می‌کنند. در آنجا ارزش این اطلاعات دیده می‌شود ولی متأسفانه ما خیلی درگیر سرعت و حجم شبکه‌های اجتماعی هستیم و سراغ آن نمی‌رویم.

 

انتهای پیام

media.shafaqna.com

شفقنا در شبکه های اجتماعی: توییتر | اینستاگرام | تلگرام

پاسخ به این نظر

Please enter your comment!
Please enter your name here