زمان انتشار : ۹ آبان ,۱۳۹۶ | ساعت : ۱۸:۵۰ | کد خبر : 462670 |

باید منبع نگاری به شیوه سنتی را کنار بگذاریم؛ در یک نشست تخصصی مطرح شد

شفقنا رسانه- اکبر نصرالهی، مدرس روزنامه نگاری در نشست منبع نگاری و ارزیابی صحت اخبار که در نمایشگاه مطبوعات برگزار شد، گفت: باید منبع نگاری به شیوه سنتی را کنار بگذاریم. منبع از منظر رسانه و منبع از منظر مخاطب موضوعات مهمی هستند که باید به آن ها پرداخته شود.

به گزارش شفقنا رسانه، اهم بخش های سخنان نصراللهی به شرح زیر است:

منبع، خاستگاه و ریشه خبر است. در ادبیات کلاسیک به ما بسیار تاکید می کردند که ریشه خبر یا همان منبع گفته شود. اما در حال حاضر من معتقد هستم که الزامی ندارد منبع همیشه گفته شود.

هرچند اگر منبع باشد درستی و صحت و اعتماد خبر بهتر فهمیده می شود. در مورد اهمیت منبع خبر هیچ شکی نیست.

منبع در چهار مورد باید ذکر شود:

۱- مستند کردن: اگر مخاطب نیاز دارد خبر را به صورت مستند در اختیار داشته باشد باید منبع ذکر شود.

۲- برای سلب مسئولیت: موضوعاتی هستند که از حساسیت زیادی برخوردار هستند. برای همین باید منبع گفته شود. مثلا استعفای یک رئیس جمهور.

۳- اعتبار دادن به خبر
۴- برای مانور دادن و بیان توانمندی است. غیر از این چهار مورد استفاده شود، حشو محسوب می شود و رسانه دیگر حرفه ای نیست و بی دلیل استفاده کرده است.

ما شاخص هایی برای ارزیابی رسانه ها داریم. یکی از آن ها با منبع مرتبط است. یکی از شاخص ها تولید اختصاصی است و دیگری پرداخت اختصاصی است. یعنی باید بدانیم چند درصد مطلب برای آن رسانه است و چند درصد نیست؟ آن هایی که برای خود رسانه نیست چقدر با پرداختی متفاوت و اختصاصی منتشر شده اند؟ یکی از علت هایی که ما ریزش مخاطب داریم این است که تنوع نداریم. یعنی ۲۰ درصد خبرهای یک رسانه هم برای خودش نیست.

اگر ۱۵ درصد مطالب برای خود رسانه باشد و ۱۵ درصد دیگر تکراری و ۷۰ درصد به صورت متنوع ارائه شده باشد برای یک رسانه خوب است.

باید منبع نگاری به شیوه سنتی را کنار بگذاریم. منبع از منظر رسانه و منبع از منظر مخاطب موضوعات مهمی هستند که باید به آن ها پرداخته شود. زمانی منابع خبر مشخص و محدود بودند و مخاطب منابع را می شناختند. ولی الان هم منابع زیاد شده و هم رسانه ها. در این میان رسانه هایی دیده می شوند که بدون شناسنامه و بعضاً جعلی هستند و این تعداد از رسانه ها با هدف خاصی کشور و مخاطب را با چالشی جدی روبه رو کرده است.

از طرفی مصرف رسانه ای مردم تغییر پیدا کرده است و مردم بیشتر به سمت فضای مجازی شیفت پیدا کرده اند و به رادیو تلویزیون دیگر توجهی ندارند.

برای همین اگر سواد رسانه ای را در این آلودگی اطلاعات و منابع جعلی که کار را برای مردم سخت کرده، بالا ببریم بهترین راه حل است. قبلا اخبار و اطلاعات غیر از خبرنگار سردبیر و دبیر هم محتوای آن را راستی آزمایی می کردند ولی آیا در حال حاضر در فضای مجازی چنین راستی آزمایی صورت می گیرد؟ اصلا چه کسی باید راستی آزمایی کند؟

به نظرم مصرف کننده خود باید راستی آزمایی کند. اینجا است که باید سواد رسانه ای مردم بالا رود و مردم با عقل خود درستی خبر را بیازمایند.
انطباق با گروه های مرجع چون دانشگاه و مراجع راهکار دیگری است.
فضای مجازی کاری کرده که هیچ نهادی نمی توانست تا این حد آگاهی و مقابله با سانسور و سرعت انتشار و دسترسی بدون هزینه را برای مردم فراهم کند. این از فواید فضای مجازی است.

محسن ماندگاری، روزنامه نگار هم در این نشست به یک طرح پژوهشی با موضوع بررسی وضعیت منبع نگاری در رسانه های ایران اشاره کرد:

بررسی وضعیت منبع نگاری و ارزیابی صحت اخبار در رسانه های ایران را در قالب یک طرح پژوهشی از اردیبهشت ۹۶ با هدف شناخت منبع اخبار شروع کردیم؛ اینکه در رسانه های ما اخبار چگونه منبع نگاری می شوند؟ چقدر اعتبار دارند؟ سهم رسانه های داخلی و خارجی از منبع خبری چقدر است؟

فرضیه های مطرح شده در این طرح پژوهشی عبارتند از:
برخی اخبار از دقت و صحت کافی برای انتشار برخوردار نیستند

ممکن است برخی اخبار ساختگی و جعلی باشند

استفاده از برخی منابع کم اعتبار خارجی، ترجمه اشتباه یا تحریف شده

جامعه آماری این پژوهش تمامی مطالب سیاسی و بین المللی در چهار روز از چهار هفته اردیبهشت ۹۶ که در ۹ خبرگزاری، چهار سایت، ۱۸ روزنامه و دو بخش خبری تلویزیون منتشر شده بود، است.

یافته ها:
در این تحقیق ۳/۸۵ درصد دارای منبع و ۱۴/۷ درصد منبع نداشتند.

۸۱/۶ درصد اصول منبع نگاری در اخبار رعایت شده و ۱۸/۱ درصد رعایت نشده بود.

۷۴/۷۰ درصد محل درج منبع را در پاراگراف دوم ذکر کرده بودند و ۱۵/۹۵ درصد محل درج منبع نداشتند.

۱۷ درصد، منابع خارجی استفاده شده نامعلوم و ۷/۷ درصد رویترز و ۷/۴ درصد توییتر بود.

۳۳/۴ درصد از نوع منبع خارجی اروپایی و ۵/۲۳ درصد عربی و ۱۶ درصد منبع آسیایی استفاده کرده بودند.

۵۹ درصد از اخبار رسانه های بررسی شده زبان منبع خارجیشان انگلیسی و ۲۶ درصد عربی بود.

۸۳/۴ درصد از اخبار رسانه های بررسی شده اعتبار منبع داشتند و ۱۱/۲ درصد نیاز به بررسی بیشتر داشتند

خبرگزاری ها:
طبق بررسی های انجام شده بیشترین نوع مطلبی که در خبرگزاری ها دیده شده است خبر بوده است.

۸۸ درصد از مطالب در خبرگزاری ها دارای منبع بوده و ۱۲ درصد از آن منبع نداشت.

۸۶/۹ درصد ین اخبار در خبرگزاری ها اصول منبع نگاری را رعایت کرده و ۱۲/۸رعایت نکرده بودند.

۷۸/۲درصد میزان مطالب تولیدی بین المللی مربوط به ترجمه و ۹/۱۲ درصد تولیدی خبرگزاری ها بود.

۸۸/۷درصد از اخبار این خبرگزاری ها دارای منبع معتبر بود و ۸/۵ درصد نیاز به بررسی بیشتر داشت.

۳۷/۳ درصد از اخبار خارجی که توسط خبرگزاری ها ترجمه شده هر دو منبع خارجی و داخلی را ذکر کرده اند، ۲۶/۶ درصد هیچکدام را ذکر نکرده اند.

روزنامه:
۲۸ درصد از منبع فارسی استفاده شده در روزنامه ها مربوط به خبرگزاری ایسنا بوده است.

۴۲ درصد از منابع خارجی استفاده شده در روزنامه ها نامعلوم بوده است.

طبق بررسی های انجام شده در این تحقیق معلوم شد که منابع اصلی فارسی که روزنامه ها استفاده می کنند با گرایششان تناسب دارد.

سایت ها:
۹۱/۲ درصد از مطالب استفاده شده در سایت ها مربوط به خبر است.

۹۵ درصد از مطالب استفاده شده در سایت ها دارای منبع خبر هستند.

۹۷ درصد از اخبار سایت های تابناک و عصر ایران دارای منبع خبر هستند.

در خصوص رعایت اصول منبع نگاری سایت تابناک بیشترین درصد را در میان سایت های منتخب داشته است.

۸۸ درصد از میزان مطالب تولیدی مربوط به خبرگزاری ها و رسانه های دیگر است.

۹۸ درصد مطالب بررسی شده در این سایت ها مربوط به منبع داخلی و ۲ درصد منبع خارجی است.

۹۷ درصد از اخبار خارجی که توسط سایت ها ترجمه شده هر دو منبع خارجی و داخلی را ذکر کرده اند.

نتایج بررسی اصول منبع نگاری در بخش های خبری ساعت ۱۴ شبکه یک و ۲۰:۳۰ شبکه دو:
۶۵ درصد از نوع مطلب در این شبکه ها خبری و ۳۵ درصد گزارش بود.

۹۰ درصد از اخباری که در این شبکه ها پخش می شد اصول منبع نگاری را رعایت کرده بودند.

۹۱/۳ درصد از اخبار منتشر شده توسط خود صدا و سیما بوده است.

روابط عمومی ها:
اغلب خبرگزاری ها برخی اخبار دریافتی از روابط عمومی ها را بدون ذکر منبع کار کرده و چنین وانمود کرده اند که خبر تولیدی آن خبرگزاری است. مطالب ترجمه شده ای که از سوی روابط عمومی ها برای آن ها ارسال می شود بدون ذکر منبع ارسالی و آن طور که آن سازمان خواسته منتشر می کنند.

سرقت ادبی:
سرقت ادبی تقریبا در اغلب رسانه های داخلی وجود دارد. خبرنگاران برخی رسانه ها که فرصت حضور در یک برنامه خبری را نیافته اند بعضا اقدام به کپی خبر از رسانه های دیگر می کنند.

برخی خبرگزاری ها خروجی رقبا را مرتب چک کرده و اخبار آن ها را به هر نحو ممکن در رسانه خود منعکس می کنند تا خبری را به زعم خود از دست نداده باشند.

استفاده از منابع کم اعتبار:
تقریباً تمام خبرگزاری های داخلی از منابع کم اعتبار خارجی استفاده می کنند. همچنین منابع دارای سوگیری زیاد و منابع کم اعتبار(در جنگ یمن و سوریه) و همینطور استفاده از منابع جعلی و شاید خود ساخته در این خبرگزاری ها دیده می شود.

انتهای پیام

media.shafaqna.com

پاسخ به این نظر

Please enter your comment!
Please enter your name here