زمان انتشار : ۳۱ اردیبهشت ,۱۳۹۷ | ساعت : ۱۲:۳۸ | کد خبر : 469996 |

جلال خوش‌چهره: منافع ملی حلقه گم‌شده در منازعه‌های سیاسی نشریات است

جلال خوش چهره، روزنامه‌نگار ارشد حوزه‌ی بین‌الملل/عکس: نینا مختارباف

شفقنا رسانه- زهرا حکیمی: با خروج آمریکا از برجام اهمیت انتشار اخبار و راه‌حل‌هایی برای کم اثر کردن تحریم‌ها و حفظ منافع و امنیت کشور بیش از همیشه به چشم می‌خورد و عملکرد روزنامه‌ها در پرداختن به این موضوع نقش بسزایی دارد.اما آیا مطبوعات ما توانسته‌اند اطلاعات لازم در جهت رفع ابهامات به مخاطبان ارائه دهند؟ و اساساً مهم‌ترین کاری که رسانه‌ها مخصوصاً مطبوعات می‌توانند در این مدت انجام دهند چیست؟ جلال خوش‌چهره، روزنامه‌‌نگار ارشد حوزه‌ی بین‌الملل در گفتگو با شفقنا رسانه معتقد است که مطبوعات در این زمینه بیشترین حجم تولید را داشته‌اند در عین حال اتکای تحریریه‌ها به کارشناسان بیرون از مجموعه و نیز کشاکش بین دو گرایش هوادار و مخالفین دولت را ضعف می‌داند که این مجادله می‌تواند خطر بزرگی برای تهدید منافع ملی کشور باشد.

 

ارزیابی شما از عملکرد روزنامه‌ها در پرداختن به مسئله‌ی خروج آمریکا از برجام چیست و آیا توانستند در این مدت تحلیل‌های موردنیاز را ارائه دهند؟

اتفاقاً مطبوعات ایران به لحاظ کمّی درباره‌ی مسئله‌ی برجام بیشترین حجم تولید را داشتند و خوشبختانه می‌توان گفت در این زمینه مطبوعات ما توانستند خوراک لازم را برای توجیه افکار عمومی درباره‌ی چرایی این اتفاق تأمین کنند. اما متأسفانه در اینجا دو ضعف داریم. ضعف اول؛ هنوز تحریریه‌های ما برای ارائه‌ی نظرات کارشناسی مجبورند به کارشناسان بیرونی تحریریه‌ی خود تکیه کنند تا این‌که یک کار تولیدی و محتوایی –که نظر خود آن نشریه باشد-  ارائه دهند و دست ما در این زمینه تا حدودی بسته است. با این حال  معدودی از روزنامه‌ها و برخی از سایت‌های خبری  دراین‌باره توانمندی خود را نشان دادند.

نکته‌ی بعدی این است که متأسفانه در پرداخت به مسئله‌ی برجام شاهد نوعی کشاکش بین دو گرایش هوادار دولت و مخالفین دولت بودیم. مخالفین دولت به دلیل باز بودن دستشان  و این‌که خود را در امنیت کامل می‌بینند در حمله به برجام، ارائه‌ی راه‌حل‌ها و دیدگاه‌هایی که عموماً غیرواقعی و هزینه زا برای منافع ملی است، می‌توانند به‌راحتی اظهارنظر کنند اما روزنامه‌های طرفدار دولت و یا حداقل آن‌هایی که به برجام گرایش دارند و آن را به‌عنوان توافق‌نامه‌ای واقعی ، مؤثر و تأمین‌کننده‌ی منافع کشور می‌بینند در پاسخ به منتقدین به‌طور کامل دستشان بسته است تا بخواهند منتقدین خود را نقد کنند.

درعین‌حال برجام چند ویژگی هم داشته است. یعنی وجوه مختلفی دارد، یک بخش آن مربوط به کارشناسی مذاکرات ، بخشی مربوط به مباحث حقوقی این توافق‌نامه و بخش دیگر مربوط به مسائل هسته‌ای و اقتصادی است که هریک از این بخش‌ها دیدگاه‌های کارشناسی خود را می‌طلبد. به نظر من روزنامه‌ها تلاش کردند تا نظرات کارشناسی را بازتاب دهند. یعنی به خوبی درباره‌ی نقد خروج آمریکا از برجام و پیامدهای آن، نوع واکنش اروپا نسبت به اقدام آمریکا و آنچه ایران باید انجام دهد بحث شده است، اما همچنان هرکدام از این نظرات کارشناسی وقتی به خط‌ قرمزها می‌رسند یا حداقل تصور می‌شود که آنجا خط قرمز است مجبور به خودسانسوری می‌شوند.

به‌عنوان‌مثال ما ازیک‌طرف شاهد هستیم ، که مخالفین دولت از خروج آمریکا از برجام به‌عنوان یک فرصت برای موقعیت‌سازی انتخاباتی خود بهره‌مند می‌شوند و راه‌حل‌های غیرواقعی می‌دهند. ازجمله ایجاد مطالبات غیرواقعی از اروپا در قبال آمریکا. از طرف دیگر موافقان برجام یا آن‌هایی که نگاه به  منافع ملی دارند و می‌خواهند نوع تعامل با اروپا را در برخورد با آمریکا موردبررسی قرار دهند در مورد هشدارها دست به خودسانسوری می‌زنند، چون احساس می‌کنند که بیش از آن نباید گفت یا نمی‌توانند بگویند. متأسفانه ما در  پرداختن به این بخش از موضوع– که شامل بخش‌های اقتصادی ، حقوقی و حتی فنی می‌شود-  شاهد یک عدم توازن هستیم درحالی‌که مخالفین داخلی برجام به‌شدت علیه این توافق‌نامه و یا حتی علیه دولت می‌تازند موافقان برجام و حتی همسویان با سیاست‌های  دولت دستشان تا حدود زیادی در پاسخ به آن‌ها بسته است.

اما در مجموع حجم قابل قبولی از مطالب رسانه‌های کشور اعم از موافق و مخالف نسبت به برجام گسترده بوده و قابل‌قبول است و ما هرروز شاهد این هستیم که مطبوعات به‌طور گسترده به آن می‌پردازند چراکه یک موضوع زنده و تأثیرگذار در حال حاضر و در آینده است.

 

به نظر شما این جناحی برخورد کردن با اصول حرفه‌ا‌ی روزنامه‌نگاری منافاتی ندارد؟

قطعاً همین‌طور است. مشکل اینجاست حلقه‌ی گم‌شده در این مجادله یا منازعه‌ی  سیاسی منافع ملی است و در واقع مخالفین دولت از خروج آمریکا از برجام به عنوان یک فرصت یاد می‌کنند و هدفشان زدن دولت است. حتی شما وقتی اظهارات بسیاری از این شخصیت‌ها که دارای تریبون‌های رسمی هستند را نگاه می‌کنید در عین غیرواقعی بودن در نقد آنچه اتفاق افتاده ، تعریف آنچه در گذشته بوده ، این‌که چگونه شد، آیا برجام تصمیم نظام بود یا دولت حسن روحانی و… هم به تحریف تاریخ، آن هم در ظرف همین سه چهار سال اخیر می‌پردازند. یعنی حتی شعور عمومی و حافظه‌ی عمومی را نادیده می‌گیرند.

بنابراین در این مجادله آنچه گم می‌شود منافع ملی است و شلوغی اوضاع به اندازه‌ای است که فرصت برای پیدا کردن راه‌حل‌ها برای عبور از این وضعیت از دست می‌رود و این خطر بزرگی است که منافع ملی کشور را تهدید می‌کند.

 

رئیس‌جمهور هم در سخنانشان به هیئت دولت تأکید کردند که باید در این مواقع متحد باشند، فکر می‌کنید روزنامه‌ها چگونه می‌توانند به این وحدت کمک کنند؟

اگر ما بپذیریم در یک شرایط دموکراتیک و مدنی روزنامه‌ها بازتاب‌دهنده‌ی خواست افکار عمومی هستند و اگر بپذیریم که رسانه‌ها نقش میانجی و ناظر بی‌طرف بین افکار عمومی و حاکمیت سیاسی دارند، قطعاً می‌توانند نقش مؤثری بازی کنند. اما می‌بینیم بخشی از رسانه‌هایمان کاملاً جناحی و یا با گرایشات سیاسی خاص خودشان به این موضوع -از منظر منافع خودشان نه منافع ملی- نگاه می‌کنند. به نظر من این خطر وجود دارد که هرروز بر انشقاق بیفزایند تا این‌که بخواهند یک وفاق ملی ایجاد کنند. اما اگر ما یک تعریف مشخص و سهم مشترکی از منافع ملی در عین رقابت‌های سیاسی داشته باشیم قطعاً رسانه‌ها می‌توانند در قبال این اتفاق نقش بسیار مؤثری در همبستگی اجتماعی و  افکار عمومی پیدا کنند.

 

موضوع بعدی بحث استفاده از کارشناس‌های خارجی در تحلیل‌ها است، عده‌ای معتقد بودند روزنامه‌ها در پرداختن به مسئله خروج آمریکا از برجام کمتر به سراغ کارشناسان خارجی رفتند و بیشتر با کارشناسان داخلی صحبت شد، نظر شما در این زمینه چیست؟ آیا بهتر نیست روزنامه‌ها برای تحلیل‌ها به کارشناسان خارجی هم رجوع کنند؟

من خیلی این نظر را قبول ندارم. ما در  بین صفحات روزنامه‌ی خودمان صفحات بین‌الملل داریم که در آنجا عموماً نظرات کارشناسان خارجی بازتاب پیدا می‌کند. درعین‌حال کارشناسان داخلی‌مان اعم از افراد حقوقدان یا  کارشناسان مسائل هسته‌ای هستند. یعنی کسانی هستند که سیاست‌های راهبردی را خوب می‌شناسند و حتی اگر شما به رسانه‌های خارجی هم نگاه کنید همین دیدگاه‌های روزنامه‌ها و رسانه‌های ما اعم از مجازی و مکتوب در خارج بازتاب پیدا می‌کند.البته به نظر من الان در روزنامه‌ها هم تا اندازه‌ای از کارشناسان خارجی استفاده می‌شود، منتهی آنچه نگران‌کننده است این است که نباید  نظرات کارشناسی آن‌ها تحریف شود.

 

با توجه به نوسانات دلار و اتفاقات اخیر و التهاباتی که در جامعه ایجادشده، بین اهالی رسانه بر سر این مسئله مانور داده می‌شود که رسانه‌ای‌ها باید به جامعه آرامش دهند و از تشنج دوری کنند. شما چقدر این موضوع را قبول دارید و اینکه روزنامه‌ها چگونه می‌توانند در عین ارائه تحلیل‌های شفاف، آرامش را به جامعه تزریق کنند؟

ایجاد آرامش  القایی نیست، بلکه خصلت ترغیبی دارد.  آرامش وقتی در یک جامعه به وجود می‌آید که یک‌چشم انداز روشن، قابل‌فهم و قابل‌دسترس پیش روی مردم باشد. این‌که رسانه‌ها می‌توانند این کار را انجام دهند جواب من مثبت است ولی فراموش نکنیم که رسانه‌ها نظرات ، گفته‌ها ، کنش‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در جامعه را بازتاب می‌دهند. این کنش‌ها عموماً از ناحیه‌ی مقامات رسمی صورت می‌گیرد و رسانه‌ها آن‌ها را بازتاب می‌دهند. به نظر من به‌غیراز رسانه‌هایی که نقش حزبی، گروهی و جناحی دارند، رسانه‌های دیگر تا آنجا که لازم بوده در خدمت به ایجاد وحدت اجتماعی و فهم مشترک از منافع ملی نقش بی‌طرف را ایفا کردند.

اما این‌که چرا رسانه‌ها تابه‌حال موفق نبودند، به نظر من بیش از آن‌که ما  این را مربوط به ناتوانی یا کم‌کاری رسانه‌های خودمان بدانیم بیشتر به کیفیت و چگونگی کنشگران سیاسی کشور مربوط می‌شود. چون بیش از آن‌که  به منافع ملی توجه شود به رقابت‌های سیاسی مربوط می‌شود و همان باعث می‌شود وقتی در رسانه‌ها بازتاب پیدا می‌کند ما از طرف رسانه‌ها خیلی شاهد این موفقیت نباشیم.

اما به نظر من رسانه‌های ما، اعم از روزنامه‌ها، خبرگزاری‌ها و سایت‌های خبری –به غیر از آن‌هایی که نقش بلندگوی جناح‌های سیاسی رقیب را دارند – در این زمینه تلاش کردند تا اقدامات لازم را انجام دهند. رسانه‌های ما  هر کاری  که از دستشان بربیاید انجام می‌دهند اما این‌که کنشگران سیاسی رسمی ما هم متعهد هستند یا  به این قاعده تن می‌دهند،  من در آن شک دارم.

 

با توجه به این‌که صفحات سیاسی پربیننده‌ هستند، مهم‌ترین کاری که روزنامه‌ها در مسئله خروج آمریکا از برجام می‌توانند انجام دهند چیست؟

مهم‌ترین کار ایجاد وفاق اجتماعی ، سیاسی و اقتصادی در کشور و ایجاد فهمی مشترک از منافع ملی است. فضای سیاسی کشور باید به‌گونه‌ای به  توافق برسد که روزنامه‌های ما بازتاب‌دهنده‌ی وفاق اجتماعی ، سیاسی و فرهنگی باشند. به نظر من الآن صفحات سیاسی ما در روزنامه‌ها تلاش می‌کنند تا دیدگاه‌های مختلف را ارائه دهند. این صحبت‌هایم فارغ از روزنامه‌های جناحی است که هرروز  بنای آن‌ها  ایجاد تنش، فراق اجتماعی است و هرروز بازی تازه‌ای را  در جامعه ایجاد می‌کنند. بلکه منظورم روزنامه‌هایی است که نگران منافع امنیت ملی و منافع ملی هستند و تلاش می‌کنند تا با نظر کارشناسان و نویسندگان خود و حتی با گزارش‌ها و تحلیل‌هایی که ارائه می‌دهند در این زمینه کمک‌کننده باشند.

ولی اینکه آیا در این زمینه موفق بوده‌اند یا خیر ، به نظر من در کنش‌های رسمی به دلیل این‌که هنوز ما شاهد وفاق میان کنشگران سیاسی نیستیم قاعدتاً در صفحات روزنامه‌ها و صفحات سیاسی بیشتر گزارش رقابت‌ها ، جدل‌ها و منازعات سیاسی به چشم می‌خورد تا این‌که بخواهند در زمینه ایجاد وفاق نقش اصلی خودش را ایفا کنند.

انتهای پیام

media.shafaqna.com

شفقنا در شبکه های اجتماعی: توییتر | اینستاگرام | تلگرام

پاسخ به این نظر

Please enter your comment!
Please enter your name here