زمان انتشار : ۱۲ آذر ,۱۳۹۶ | ساعت : ۰۹:۳۴ | کد خبر : 463991 |

تعهدات حرفه‌ای به حرفه‌ای شدن روزنامه‌نگار کمک می‌کند؛ در بررسی کتاب «روزنامه‌نگاری در ایران» مطرح شد

 شفقنا رسانه- کتاب «روزنامه‌نگاری در ایران» تألیف مرحوم حسین شهیدی، روزنامه‌نگار و مدرس ارتباطات در خانه اندیشمندان علوم انسانی بررسی شد.

به گزارش شفقنا رسانه، در ابتدای این مراسم شکوفه شهیدی، خواهر این روزنامه‌نگار با خواندن پیام‌هایی از همسر و برخی از همکارانش به ویژگی‌های اخلاقی او پرداخت. در ادامه‌ی مراسم، او با اشاره به برخی ویژگی‌های حسین شهیدی گفت: در همه جا به صورت عینی به ماجرا و رویدادها نگاه می‌کرد. بیشتر از هر چیزی فروتنی داشت، همین ویژگی‌اش باعث شد که شاهدی صادق باقی بماند. نگاه آگاه و روشن و زبان طنزش یکی از ویژگی‌های اخلاقی او بود که همین باعث شده بود زبان کتابش هم با این خصوصیات منتشر شود و به نوعی این کتاب با زندگی خودش تطبیق داده شده است.

شهیدی ادامه داد: حسین آدمی بود که به «چرایی» توجه می‌کرد اما هیچ گاه قضاوت و حکمی صادر نمی‌کرد و همیشه این برایش سؤال بود که به چه دلیل چرایی رویدادها برای مردم مطرح نمی‌شود. برای همین سعی می‌کرد اطلاعات را طوری تنظیم کند که افراد با خواندن این کتاب به آن پی ببرند. در واقع برای بهتر شدن یک جریان و تعالی بخشیدن به جامعه، هدف اصلی او از نوشتن کتاب بود.

او همچنین با اشاره به فرایند انتشار کتاب توضیح داد: با این که همگی تلاش کردیم کتاب بدون غلط باشد ولی در فهرست، شماره صفحات متأسفانه اشتباهی وجود داشت و برای همین مجبور شدیم فهرست جداگانه‌ای در بین کتاب منتشر کنیم.

تعهدات حرفه‌ای به حرفه‌ای شدن روزنامه‌نگار کمک می‌کند

به گزارش شفقنا رسانه در ادامه‌ی این نشست، حسن نمکدوست تهرانی، مدیر مرکز آموزش و پژوهش همشهری با توصیفی از روحیات حسین شهیدی بیان کرد: من خیلی افتخار می‌کنم که او را دیدم، بلندنظر و اهل دانش بود و اگر یک کلمه بخواهم در وصف او بگویم او یک روزنامه‌نگار تمام‌نشدنی بود. حسین شهیدی تلاش کرده حرکت از مسیر رسالت تا حرفه‌ای شدن روزنامه‌نگاری را از سال ۵۷ تا زمانی که کار پژوهشی‌اش به اتمام رسید، بیان کند. با توجه به این که دوران انقلاب یکی از پیچیده‌ترین دوران اجتماعی در یک جامعه است برای همین او تلاش کرده این حرکت از رسالت به حرفه را تدقیق کند چون بیشتر اوقات ما بر اساس نتایج است که اقدام می‌کنیم نه الزاما بر اساس شناخت.

او ادامه داد: روزنامه‌نگاری ایرانی سال‌ها کوشیده تا حد حرفه‌ای و مسئولانه‌ای از رویکرد رسالت‌گرا جدا شود و به سمت حرفه‌ای شدن حرکت کند. به اعتقاد شهیدی آنچه به حرفه‌ای شدن روزنامه‌نگار کمک می‌کند تعهدات حرفه‌ای‌مان است و او تلاش کرده در کتاب آن را نشان دهد. در نگاه خیلی از صاحب‌نظران، روزنامه‌نگاری نمی‌تواند منبع شناخت باشد؛ در واقع وقتی به صد سال پیش برمی‌گردیم می‌بینیم علم‌گراها چنین اعتقادی داشتند.

نمک‌دوست با توضیح دلایل این مسئله بیان کرد: به خاطر این که روزنامه‌نگاران هیچ گاه از روش‌های معمول و متعارف علم‌گراها پیروی نکرده‌اند و برای همین این تصور برای آنها پیش آمده است. وقتی از روش علمی برای نزدیک شدن به واقعیت و شناخت صحبت می‌کنیم بایستی از روش تحقیق استفاده کنیم، در حالی که روزنامه‌نگاران به دنبال روش تحقیق نمی‌روند و مهم‌ترین دلیل آن ضرب‌العجل بودن کار ما است.

این مدرس ارتباطات ادامه داد: در حالی که جامعه‌شناسان اگر بخواهند مسئله‌ای را تحلیل و بررسی کنند، ماه‌ها طول می‌کشد. خوشبختانه برخی جامعه‌شناسان و صاحب‌نظران به کمک ما رسیدند که حرفه‌ی روزنامه‌نگاری می‌تواند منشأ شناخت باشد. در واقع اگر کار ما منشأ شناخت نباشد چرا ما برای پی بردن به خیلی موضوعات سراغ روزنامه‌های کهنه می‌رویم یا چرا باید به دنبال نشریه و مجلات برویم.

به گزارش شفقنا رسانه، او با اشاره به روش شهیدی در کتاب خود تصریح کرد: با همین رویکرد شهیدی به سراغ مطالعه‌ی اتفاقاتی رفت که در جامعه مطبوعاتی از سال ۵۷ تا زمان اتمام پروژه‌اش درگیر آن بود و بخش اعظم مطالعه‌ی خود را از طریق روزنامه‌ها انجام داد. در این کتاب خیلی از نقل‌قول‌ها و نوشته‌ها و خاطرات از زبان روزنامه‌نگاران بیان شده است؛ در واقع شهیدی به دنبال شناخت از طریق تولید محتوا توسط روزنامه‌نگاران بود.

دقت، عدم سوگیری و انصاف در کتاب وجود دارد

نمکدوست افزود: در تحقیق شهیدی و با خواندن سطور روزنامه‌ها که در این کتاب بیان شده است، به این مسئله پی می‌بریم که در این سال‌های مورد مطالعه به جامعه‌ی ایران چه گذشته است. شهیدی برای انجام این پژوهش با صفتی کار کرد که خودش به عنوان معلم آن را کار کرده بود. آن کلمه هم بسیار ساده و هم پیچیده است یعنی «دقت».

مدیر مرکز آموزش و پژوهش همشهری با اشاره به ویژگی‌های حرفه‌ای کار و نوشتار این روزنامه‌نگار توضیح داد: اگر می‌خواهیم به رویدادی نزدیک شویم، باید بدانیم چگونه آن را با دقت گزارش کنیم، برای همین به روزنامه‌نگاران توصیه می‌کنم برای پی بردن به آن، به دقت این کتاب را مطالعه کنند. کلید واژه‌ی مهم دیگر عدم سوگیری است. هر چند این ویژگی بسیار کار دشواری است چون آدم‌ها نمی‌توانند سوگیری نداشته باشند در حالی که این کتاب به دقت این آموزه را آورده است.

او ادامه داد: کلید واژه‌ی بعدی انصاف است. در واقع آنچه برای خود نمی‌پسندیم برای دیگران هم نپسندیم. از نگاه من یک گزارش دقیق با عدم سوگیری و منصفانه از فضای رسانه‌ای و روزنامه‌نگاری از سال ۵۷ تا زمان اتمام پروژه‌ی حسین شهیدی در جای جای این کتاب دیده می‌شود و برای همین این کتاب را با دقت بخوانید. واقعا باید درایت و هوش حسین را تحسین کرد چراکه وقتی کتاب را می‌خوانید می‌بینید نگاه او از اتفاقات پیش آمده در جامعه فراتر رفته است. شاید برای ناظر بیرونی این کتاب در شرایط امروز عجیب به نظر برسد.

نمکدوست با اشاره به اهمیت چنین کتابی در جامعه‌ی مطبوعاتی گفت: به نظر من این کتاب یک الگوی کار روزنامه‌نگارانه است. من اگر بودم حتما آن را در نظام آموزشی سطح بالا تدریس می‌کردم؛ به خاطر شیوه‌ی شناختی که تلاش کرده به آن نزدیک شود. اگر چه برخی معتقدند روزنامه‌نگاری منشأ شناخت نیست یا شناخت را تقلیل می‌دهد، یکی از استدلال‌های کتاب همین است که مبنی بر رویکرد روزنامه‌نگارانه توانسته است به موقع به واقعیت نزدیک شود.

او با اشاره به دیگر ویژگی‌های این کتاب تأکید کرد: در این کتاب، حسین به کرات از مهدی سحابی یاد می‌کند. در واقع دلیل این نام‌بردن‌ها این است که بگوید مهدی کتاب «تسخیر کیهان» را نوشته و سحابی برای همین کتاب را نوشت که آن رویدادها را به ثبت برساند. به نظر من این دو کتاب خیلی رویکردهای شناختی شبیه به هم دارند.

نمکدوست ادامه داد: انتهای این کتاب یک فصلی به نام ضمیمه‌ها دارد. کسی که این را نوشته امضایش به اسم صمد است و در این سال‌ها کسی نگفته که ایشان چه کسی است. این فرد حبیب الله تیموری است که اقتصاددان بود. وقتی خواستند این فصل را بنویسند خود تیموری بحث‌های زیادی با سحابی داشت. با وجود اینکه تفاوت های زیادی بین رویکرد تیموری و سحابی وجود داشت ولی سحابی آن قدر به آزادی بیان اعتقاد داشت که باعث شده بود در کتاب خود ضمیمه‌ی او را بیاورند. به همین خاطر به نظر من هر سه در کار روزنامه‌نگاری انسان‌های یگانه‌ای بودند و این آدم‌ها آمده بودند به ما یادآوری کنند انسان، انسان وظیفه است.

نبود شناخت دو سویه باعث تنش شده است

به گزارش شفقنا رسانه، محمدهاشم اکبریانی، روزنامه‌نگار به عنوان سخنران بعدی این نشست با معرفی کتاب «روزنامه‌نگاری در ایران» گفت: این کتاب بیشتر به دنبال گزارش بی‌طرفانه است و در آن تحلیل کم آمده است. البته به این معنا نیست که نویسنده نتوانسته باشد تحلیل ارائه دهد یعنی نویسنده به دنبال تحلیل نبوده است. معتقدم این کتاب می‌تواند منبع بسیار خوبی برای تحقیقات حوزه‌ی روزنامه‌نگاری از سال‌های ۵۶ تا دهه‌ی۸۰  باشد.

او ادامه داد: آنچه در این کتاب برایم اهمیت داشت تنش و ستیزی بود که بین خبرنگاران و حکومت‌ها وجود داشت. برایم عجیب بود این دو طیف چرا با هم هیچ وقت تعامل نداشتند؛ به نظر من دلیل عمده‌ی آن به نداشتن شناخت از یکدیگر برمی‌گردد و البته منحصر به این دو پدیده نیست. به نظر من خبرنگارها هم از هم شناخت ندارند.

اکبریانی توضیح داد: ما در این کتاب می‌خوانیم که در فروردین ماه ۵۸ سندیکای نویسندگان مطبوعات به دولت وقت نامه‌ای می‌نویسد و می‌گوید خبرنگارانی که با حکومت قبلی ارتباط داشتند را به ما معرفی کنید تا آنها را از حوزه روزنامه‌نگاری بیرون کنیم. این یک نوع رفتار هیجانی و حاکی از نداشتن شناخت نسبت به همکاران‌شان بوده است. به نظرم این عدم شناخت به خبرنگار از جامعه و جامعه از خبرنگار هم مربوط بوده است.

انتظار خبرنگارها از حکومت‌ها آرمانی و غیرواقعی است

او افزود: این طور که در کتاب دیده می‌شود خبرنگارها هیچ وقت نخواسته‌اند محدودیت‌هایی را بشناسند که یک حکومت با آن درگیر است و آن را برای تحلیل، مورد نظر قرار دهند. حکومت هم مثل هر پدیده‌ی اجتماعی با محدودیت‌هایی روبه‌رو است. هر حکومتی برای خود ساختاری دارد و علاوه بر این که شرایط برایش محدودیت ایجاد می‌کند ساختار درونی‌اش هم برایش محدودیت ایجاد می‌کند. این محدودیت‌ها و ساختارها باید شناخته شوند تا نوع برخورد ما دقیق‌تر و علمی‌تر شود. به همین دلیل انتظار خبرنگارها از حکومت‌ها آرمانی و ایده‌آلی و غیرواقعی است و به دنبال آن است که به خواسته‌هایش در مقطع کوتاه مدت دست یابد.

به گزارش شفقنا رسانه، اکبریانی با مهم دانستن این نبود شناخت به عنوان یکی از عوامل تنش بین حکومت‌ها و خبرنگاران تصریح کرد: در این کتاب هم می‌بینیم رفتار خبرنگاران نسبت به حکومت‌ها عقلایی نیست. دلیلش به آن برمی‌گردد که خبرنگاران از خود هم شناخت نداشتند. مثلا در این کتاب می‌خوانیم در سال ۷۷ حدود ۹۰ درصد روزنامه‌نگاران از هیچ آموزش روزنامه‌نگاری برخوردار نبودند یعنی خبرنگار کسی نبود که مبانی خبرنگاری را بداند.

او ادامه داد: قطعا خبرنگارانی داشته‌ایم که در شرایط سخت توانسته‌اند به دور از آرمان‌گرایی حرف‌شان را منتقل کنند. از طرف دیگر حکومت‌ها هم شناخت کافی نداشتند و همیشه می‌خواستند مطبوعات در اختیارشان باشد و همین باعث می‌شود بگوییم از خبرنگاری و دنیای روزنامه‌نگاری شناخت کافی ندارند. به عبارتی حکومت‌ها همه‌ی قدرت را از آن خود می‌دانستند و به دنبال این نبودند که بخشی از قدرت را به خبرنگاران بدهند.

اکبریانی افزود: این نبود شناخت دو سویه باعث ستیز شده و شاهد این نبوده‌ایم که مطبوعات و حکومت مشکلات را در کنار هم بررسی کنند. البته دوره‌هایی داشته‌ایم که بخشی از حاکمیت با بخشی از خبرنگاران در تعامل بوده ولی کوتاه بود و دوباره به سرعت تغییر هویت داده و به ستیز رسیده است.

آموزش تجربی یا آموزش آکادمیک؟

به گزارش شفقنا رسانه، شکوفه شهیدی در ادامه به ادعای اکبریانی مبنی بر این که حسین شهیدی دوره‌های آموزشی خبرنگاری را طی کرده بود، گفت: من از برادرم حسین به عنوان شخصی که خبرنگار تجربی بوده یاد می‌کنم نه این که دوره‌ی خبرنگاری را طی کرده باشد.

اکبریانی هم در پاسخ به این نقد بیان کرد: در سال ۷۷ تعداد مطبوعات زیاد شد و خبرنگاران بیشتر جوان‌ها بودند که نگاه‌شان تجربی نبود و این نگاه را داشتند که حرف اول و آخر در اختیارشان است. در شکل گیری این وضعیت سردبیران هم سهم داشتند چراکه بیشتر خبرنگاران قبل از کسب تجربه، مستقیم وارد خبر می‌شدند. منظورم از دوره، دوره‌های تجربی یا کلاسیک و آکادمیک بود. آقای شهیدی به صورت تجربی این دوره‌ها را گذرانده‌اند.

شهیدی در ادامه پرسید: آیا طی کردن دوره‌ی خبرنگاری لازم است تا خبرنگاری بی طرف باشد و به شناخت برسد؟ نمکدوست پاسخ داد: ما مدعی هستیم حرفه‌ی روزنامه‌نگاری جزو حرفه‌های خاص است. چون روزنامه‌نگاری مثل آزادی بیان حق همه است. هر کسی می‌تواند روزنامه‌نگار شود و یک کلاس را هم نگذرانده باشد ولی به شرطی که مهارت‌های آن را دریافت کند. البته اگر این کلاس‌ها را بگذراند، هم خیلی خوب می‌شود. به عبارتی خیلی از روزنامه‌نگاران ما در محیط کار، آموزش دیده‌اند. یکی از تفاوت‌های دانشمندان حرفه‌ی ما با حرفه‌های دیگر این است که خیلی از اتفاقات در آزمایشگاه‌ها رخ می‌دهد و بعد به بازار وارد می‌شود. ما در محیط دانشگاهی نگاه می‌کنیم رسانه‌های اصلی چه کار می‌کنند و کار آنها را جمع‌بندی کنیم. محیط کاری می‌تواند محلی برای آموزش باشد.

او ادامه داد: استانداردهای آموزش در خیلی از محیط‌های حرفه‌ای دنیا جزء لاینفک فرایندهای شغلی است. وقتی به یک رسانه می‌پیوندید باید تمام دوره‌های آموزشی را که گذاشته، طی کنید. این دوره‌ها در ایران در محیط‌های کاری خیلی مرسوم نیست. من فکر می‌کنم آن ساختارهای آموزشی که محیط حرفه‌ای طراحی کرده بود به آقای شهیدی کمک کرد تا دید دقیق‌تر و عمیق‌تری داشته باشند.

انسداد گفت‌وگو بین روزنامه‌نگاری و حکومت وجود دارد

به گزارش شفقنا رسانه، نمکدوست همچنین در واکنش به سخن دیگری از اکبریانی گفت: تعامل روزنامه‌نگارها با حکومت تابع یک متغیر دیگری هم است. وقتی به تاریخ مطبوعات و رسانه‌ها در ایران نگاه می‌کنیم، می‌بینیم سهم حضور حکومت به عنوان مالک و مدیر رسانه‌ها در تمام طول تاریخ رسانه‌های مدرن ایران بسیار بالا است و این یک نابهنجاری جدی ایجاد کرده است. اولین روزنامه در ایران مربوط به حاکمیت بود و این وضعیت تا الآن ادامه دارد.

او ادامه داد: در چنین وضعیتی انتظار از رسانه، کار حرفه‌ای نیست. در کتاب دکتر محسنیان‌راد اشاره شده که خیلی از خبرنگاران در گذشته (دهه‌ی ۷۰) خود را قلم به مزد می‌دانستند. آیا این حادترین شکل اعتراض نیست؟ روزنامه‌نگاری که خود را قلم به مزد معرفی می‌کند می‌خواهد از وضعیت موجود انتقاد کند. من قبول دارم یک انسداد گفت‌وگوی جدی بین جامعه‌ی روزنامه‌نگاری و حکومت در ایران وجود دارد ولی الزاما نمی‌توان آن را به نبود شناخت نسبت داد بلکه این یکی از متغیرها است.

جامعه‌ی روزنامه‌نگاری خود را جدی نگرفته است

به گزارش شفقنا رسانه، در ادامه‌ی این مراسم زرقانی، روزنامه‌نگار با اشاره به ضرورت رابطه‌ی تعاملی بین حکومت و روزنامه‌نگاران توضیح داد: به نظرم بسیار مهم است که از وظایف روزنامه‌نگاران نسبت به حکومت‌کنندگان و حکومت‌شوندگان صحبت کنیم؛ با توجه به این که سایه‌ی سنگین اتهامات بر سر روزنامه‌نگاران همیشه هست و از طرفی دیگر جامعه‌ی ما بسته است.

او با اشاره به یکی از خاطرات خود با انتقاد از نحوه‌ی تعامل مسئولان با خبرنگاران گفت: بسیاری از این مسئولان، خود از برخی اخبار بی‌اطلاع بودند. فضایی برای ایجاد تعامل نبود تا خبرنگاران تکلیف خود را بدانند. اگر قرار باشد این کشمکش وجود نداشته باشد، باید تعامل باشد و این نیازمند آگاهی است.

زرقانی در پایان صحبت‌های خود با اشاره به ویژگی‌های کتاب شهیدی گفت: در حال حاضر نظام روزنامه‌نگاری ما سردرگم است چراکه جامعه‌ی روزنامه نگاری خود را جدی نگرفته و حکومت همچنان با زبان آمرانه و تحکم صحبت می‌کند. این کتاب به نوعی به روزنامه‌نگاران می‌گوید اگر نگاه حرفه‌ای به موضوع داشته باشید، کار قطعا با موفقیت بیشتری به ثمر می‌رسد. به نظرم این کتاب آموزش خوبی برای تدریس است و امیدوارم بازتاب خوبی داشته باشد.

نشست بررسی کتاب «روزنامه‌نگاری در ایران» در خانه‌ی اندیشمندان علوم انسانی ۱۱ آذر به همت نشریه «بخارا» برگزار شد.

گزارش از زهرا حکیمی- سمیرا بختیار

انتهای پیام

media.shafaqna.com

شفقنا در شبکه های اجتماعی: توییتر | اینستاگرام | تلگرام

پاسخ به این نظر

Please enter your comment!
Please enter your name here