رضائیان: روزنامه نگاری تحقیقی بدون «مصونیت روزنامه نگار»به نتیجه نمی رسد

 

شفقنا رسانه-سمیرا بختیار به دنبال انتشار اخباری از حوادث گوناگون چون پلاسکو ،سانچی و سقوط هواپیمایی تهران –یاسوج تا اخبار فساد مالی در بخش‌های مختلف، و مشخص نشدن علت و سرانجام آنها، ضرورت روزنامه نگاری تحقیقی  بیش از همیشه به چشم می خورد.حوزه ای از روزنامه نگاری که صرفا به دنبال گزارش پشت میزی نیست بلکه به دنبال کشف و یافتن واقعیت است.اما این حوزه تا چه حد برای رسانه های ما اهمیت دارد؟ این حوزه نیاز به چه بسترهایی برای تحقق خود دارد؟مجید رضائیان ، عضو هیئت‌علمی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به تجربه و مطالعات خود در این حوزه به شفقنا رسانه می‌گوید:معتقدم  ما دو نوع اطلاعات داریم.  یکی اطلاعات کتمان ، و دیگری  اطلاعات پنهان. در روزنامه‌نگاری تحقیقی  حق  روزنامه‌نگار است که   اطلاعات کتمان را به دست بیاورد. شما یک اطلاعات آشکار دارید که آن‌ها  اطلاعات آشکار هست. یک اطلاعاتی هم هست که آشکار هست اما کتمان می‌شود. این با اطلاعات پنهان فرق می‌کند. اطلاعات پنهان ممکن است امنیتی باشد،  نظامی باشد، روزنامه نگار کاری  به آن بخش ندارد. اما اطلاعات کتمان حق روزنامه‌نگار است. من با طرح این موضوع در کلاس‌هایم خواستم یک بابی را بازکنم  نسبت به این مسئله که می‌گویند روزنامه‌نگاران در روزنامه‌نگاری تحقیقی باید دنبال اطلاعاتی  باشند که به‌اصطلاح برای آن‌ها ممنوع هست و ما  نباید در اختیار آن‌ها بگذاریم.

روزنامه نگار تحقیقی باید علم حقوقی داشته باشد

او ادامه می‌دهد: اطلاعات کتمان حق روزنامه‌نگار هست. حال وقتی می‌گوییم اطلاعات کتمان می‌توانیم مثال بزنیم.  در واترگیت آنچه اتفاق افتاد اطلاعات کتمان بود اما تقلب درآمد. به همین دلیل یک رانتی در دنیا به نام روزنامه نگار تحقیقی درست شد. پس در وهله اول ما باید  مرز را مشخص کنیم .نکته‌ی بعدی گردش آزاد اطلاعات هست، ما نمی‌توانیم  بگوییم گردش اطلاعات آزاد هست اما به تشخیص دستگاه‌ها.  خب اگر به تشخیص دستگاه‌ها باشد ،ممکن است خیلی چیزها را تشخیص دهند که نباید اطلاعاتی درباره آن ارائه دهند.  خود این موضوع در کشور ما محل مناقشه و یک‌راه محدودکننده است.  این مناقشه هم  باید در کشور ما حل بشود.

این پژوهشگر روزنامه نگاری مسئله بعدی را مهارت روزنامه نگار می داند و می گوید: خبرنگار در هر عرصه‌ای، اقتصادی،  سیاسی، فرهنگی، ..و  هر سرویسی که کار می‌کند  اگر روزی خواست وارد  روزنامه‌نگاری تحقیقی  شود جدای از تسلط بر حوزه‌ی کارشناسی خویش، باید مهارت و اطلاعات  حقوقی لازم را داشته باشد. بسیاری از روزنامه‌نگاران بودند که یا وکیل داشتند یا با یک وکیل مشورت کردند.

او ادامه می‌دهد: مثلاً خبرنگاری  می‌خواهد یک فساد اقتصادی را پیگیری کند. نمی‌تواند بدون اطلاعاتی از   قوانین،مقررات و ضوابط و خیلی از بخش‌نامه‌هایی که وجود دارد  این پیگیری را انجام دهد. نکته بعدی که  در روزنامه‌نگاری تحقیقی فوق‌العاده اهمیت دارد  قدرت کار روزنامه‌نگاری و شم خبری  بسیار تیز و بالا ،علاوه‌ی بر صبر و حوصله است. چون روزنامه‌نگاری تحقیقی محدودیت زمانی ندارد.  محدودیت زمانی آن وابسته به خبر نیست. ممکن است در یک سوژه‌ای روزنامه‌نگار تحقیقی وارد بشود و کار آن چهار ماه طول بکشد ،بعد از چهار ماه، ممکن است یک گزارش  چهار هزار کلمه ای بشود.برای همین هست که رسانه‌ها به روزنامه‌نگاری تحقیقی  ورود نمی‌کنند. به خاطر این‌که هزینه دارد.  ممکن است برای آن رسانه صرفه اقتصادی نداشته باشد.اما در دنیا،روزنامه‌نگاری تحقیقی اعتبار و وجاهت زیادی دارد و تیراژ مطبوعات و بازید از سایت‌های خبری در این حوزه خیلی بالا است یعنی چیزی که شما هزینه می‌کنید ده‌ها برابر آن اعتبار و پرستیژ  به شما برمی‌گرداند.

رضائیان با توضیح درباره موانع روزنامه‌نگاری تحقیقی در ایران ،دستگاه قضایی و مجلس را در حوزه گردش آزاد اطلاعات مقصر می داند و می‌گوید:  در ایران ما در خصوص گردش آزاد اطلاعات مشکل‌داریم.این موضوع  به این معنا نیست که ما  الآن بگوییم چه کسی مقصر هست.  من معتقدم  که قوه‌ی مجریه‌ی باید حمایت‌های لازم را در این زمینه می‌کرد.  ما نمی‌توانیم بگوییم این مشکلی است که قابل‌حل نیست.  خیر. صد در صد قابل‌حل هست.

اطلاعات کتمان را حق روزنامه نگار بدانیم

او ادامه می‌دهد:  مسئله‌ی دوم این هست که باید در کشور اطلاعات کتمان را  حق  روزنامه‌نگار  بدانیم.نکته‌ی سوم این هست که در ایران  انجمن‌های صنفی باید تعیین‌کننده‌ی این موضوع باشند.  مثل همه‌ی تشکل‌های صنفی دنیا. بالاخره میثاق نامه‌ی روزنامه‌نگاری هست.  آن‌ها خودشان باید نظارت کنند.  اگر خبط و خطایی صورت می‌گیرد آن‌ها باشند که جلوی این خطا را بگیرند. چون ممکن است روزنامه‌نگار در مسیری قرار  بگیرد یکجا هم اشتباه کند.  این اشکالی ندارد. او  باید به صنف خودش پاسخگو باشد. چراکه در صنف افراد کارشناس حضور دارند و روزنامه‌نگاران حرفه‌ای هستند  آن‌ها هم مدافع حقوق مخاطب هستند.  هم باید مدافع حقوق دستگاه‌ها و دیگران باشند.طبیعتاً آن‌ها بهتر می‌توانند نظر بدهند  تا خود دستگاه قوه‌ی  مجریه، مقننه یا قضاییه باشد .آن‌ها نمی‌توانند  برای روزنامه‌نگار تعیین و تکلیف  بکنند.

این پژوهشگر حوزه روزنامه‌نگاری با اشاره به استقلال روزنامه‌نگاری تصریح می‌کند:  در دنیا  سه دسته مصونیت حقوقی دارند،  یک،دیپلمات،دوم قاضی ، سوم روزنامه‌نگار. شما نمی‌توانید به روزنامه‌نگار ،بگویید این را بنویس،  این را ننویس،  چون روزنامه‌نگار باید استقلال رأی داشته باشد. اگر این مصونیت‌های حقوقی سه‌گانه  را برای این سه قشر،به هر نوعی در این کشور پذیرا باشیم، و معتقد باشیم که روزنامه‌نگار  مصونیت حقوقی داشته باشد مثل دیپلمات و قاضی  بسیاری از مشکلات حل می‌شود.

رضائیان درباره وضعیت این حوزه از روزنامه‌نگاری در ایران می‌گوید:  واقعیت این است که رسانه‌های ما  چه در فضای خبرگزاری‌ها و  چه  در حوزه مطبوعات از بعد اقتصاد رسانه مشکلات زیادی دارند. غیراز موانعی  که در بالا اشاره کردم. در این حوزه و برای تشخیص موضوع باید کلی هزینه کنند. یعنی باید روزنامه‌نگار حرفه‌ای برای این کار بگذارند. مشورت حقوقی به او بدهند،  وکیل بگیرند و موضوع را پیگیری کنند،  چندین  ماه هزینه کنند تا  به آنچه می‌خواهند برسند.  با فرض بر این‌که برسند. خود این هزینه است. ممکن است رسانه‌های ما ازاین‌جهت هم  دچار ضعف باشند. این‌ها آن عواملی است که  باعث شده روزنامه‌نگاری  تحقیقی در ایران به نتیجه نرسد.

پیگیری اخبار در رسانه ها ضعیف است

او ادامه می‌دهد: ما  هنوز در گردش آزاد اطلاعات مشکل‌داریم.  ما  نپذیرفته‌ایم که اطلاعات کتمان حق روزنامه‌نگار هست. و قبول نداریم که روزنامه‌نگار تحقیقی  مثل قاضی و دیپلمات مصونیت حقوقی دارد.  الآن می‌بینیم که می‌گویند آقای مرتضوی نیست یعنی چه نیست.طبیعتاً  باید به خاطر اعمالی که کرده پاسخگو باشد و به قوه قضائیه معرفی و دادگاهی ‌شود. خب در این مورد ما نمونه‌های زیادی راداریم که روزنامه‌نگاری تحقیقی باید وارد شود مثل پرونده بایک زنجانی ،خاوری و ….. همه‌ی این‌ها  نیاز به یک کار تحقیقی بسیار حرفه‌ای کامل و جامع دارد.و از همه مهم‌تر اینکه  روزنامه‌نگار تحقیقی باید حمایت بشود.  اگر این اتفاق افتاد ازقضا آن هدفی که همه دارند و  باید جلوی فساد ایستاد ،محقق می‌شود.

رضائیان تأکید می‌کند: فساد زمانی افشا می‌شود که به‌محض یک اتفاق منفی در یک دستگاهی روزنامه‌نگار تحقیقی حاضر باشد و سریع به آن مسئله ورود کند حتی در حد یک خبر کوتاه.چراکه با همین اقدام از خیلی فسادها پیشگیری می‌شود. روزنامه‌نگاری تحقیقی به این دلیل در دنیا جایگاه دارد.  ما چرا در ایران دچار مشکل‌داریم؟  به خاطر خلاء چنین روزنامه‌نگارانی در کشور. در  همین قضیه‌ی آقای مرتضوی ببینید که همه چقدر آه و ناله کردند که چرا نیست. خب یک گزارش به من نشان بدهید که مثلاً خود این موضوع را یک رسانه‌ای پیگیری  کرده  و معلوم شده است که تا چه زمانی علنی بوده و از  چه وقت مخفی‌شده است.  این‌که مخفی‌شده است مثلاً در پنج روز اول کجا بوده،  در شش روز دوم کجا بوده، مثلاً از روز یازدهم دیگر هیچ سرنخی نیست. حتی همین هم نیست.

او با اشاره به استمرار در کار روزنامه‌نگاری بیان می‌کند:  به یاد داشته باشیم که خود این موضوع ازسوال خبرنگاری از  یک مقام قضایی انجام شد بعد یک‌ مرتبه مطرح شد و در سطح رسانه‌ها به پیگیری افتاد. به همین خاطر باید به خبرنگاری که این سؤال را مطرح کرده احترام گذاشت.درواقع  همین پیگیری‌ها  هست که به نتیجه می‌رسد.  می بینیم  در حد پیگیری  یک جواب،موج ایجاد شد و  در ادامه‌ی آن شاهد یک کار فرایندی نیستیم.  نکته‌ی مثبت این هست که شروع آن از یک کار خبری شروع شد. اگر روزنامه‌نگار حرفه‌ای به سراغ روزنامه‌نگاری  تحقیقی رفت،  باید صفرتا صد این را  موضوع را دربیاورد و کشف کند  و بعد ارائه کند.

 

پاسخ به این نظر

Please enter your comment!
Please enter your name here