زمان انتشار : ۹ دی ,۱۳۹۶ | ساعت : ۱۶:۵۱ | کد خبر : 465057 |

دروازه‌بانی اخبار در جنگ تحمیلی چگونه بود؟

شفقنا رسانه- مدیریت خبر و شکل دهی به افکار عمومی در شرایط جنگی مهارتی است که می‌تواند به مثابه بخشی از یک عملیات بزرگ تعیین‌کننده باشد و ضریب روحیه دفاع ملی را بالا ببرد. جنگ تحمیلی عراق علیه کشورمان فرصتی ایجاد کرد تا نخبگان عرصه خبر در ردیف فرماندهان نظامی به تدبیر امور بپردازند و بر دستاوردهای این دانش نوپدید تجربیاتی علمی و عملی بیفزایند تا دستمایه نسل‌های بعدی باشد. بخشی از مهمترین بخش‌های مصاحبه «ایران» با محمدتقی روغنی‌ها را در این زمینه می‌خوانید:

+«شورای اخبار جنگ» بخشی از «ستاد تبلیغات جنگ» و زیرمجموعه آن بود. مجموعه خبرهایی که در قرارگاه جمع‌آوری می‌شد دو بخش بود؛ یک بخش از اطلاعات برای دفتر سیاسی سپاه جمع‌آوری می‌شد، یک بخش هم برای اطلاع‌رسانی عمومی بود. شورای اخبار جنگ در تهران مستقربود و با حضورنمایندگانی از سپاه، ارتش، صدا و سیما و خبرگزاری جمهوری اسلامی اداره می‌شد. این چهار مجموعه ارکان شورای اخبار جنگ را شکل می‌دادند. شورا هر روز بعداز ظهر تشکیل جلسه می‌داد و اخبار و گزارش‌های جنگ را کنترل می‌کرد.

+ستاد تبلیغات جنگ مجموعه‌ای بود که مسئولیت آن با آقای دکتر کمال خرازی مدیرعامل خبرگزاری بود که در عین حال حکم ریاست ستاد تبلیغات جنگ را هم داشت. شورا بیشتر درگیر مسائل خبری جنگ و دروازه‌بانی اخبار جنگ بود، حال آنکه فعالیت ستاد تبلیغات جنگ شامل مسائل گسترده‌تری می‌شد که یک بخش آن کسب و انتشار اخبار جنگ بود. به‌عنوان مثال ستاد تبلیغات جنگ در ارتباط با انتشار عکس، کتاب، بروشور و سایر اقلام تبلیغی مربوط به جنگ فعال بود.

+همچنین دعوت از خبرنگاران خارجی و تغذیه شبکه‌های خبری خارجی بعد از هر عملیات در ارتباط با دستاوردهای آن عملیات برعهده ستاد تبلیغات جنگ بود. یا جنایتی که رژیم بعث عراق مرتکب می‌شد، همانند استفاده از بمباران شیمیایی و کشتار جمعی و امثال اینها را اطلاع‌رسانی می‌کرد.

+بخش جنگ روانی هم بود که ستاد تبلیغات متولی آن بود و بر نحوه و کیفیت آن نظارت و کنترل داشت و تنها بخشی که خاص خبر بود به شورای اخبار جنگ مربوط بود که آن هم زیر نظر ستاد انجام می‌گرفت.
+آن زمان یعنی در دهه ۶۰ دانشگاه‌های ما در حوزه خبر و تبلیغات به این گستردگی دارای نیروی متخصص نبودند و این رشته‌ها در این دهه به وسعت امروز تدریس نمی‌شدند. آن‌طور که خاطرم هست فقط شاید دانشگاه علامه یک رشته ارتباطات داشت و در حوزه تبلیغات رشته‌های دانشگا‌هی با این تنوع و گستردگی وجود نداشت.
+شورای اخبار جنگ وظیفه اصلی‌اش این بود که اخبار دریافتی از نهادهای نظامی را بعد از پردازش در اختیار رادیو و تلویزیون و روزنامه‌ها قرار می‌داد. پردازش و دروازه‌بانی اخبار نیز با توجه به مصلحت‌اندیشی‌های ضروری دوران جنگ و با جهت‌گیری تقویت روحیه مقاومت ملی انجام می‌گرفت.

+در آن دوران ما تعداد کمی روزنامه داشتیم و تنها یک خبرگزاری وجود داشت، آن هم خبرگزاری جمهوری اسلامی بود. همه روزنامه‌ها ازتلکس خبرگزاری جمهوری اسلامی تغذیه می‌شدند. اخبار صوتی، تصویری هم از رادیو و تلویزیون پخش می‌شد.

+اخبار جنگ معمولاً به صورت اطلاعیه تنظیم می‌شد و تصاویر که اهمیت بیشتری داشتند توسط گروه‌های تلویزیونی تهیه می‌شد. علت این کار شورا هم روشن بود. در دوران جنگ، خبرهایی که منتشر می‌شوند باید یک خصوصیتی داشته باشند که باعث تضعیف روحیه مردم نشوند بلکه برعکس در جهت تهییج و تشویق مردم نسبت به مقاومت و پایداری در مقابل دشمن و مواردی از این دست باشند.

+برای آنکه اخبار از منابع غیر موثق منتشر نشوند، باید حتماً منابع آنها تعیین و مشخص می‌شدند. این شورا به منابع انتشار خبر دسترسی داشت و به راحتی می‌توانست این کار را انجام دهد. براین اساس فعالیت شورا موجب شده بود آنچه که به اطلاع مردم می‌رسید کاملاً منطبق بر واقعیت باشد و با غلو یا اطلاعات نادرست همراه نباشد.

+همچنین مراقبت به عمل آید تا ضمن انتشار خبر اطلاعاتی به دشمن داده نشود. به‌طور مثال وقتی بمبی را دشمن در جایی فرومی‌ریخت یا هواپیمایی جایی را بمباران می‌کرد اگر ما دقیقاً محل بمباران را اعلام می‌کردیم طبیعتاً اگر هواپیماهای دشمن اشتباه کرده بودند می‌توانستند اشتباهشان را اصلاح کنند و با گرای دقیق‌تری مراکز شهری و اقتصادی را هدف بگیرند.

+ستاد، خط مشی خود را به شورای اخبار جنگ انتقال می‌داد و در گذر ۸ سال جنگ تغییراتی هم در شیوه شورا صورت می‌گرفت که حاصل تفکر اتاق فکری بود که وجود داشت و در عین حال خلاق و مبتکر هم بود، اما سیاست در بعضی موارد مثل عدم انتشار تصاویر بمباران شیمیایی، تابع مصالح عام‌تری بود. انتشار تصاویر حملات شیمیایی با توجه به تبعات سخت و سنگینی که برای جامعه در حال جنگ داشت می‌توانست موجب تضعیف روحیه ملی شود و به اصل دفاع لطمه وارد کند، اگرچه این نگاه هم بود که باید ابعاد جنایات و ددمنشی‌های رژیم صدام به جامعه معرفی شود، البته باید توازن و تعادلی به وجود می‌آمد که طبیعتاً این کار در ستاد تبلیغات جنگ طراحی و ابلاغ می‌شد.

+جلسات شورای اخبار جنگ روزانه بود، یعنی همه روز ه در طول ۸ سال جنگ، حتی بعد از آن تا مدتی هر روز جلسات شورا تشکیل می‌شد که محل آن ساختمان پخش صدا وسیما بود. علت انتخاب این محل به‌دلیل آن بود که فیلم‌ها و نوارهای صوتی آنجا قابلیت کنترل داشت و بهترین جایی که می‌شد این کار را انجام داد در خود صدا و سیما بود. همان جا بعد از بررسی اخبار به خبرگزاری و صدا و سیما اعلام می‌شد این اخبار قابل انتشار است و بلافاصله منتشر می‌شدند. کار هم به این شکل بود که نمایندگان ارتش و سپاه و خبرگزاری صدا و سیما فیلم‌های رسیده را می‌دیدند یا می‌شنیدند و اگر اصلاحی احتیاج داشت بعد از اصلاح برای پخش به قسمت‌های خروجی انتقال می‌یافت. اصلاحات هم اغلب با صلاحدید ستاد تبلیغات جنگ تعیین می‌شد.
+آن ایام چند مشکل وجود داشت که یکی از آنها گرفتن فیلم و ارسال به موقع آن روی آنتن بود. این یکی از معضلات بسیار بزرگ ما در دوران جنگ بود؛ آنچه امروزه خیلی ساده با یک دستگاه موبایل می‌توان انجام داد یعنی هم فیلم گرفت و هم در کمترین زمان آن را به نقاط دور دست ارسال کرد. لازمه این کار داشتن فیلمبردار به تعداد کافی در خط مقدم بود تا همراه رزمندگان حرکت کرده و فیلم‌هایشان را بموقع به دست ما برسانند، تا همراه با انتشار اخبار اولیه، فیلم آن هم پخش شوند.

+از طرف دیگر معمولاً عملیات‌ نیمه‌های شب شروع می‌شد و تهیه فیلم در شب نیازمند تجهیزات مخصوص بود که اغلب وجود نداشت. به همین دلیل گاهی حتی تا فردا غروب هم فیلم و تصاویری از عملیات به دست ما نمی‌رسید. فیلم‌ها هم به‌ صورت فیزیکی به ما انتقال داده می‌شد، یعنی ابتدا به اهواز، سنندج، یا کرمانشاه می‌رسید، بعد از آنجا به تهران مخابره می‌شد. گاهی مسیر به گونه‌ای بود که امکان این کارهم مهیا نمی‌شد و این یکی از مشکلات جدی در کارما بود، شاید به این دلیل بود که خروجی کارمان بیشتر متن محور بود، یعنی چنین مشکلاتی موجب می‌شد تا اتکا‌مان بیشتر به متن باشد، حتی گزارش‌های رادیویی منتشرشده بیشتر مورد توجه بود تا تصویر، البته ما فیلمبرداران و گزارشگران شجاعی داشتیم.

+در کار جنگ، ما به‌دلیل تحریم‌ها و کمبودها مجبور به خلاقیت بودیم. فشارها، جوانان و متخصصان ما را مجبور می‌کرد تا به توانمندی‌های خودمان تکیه کنیم، از این‌رو شاهد ابداعات و اختراعات متنوعی در دوران جنگ بودیم، حتی روش‌های جنگیدن رزمنده‌های ما با سایر جنگ‌های معمول متفاوت بود. بدین معنا که روش‌های جنگی را تغییر داده و شیوه‌ای تازه و ابتکاری در پیش گرفته بودیم، در حوزه تبلیغات تلاش زیادی انجام گرفت تا صدای مظلومیت مردم ایران به دنیا برسد، چون اخبار جنگ ما با بایکوت و سانسور بسیار سخت و سنگین خبری مواجه بود؛ از آنجایی که اغلب صحنه گردان‌های مطرح جهان علیه ما بودند طبیعتاً رسانه‌هایشان هم ما را همراهی نمی‌کردند، به‌عنوان نمونه رسانه‌های غربی – عربی حتی حاضر به انعکاس جنایت‌هایی که صدام انجام می‌داد نبودند.

+استفاده از سلاح‌های شیمیایی توسط طرف عراقی انعکاس چندانی نیافت. ما حتی رزمندگانی که شیمیایی شده بودند را به کشورهای خارجی فرستادیم یا خبرنگاران خارجی بارها به ایران دعوت شدند و از آثار شیمیایی بازدید کردند در نهایت خبرهایی که منتشر می‌شد این بود که؛ ایران ادعا می‌کند که عراق از وسایل شیمیایی استفاده کرده است اما شاهدان مستقل این را تأیید نمی‌کنند در همین حد. در جنگ تحمیلی ما به‌ لحاظ اطلاع‌رسانی و تبلیغات تنهای تنها بودیم و این کار را برای ما بسیار سخت کرده بود و دست‌مان را در ابداع شیوه‌های نو و خلاقیت کاملاً بسته بود امکانات و مقدورات ما در دهه ۶۰ به گونه‌ای نبود که بتوانیم با انحصارهای خبری و دستگاه‌های تبلیغاتی حاکم که عموماً از رژیم عراق حمایت می‌کردند هماوردی کنیم. اما همه تلاش‌ها صورت می‌گرفت تا با روش‌های موجود در آن زمان اطلاعات به افکار عمومی جهانیان برسد.

انتهای پیام

media.shafaqna.com

شفقنا در شبکه های اجتماعی: توییتر | اینستاگرام | تلگرام

پاسخ به این نظر

Please enter your comment!
Please enter your name here