شفقنا رسانه- مخاطب، حلقه ی واسط بخش های مختلف روزنامه نگاری است. آنچه مدیران رسانه، روزنامه نگاران، مسوولان و همه ی افراد مرتبط به حوزه ی فرهنگ و روزنامه نگاری دغدغه ی آن را دارند. در واقع کلید حل اغلب مسایل مدیریتی در رسانه ها یا مسایل مرتبط به اقتصاد رسانه، توجه به همین بازار مخاطب است. از شیوه ی تولید محتوا تا تعیین قیمت دسترسی به رسانه یا حتی نحوه ی توزیع آن، همه به مخاطب وابسته است. شفقنا رسانه با همین دغدغه، در تلاش است تا به مرور، رسانه های ایرانی را از جنبه های مختلف بررسی و همچنین نتایج بررسی اقتصاد و مدیریتی رسانه های خارجی را نیز منتشر کند. استفاده از تجربه های مدیریتی رسانه های دیگر و این تحلیل و بررسی های روند فعالیت رسانه های ایرانی فعال بویژه رسانه های قدیمی که توانسته اند بنگاه مطبوعاتی تاسیس کنند، می تواند به مدیران جوان و دست اندرکاران رسانه ها کمک کند تا دید بهتر و وسیع تری در زمینه ی فعالیت رسانه ای داشته باشند و مسایل مستقیم و غیرمستقیم موثر بر مدیریت و اقتصاد رسانه را بشناسند. شفقنا رسانه، اخبار روزهای گذشته خبرگزاری ها درباره ی موسسه همشهری به ویژه گروه مجلات، این بنگاه مطبوعاتی را در اولویت بررسی قرار داد که گزارش آن را در ادامه می خوانید:
میراثداران، همشهری را به کجا میبرند؟
شفقنا رسانه- ندا سلامیان: بیراه نیست اگر «همشهری» را، در میان معدود موسسات فرهنگی- مطبوعاتیای که در نیم قرن اخیر در ایران آغاز به کار کردهاند و تا امروز ماندهاند، یکی از تاثیرگذارترینها بدانیم. همشهری را میتوان کمی جدا از «کیهان» و «اطلاعات» و در کنارِ «ایران» قرار داد چراکه آن دو، از حیث قدمت و شیوهی مدیریت به یکدیگر نزدیکتر هستند و این دو، به دلیل تامین بودجه از شهرداری تهران و دولت، هم ساختاری سازمانیتر دارند و هم بیش از کیهان و اطلاعات در معرض تغییر مدیریت هستند.
اما در بین هر چهار موسسه، همشهری به واسطهی ضمیمههای گاه به گاهی که از سالها پیش با روزنامهاش همراه میکرد و حالا تبدیل به گروه مجلات شده است، نشان داد که میتوان بودجۀ فرهنگیِ نهادی چون شهرداری را روی دکههای روزنامهفروشی و در میان مردم تقسیم کرد؛ نگاهی که با تغییر چندباره مدیریت شهرداری و کادر آن، هنوز هم تا امروز باقی مانده و میراثی است که از سال ۷۱ تا امروز میانِ میراثدارانش دست به دست شده است. اما در یکی دو سال اخیر، تغییراتی در سطح مدیریتِ ضمایمِ همشهری و ۱۸ مجله این مجموعه رخ داده که قابل تامل است، چراکه شاید هیچ چیز به اندازه بیثباتی و جابهجاییهای بسیار نتواند خوانندگان یک نشریه را درباره محصولی که قرار است یک هفته، یک ماه یا یک فصل دیگر به دستشان برسد سردرگم کند.
دست کم ۶ سردبیر رفتند
تحولات در مجموعهی همشهری از سال ۹۱ شروع شد و تا یکی دو هفته پیش، به همشهری معماری و همشهری جوان هم رسید. اولین و عمدهترینِ این تغییرات اما مربوط میشود به جابهجایی مدیر گروه مجلات در اردیبهشت سال ۹۱. سیدمجید حسینی که بعد از علی قنواتی و درست در دوران گسترش و توسعه مجلات همشهری، مدیر این گروه شده بود جای خود را به محمد مشاری معاون پیشین سازمان فرهنگی و هنری داد. حسینی، دکترای علوم سیاسی از دانشگاه تهران، مدیرمسوول همشهری جوان، سینما ۲۴ و دانستنیها هم بود و مدتی بعد به مدیرعاملی نشر شهر انتخاب شد. مشاری نیز همزمان با مسوولیتش در گروه مجلات همشهری، عضو هیات علمی دانشکدهی مدیریت و برنامهریزیِ دانشکدهی محیط زیست در دانشگاه تهران است و از سال ۸۶ با سازمان فرهنگی شهرداری ارتباط گرفت و به صورت کوتاه مدت، چند سمت مدیریتی را در آن سازمان بر عهده داشت. اما یک سال بعد از این جابهجایی بود که در یکی از محبوبترین مجلات همشهری، تغییری دیگر صورت گرفت. این بار هم در سطح سردبیری. بر اساس خبر خبرگزاریها نفیسه مرشدزاده که از سال ۸۹ در جایگاه سردبیر «همشهری داستان»، عملکرد خوبی هم داشت، درخواست استعفا داد و بعد از گذشت سه ماه، با اصرار مجدد او، با درخواستش موافقت شد و در نهایت مینا فرشیدنیک بر صندلی سردبیری نشست.
«همشهری تندرستی»، هفتهنامهای که مسایل پزشکی، بهداشتی و تغذیه را به شکلی عمومیتر مطرح میکرد هم سال گذشته سردبیرش را تغییر داد. اواخر فروردین ۹۲ حسین وحدانی که از ابتدا سردبیر این هفته نامه بود از سردبیری کنار رفت و حمید باباوند، به جای او آمد. این جابهجاییها شاید اگر تنها در سطح سردبیر اتفاق بیفتد چندان تغییری در رویهی نشریه ایجاد نکند اما در چند مورد، تغییر سردبیر با جابهجایی نیروهای تحریریه هم همراه بوده است. برای نمونه در همشهری تندرستی با خروج سردبیر، حداقل ۷ نفر از اعضای تحریریه هم نشریه را ترک کردند که یکی از آنها در پاسخ به شفقنا رسانه، علت را تغییر در میزان پرداختیها دانست.
در این مدت، تغییرات به مجلاتی که روی دکههای روزنامهفروشی کمتر دیده میشوند هم رسید؛ «همشهری پایداری». این ماهنامه با موضوع پایداری و دفاع مقدس، از آغاز دوران شهرداری محمدباقر قالیباف و به عنوان زیر مجموعهی باغموزهی دفاع مقدس منتشر میشود که تعویض سردبیر را تجربه کرد و البته خبر آن، رسانهای هم نشد. محمدرضا ابوالحسنی جای خود را به شاکر واثقی داد که تحصیلات و پیشینهی مرتبط تری دارد چراکه در دانشکدهی صدا و سیما رشتهی ارتباطات خوانده و مدتی هم رییس فرهنگسرای رسانه بوده است.
در هفتههای گذشته خبرگزاریها خبر دادند دو مجلهی دیگر هم در معرض تغییر و تحول قرار دارند که از سطح سردبیری آغاز شده است؛ یکی همشهری جوان و دیگری همشهری معماری.
«همشهری جوان» اگرچه پیش از این هم سه بار سردبیر عوض کرده بود و علی قنواتی، فریدالدین حداد عادل و سیدجواد رسولی به ترتیب جای یکدیگر را گرفته بودند اما این بار چنان که در خبرها آمد، به نظر میرسد که با تغییرات بیشتری رو به رو خواهد شد. سیدجواد رسولی در پاییز ۹۳ از سردبیری این هفتهنامه استعفا داد و به گفتهی مسوولان همشهری، برای فرصت مطالعاتی به خارج از کشور رفت و به جای او، ایمان جلیلی با قراردادی سه ماهه و برای مدت کوتاهی بر صندلی سردبیری نشست و قرار شد بعد از بررسی مدیریت مجموعه، دربارهی ادامهی همکاری او یا تعیین سردبیر دیگری، تصمیمگیری شود. در نهایت اعلام شد که مجید رفیعی، رییس فرهنگسرای ابنسینا که پیش از این در روزنامهی «تهران امروز» و ماهنامهی «همشهری ماه» هم بوده است، سردبیری این مجله را برعهده میگیرد. به این ترتیب هفتهنامهای که از آغاز به کارش توانسته بود هم مسیر با «سروش جوان» و «چلچراغ»، نگاهی صریحتر به مسائل جوانان داشته باشد و خوانندگان ثابت خود را پیدا کند، حالا در طول ده سال انتشارش، به پنجمین سردبیر خود میرسد که به گفته ی اخبار خبرگزاری ها تصمیم دارد تغییر را در حد سردبیری نگاه ندارد و با گروهی از خبرنگاران و نویسندگان جدید، کار خود را آغاز کند. ساختار همشهری جوان نسبت به گذشته، کمی سازمانیافتهتر شده است چراکه نیروهای انسانیِ محدودتری آن را منتشر میکنند. یکی از خبرنگاران سابق این مجله هم در گفتوگویش با شفقنا رسانه از تجربهی شخصیاش گفت که در دورههای گذشته، به عنوان کارآموز و خبرنگار تازهکار توانست با مجموعه، همکاریهایی داشته باشد اما گویا مدتی است که دیگر سیاست کشف نیرو در مجموعه دیده نمیشود و تعداد محدودی نیروی ثابت برای آن، تولید محتوا میکنند.
مجلهی دیگر که جابهجاییهای کم سر و صدایی هم نداشت، فصلنامهی «همشهری معماری» بود که شاید مخاطبانش بیش از دیگران، هر بار در برابر دکهی روزنامهفروشی با محصولی متفاوت مواجه شده باشند. این مجله که تلاش میکند نگاهی عمومیتر به مقولهی تخصصیِ معماری داشته باشد، در کمتر از یک سال گذشته دو بار سردبیر خود را تغییر داده است. بار اول، هشت ماه پیش از این بود که حمیدرضا ابک، سردبیر این مجله از اسفند ۸۹، جای خود را به صادق پژمان داد و از ناگهانی بودن این جابهجایی در صفحه شخصیاش گفت: «دیروز، در ساعت پنج عصر، اکبر هاشمی (غیربهرمانی) عزیز، معاون گروه مجلات همشهری، تماس گرفت و دوستانه و محترم اعلام کرد «مدیران همشهری تصمیم گرفتهاند سردبیری «همشهری معماری» را به آقای صادق پژمان بسپارند»…صمیمانه تشکر کردم و آرزوی موفقیت. شاید حرفم عجیب باشد اما از نظر من این اتفاق «طبیعی» است. من موسس و سردبیر نشریهای بودهام که با بودجهی موسسهی همشهری اداره میشده و حالا کارفرما به دلایلی (که بنده از آن مطلع نیستم و دلیلی هم ندارد که مطلع باشم)، تصمیم گرفته این راه را با دیگری برود.»
با آمدنِ پژمان که به طور همزمان، معاونت برنامهریزی سازمان فرهنگی هنری شهرداری را هم برعهده داشت، گفته شد که تغییرات قابل توجهی در محتوا و فرم مجله ایجاد شد اما سردبیریِ او هم بیش از چهار ماه دوام نیاورد. در هفتههای گذشته خبر آمد که محمدمسیح یاراحمدی که پیش از این، دبیر تحریریهی این مجله بود، جای او نشست؛ کسی که پیش از این علاوه بر سردبیریِ سایت خبری شفاف، در هفتهنامهی پنجره و روزنامهی حزب الله هم حضور داشته است. البته یکی از دلایلی که برای این جابهجایی عنوان میشود، سمت رسمی صادق پژمان در شهرداری است که فرصتِ داشتن سمتی دیگر را از او گرفته است.
دامنهی تغییرات به «همشهری محلات» هم رسید
اما تغییر در همشهری محلات که پیش از آغاز سال ۹۳ صورت گرفت، شاید نشانی باشد بر این که جابهجاییها، محدود به گروه مجلات نمیشود و به دیگر ضمایم هم سرک میکشد. همشهری محلات زیرمجموعهی روزنامه همشهری محسوب میشود و نه گروه مجلات، اما در یک سال اخیر تحولاتی را به خود دید. از جمله این که صالح افروغ فرزند عماد افروغ سردبیرِ آن، تغییر کرد و محسن مهدیان به جای او آمد. البته همراه با این جابهجایی، برخی سیاستگذاریها هم شکل تازهای به خود گرفتند تا جایی که یکی از اعضای همشهری محلات به شفقنا رسانه گفت: «تغییرات بیشتر از آن که در افراد رخ دهد در ساختار همشهری محلات انجام شد». او به حدف سمت «معاون دبیر» اشاره کرد که پیش از آن در ساختار سازمانی وجود داشت و حالا خبرنگاران، جای آنها را پر میکنند. پیش از این، هر یک از مناطق بیست و دوگانه شهرداری، حوزۀ خبری یک معاون به شمار میآمد اما حالا و با حذف آن سمت، آن بیست و دو منطقه میان چهار دبیر تحریریه تقسیم شده است. در واقع تعداد و پراکندگی نیروها کاهش پیدا کرده است و به گفتهی این عضو مجموعه، «تجمیع نیروها در ساختمان اصلی همشهری محلات» بیش از گذشته دیده میشود که ساختاری سازمانیتر به آن داده است.
علت تغییرات؛ از عملکرد ناهماهنگ تا قوانین سازمانی
یکی از ویژگیهای موسسهی همشهری، استفاده از شیوهی «برونسپاری» است به این معنا که افراد، خارج از مجموعه برای آن تولید محتوا میکنند و این رویه در سطوح خردتر و دربارهی خبرنگاران و نویسندگان مجلات، بسیار بیشتر از سطوح مدیریتی دیده میشود. اما یکی از مسوولان همشهری در گفتوگو با شفقنا رسانه که خواست صحبتهایش بدون نام منتشر شوند به موضوع دیگری اشاره کرد و گفت: «اولویت مجموعه همشهری این است که با جابهجایی افراد، ساختار و کلیت نشریات تغییر نکند و از این نظر، اولویت را به حفظ مجلات میدهد چراکه مخاطبان را به راحتی نمیتوان از دست داد و باید به آنها هم پاسخگو باشد. بر همین اساس، سردبیرها نه به شکل نیروهایی ثابت و استخدامی بلکه به عنوان «پیمانکارانِ» محتوایی درحال فعالیت هستند.» رویهای که به نظر میرسد جابهجاییها در سطح دبیر و سردبیر را در مجموعه، بسیار سهلتر میکند. او البته درکنار دیگر اعضای موسسهی همشهری که تمایل به گفتوگو به صورت رسمی نداشتند، علت این تغییرات را «پیچیده» دانست اما در نهایت به سه دلیل اصلی اشاره کرد؛ یکی عدم هماهنگیِ عملکرد سردبیران با مدیریت مجموعه که پیشتر اتفاق افتاده بود و چندان مربوط به تغییرات اخیر نمیشود. دیگری عدم تمایل فرد به ادامهی همکاری مانند اتفاقی که در همشهری داستان رخ داد و سومی محدودیت حضور در سمتهای رسمی در شهرداری. از سوی دیگر این عضو همشهری خبر داد که مجموعه، دارای یک تیم نظارتی پیش از صفحهبندی و پس از انتشار است که به شکل ستادی و از سردبیر و دیگر افراد حاضر در همشهری تشکیل شده است. در جلسات این تیم ۱۲ تا ۱۵ نفره، تمام متنها، فایلهای صوتی و تصویری با دقت بررسی میشوند و از انتشار هر آنچه ممکن است باعث سوءبرداشت شود، جلوگیری میشود یا پس از انتشار، اصلاح میشوند. او همچنین دربارهی میزان سختگیری این تیم به شفقنا رسانه گفت که در صورت خطا، جریمهای هم برای کسی که مسوولیت آن را بر عهده دارد در نظر گرفته میشود. »
موسسهی همشهری با تمام مجلات و ضمیمههایی که از میانهی دهه هفتاد آغاز به انتشارشان کرده، نقش غیرقابل انکاری داشته است در ساماندهی به جامعهی مجلهخوان ایران؛ ضمیمه «همشهری ماه» را که نگاهی عمیقتر و تحلیلیتر به مسایل روز داشت شاید بتوان آغازگر نسلِ جدیدی از مجلات دانست چراکه ساختار متفاوتی هم داشت و نه ضمیمۀ کممحتوای یک روزنامه بود و نه مانند ایران فردا و کیهان فرهنگی، نگاهی فلسفی و مفهومی به سوژهها داشت. ضمیمهای بود که به مجله تنه میزد و آرام آرام شاکلهی گروه مجلات امروزی را هم ساخت.
حالا بیش از دو دهه از آغاز به کار موسسهی همشهری و دوران طلاییاش میگذرد و این مجموعه با تحولات فشردهای در سطح مدیریتی رو به رو است. معمولا وقتی چنین تحولاتی در یک مجموعهی فرهنگی-مطبوعاتی روی میدهند، این نگرانی و تردید را به وجود میآورند که آیا مخاطبان، بتدریج نگاه خود را به سوی دیگر نشریات میچرخانند یا نه؟ نظریهها و رویکردهای متفاوت ارتباطی به شکلهای مختلف دربارهی تاثیر تغییر نگاه و رویکرد یک نشریه بر مخاطب گفتهاند و این که چگونه این تغییرات میتواند به نوعی برای سازمان رسانهای، جامعه و مخاطب هزینههای مادی و معنوی داشته باشد. شاید این نگرانی دربارهی گروه مجلات و به صورت کلی موسسه ی همشهریِ این روزها با پشت سر گذاشتن رفتوآمدهای زیاد صدق کند و شاید هم نه، اما قطعا در روزها و ماههای آینده، میتوان دربارهی عملکرد آن و میراثداران مجموعه، که خوانندگان قدیمی و همشهریخوانِ خود را هنوز هم دارند، به قضاوت درستتری دست پیدا کرد.
انتهای پیام