شفقنا رسانه– پیام آزادی در روزنامه اعتماد نوشت: فرهنگ ما با اطلاعات اشباع شده است. سیل پیام ها از طریق رسانه های جمعی به سوی ما می آیند. به طور مثال در سال ۲۰۰۳ تنها در ایالات متحده امریکا تقریبا ۱۷۵۰۰۰ عنوان کتاب منتشرشده است، و هر کدام از آنها در کتابخانه های عمومی یا از طریق کتابفروشی های آنلاین با قیمتی نسبتا مناسب در دسترس است. علاوه بر این، کتاب ها تنها یکی از کانال های اطلاعاتی هستند. در سراسر دنیا، ایستگاه های رادیویی هر ساله ۵/۶۵ میلیون ساعت و تلویزیون ۴۸ میلیون ساعت برنامه اصلی و بدون تکرار پخش می کنند. تنها در امریکا، هفت استودیوی اصلی فیلم، ۱۶۹۵۰۰ برنامه تلویزیونی در آرشیوهای شان دارند. با رایانه های شخصی وقتی که به اینترنت وصل می شویم، حتی به اطلاعات بیشتری دسترسی داریم. اینترنت به ما امکان دسترسی به ۳۰۰۰ روزنامه را می دهد. همچنین شبکه یا تارنمای جهان گستر قابلیت دسترسی به حدود ۵/۲ بیلیون سند را فراهم می کند. از زمانی که شما متولد شدید در مقایسه با کل مجموع اطلاعاتی که در سراسر تاریخ ثبت شده است، اطلاعات بیشتری تولید شده است. نیمی از دانشمندان آن دوران، امروز زنده بوده و در حال تولید اطلاعات هستند. همچنین تعداد افرادی که در امریکا خود را به عنوان هنرمندان معرفی می کنند از ۷۳۷۰۰۰ در سال ۱۹۷۰ به ۲/۲ میلیون در سال ۲۰۰۰ افزایش یافته است. تعداد موسیقیدان ها از ۱۰۰۰۰۰ در سال ۱۹۷۰ به ۱۸۷۰۰۰ در سال ۲۰۰۱ رشد یافته است و تعداد نویسندگان چهار برابر شده و به عدد ۱۲۸۰۰۰رسیده است. این هنرمندان، موسیقیدان ها و نویسندگان هر روز پیام های زیادتری از طریق کانال های رسانه ای تولید می کنند. هر سال چه میزان اطلاعات تولید می شود؟ پیش از پاسخ به این سوال، لازم است مطمئن شوم که شما چند مفهوم تخصصی را درک می کنید. «بایت» واحد ذخیره اطلاعات است. یک کیلوبایت هزار بایت یا اطلاعاتی شامل دو صفحه تایپ شده یا یک عکس با کیفیت پایین است. یک مگابایت، یک میلیون بایت است که معادل اطلاعات یک رمان کوچک یا شش ثانیه صدای ضبط شده با کیفیت بالاست. یک گیگا بایت، یک بیلیون بایت و یک ترابایت هزار گیگا بایت است، یک پتا بایت هزار ترابایت و یک اگزا بایت نیز هزار پتا بایت است. برای ترسیم این اعداد بزرگ در ذهن، ۱۹ میلیون کتاب و دیگر مطالب در کتابخانه کنگره امریکا اگر دیجیتالی شده باشند، ممکن است در حدود ۱۰ ترا بایت از اطلاعات را اشغال کند. بسیار خوب، حال شما برای پاسخ به این سوال که در یک سال مشخص چه حجمی از اطلاعات تولید می شود، آماده اید. در سال ۲۰۰۲، محققان دانشگاه کالیفرنیا در برکلی، پروژه بزرگی را انجام دادند که در نتیجه آن تخمین زدند تنها در سال ۲۰۰۲، ۵ اگزا بایت اطلاعات در سراسر جهان تولید شده است. این بدین معنی است که میزان اطلاعات تولیدی تنها در سال ۲۰۰۲، ۵۰۰۰۰۰ برابر میزان تمام محتویات کتابخانه کنگره است. اگراین موضوع به حد کافی هولناک نیست، باید اضافه کرد که دانشمندان عرصه ارتباطات تخمین می زنند میزان رشد اطلاعات در هر سال ۳۰ درصد افزایش پیدا می کند. این بدین معنی است که در سال ۲۰۰۸، ۲۴ اگزابایت تولید شده است یا به عبارتی دیگر به ازای هریک بایت اطلاعات ذخیره شده در کتابخانه کنگره، ۴/۲ میلیون بایت اطلاعات جدید در سال ۲۰۰۸ تولید شده است.
میزان بالای قرار گرفتن در معرض رسانه
همان گونه که از میزان زمان سپری شده در کنار رسانه ها مشهود است، ما عاشق رسانه ها هستیم. اخیرا یک مطالعه جامع در خصوص استفاده ازرسانه هامشخص کرده است که حدود ۳۰ درصد از زمان بیداری در روز با رسانه ها به عنوان فعالیت انحصاری صرف می شود و ۳۹ درصد دیگرنیز، استفاده از رسانه در کنار فعالیت های دیگر است. این محاسبه نشان می دهد تقریبا ۷۰ درصد از فعالیت روزانه افراد نوعی استفاده از رسانه را شامل می شود. در مقابل، کمتر از ۲۱ درصد از زمان، به کارهای دیگر اختصاص داده می شود. تلویزیون همچنان با اختصاص بیش از ۲۷۵ دقیقه در هر روز به خود، رسانه غالب و حکمفرماست. علاوه بر این، براساس آمار شرکت «ای. سی. نیلسون»زمانی که مردم با تلویزیون سپری می کنند، در حال افزایش است. تنها در اواخر دهه گذشته، میانگین استفاده خانواده های امریکایی از تلویزیون از هفت ساعت و ۱۵ دقیقه در سال های ۱۹۹۵ و ۹۶ به هشت ساعت و ۱۴ دقیقه در سال های ۲۰۰۵ و ۲۰۰۶ افزایش یافته است: در طی همان دهه، میانگین زمانی که یک فرد با تماشای تلویزیون در روز سپری می کرد، از ۳ ساعت و ۵۹ دقیقه به ۴ ساعت و ۳۵ دقیقه افزایش یافته است. بیش از نیمی از خانواده های امریکایی سه یا تعداد بیشتری دستگاه تلویزیون در خانه های شان دارند. در حال حاضر در امریکا تعداد دستگاه های تلویزیون از مردم امریکا بیشتر است. دیگر رسانه های جمعی نیز زمان زیادی از اوقات مخاطبان را به خود اختصاص می دهند: به طور مثال رایانه در کنار تلویزیون و در جایگاه دوم، قرار دارد. در جهان بیش از یک میلیارد کاربر اینترنتی وجود دارد که این مقدار حدود ۱۷ درصد از جمعیت جهان است. در ایالات متحده امریکا، از هر پنج نفر افراد دوازده ساله و بالاتر، چهار نفر کاربر اینترنت هستند. ونیمی از این افراد بیش از دو ساعت از روز را با رایانه می گذرانند. کاربرد رایانه در میان دانشجویان به طور خاص بسیار زیاد است. در امریکا هم اکنون ۴/۱۷ میلیون دانشجو وجود دارد که ۵۰ درصد آنها در سال اول ورود به دانشگاه با یک رایانه همراه وارد می شوند. در حال حاضر دانشجویان عادی، روزانه سه ساعت و نیم برای ارسال نامه های الکترونیکی، پیام های فوری و گشت و گذار در وب ها صرف می کنند. آنها همچنین ۵/۷ ساعت در روزرا با سایر رسانه ها نظیر کتاب، مجلات، ضبط صوت، رادیو، فیلم و تلویزیون سپری می کنند. این آمار به روشنی نشان می دهد که رسانه ها به طور گسترده ای مهم ترین قسمت زندگی روزانه بشر را تشکیل داده و سازمان های رسانه ای با درک این مساله، پیام های بیشتر و بیشتری را از طریق شبکه هایی فراگیر درهر سال عرضه می کنند.
مشکل اطلاعات
همیشه افراد و جوامع با اطلاعات مشکل داشته اند. برای هزاران سال، مشکل اطلاعات تولید اطلاعات کافی درباره جنبه های مهم زندگی و سپس فراهم کردن امکان دسترسی به آن اطلاعات برای مردم بود. اما با رشد رسانه های جمعی، به خصوص در نیم قرن گذشته، مشکل اطلاعات از امکان دسترسی به اطلاعات، به حفاظت از خود در برابر حجم عظیم اطلاعات تغییر کرده است. برای توضیح این بحث اجازه دهید تنها بر یک رسانه (کتاب) تمرکز کنیم. در حدود دو قرن پیش، اکثر جمعیت دنیا نمی توانستند بخوانند و حتی اگر می توانستند، تعداد محدودی کتاب در دسترس شان بود. در اوایل سده ۱۳۰۰، کتابخانه سوربون در پاریس تنها شامل ۱۳۳۸ کتاب می شد و با این حال بزرگ ترین کتابخانه در سراسر اروپا بود و تنها نخبگان و سرآمدان اجازه دسترسی به آنها را داشتند. امروزه کتابخانه های بسیاری با بیش از هشت میلیون کتاب وجود دارد که سالانه کتاب های شان را به میلیون ها نفر امانت می دهند. با در نظر گرفتن میزان بالای باسوادی، سهولت خرید کتاب ها از وب سایت ها و قابلیت دسترسی به کتابخانه های عمومی رایگان در تمامی شهرها، برای دسترسی به کتاب دیگر مشکلی وجود ندارد. با این حال، زمان یک مشکل بزرگ است. اگر شما تنها برای خواندن کتاب های جدید منتشر شده در یک سال تلاش کنید، باید در هر سه دقیقه از ۲۴ ساعت شبانه روز، بدون هیچ گونه استراحتی یک کتاب بخوانید، به عبارت دیگر ۲۰ کتاب در هر ساعت یا ۴۸۰ کتاب در هر روز. تمام این تلاش ها تنها برای همگام شدن با عنوان های جدید منتشر شده در ایالات متحده مورد نیاز خواهد بود! و زمانی برای خواندن هیچ یک از ۶۶ میلیون عنوان کتاب موجود دیگر در سراسر دنیا، برای شما باقی نمی ماند. این مثال فقط به کتاب محدود می شود. در دنیا هر ساله حدود ۳۱ میلیون ساعت برنامه تلویزیونی اصلی و بدون تکرار تولید می شود. اگر بخواهید فقط تمام برنامه های تلویزیونی پخش شده در طول یک سال را تماشا کنید، حدود ۳۵ قرن بدون استراحت باید به آن اختصاص دهید!ما در محیطی زندگی می کنیم که بسیار متفاوت از دیگر محیط ها و شرایط بشری است که پیش از این پشت سر گذاشته شده است، محیطی که با هر قدم که به جلو می نهیم، تغییر می کند. این مساله از نسل شتابنده تولید اطلاعات و تقسیم آن از طریق تعداد رو به افزایش کانال های رسانه ای و تردد سنگین ابزارهای رسانه ای که آن کانال ها را طی می کند، ناشی می شود. پیام ها به طور مداوم به تمام افراد در هر کجا که باشند، انتقال داده می شود. همه با اطلاعات اشباع می شویم و هر ساله رسانه هامتجاوزانه و سلطه جویانه تر به دنبال جلب توجه ما هستند. این انتظار که خود را با تمام اطلاعات موجود هماهنگ کنیم، انتظاری عبث است. در حال حاضر با توجه به اینکه رسانه ها دایماً هزاران پیام را به هر عنوانی به ما عرضه می کنند، مهم ترین چالش در اتخاذ تصمیماتی خوب و مناسب نهفته است. چالشی برای انتخاب چگونه با چالش اتخاذ تصمیم درباره پیام ها در میان جریان فزاینده و دایمی اطلاعات مواجه می شویم؟ پاسخ این است: ذهن مان را روی حالت راهنمای خودکار قرار داده ایم، ذهن ما به طور خودکار تقریباً تمامی گزینه ها را از فیلتر می گذراند. می دانم که ممکن است تا اندازه ای عجیب به نظر برسد، اما راجع به آن فکر کنید. نمی توانیم هر پیامی را در نظر گرفته و آگاهانه تصمیم بگیریم که آیا باید به آن توجه کرد یا نه. پیام های زیادی وجود دارد که باید در نظر گرفته شوند. بنابراین ذهن ما یک روال عادی پیشرفته دارد که بدون صرف زمان و تلاش ذهنی زیاد، جریان فیلترینگ را به سرعت و دقت هدایت می کند. برای توضیح این پردازش خودکار، زمانی را که برای خرید مواد غذایی به سوپرمارکت می روید تصور کنید، اجازه دهید به شما بگویم شما با یک لیست ۲۵ موردی از چیزهایی که نیاز دارید به سوی فروشگاه گام برمی دارید، و ۱۵ دقیقه بعد، شما با آن ۲۵ مورد از فروشگاه خارج می شوید. در این سناریو، چند تصمیم اتخاذ کرده اید؟ پاسخ اغوا کننده این است که بگویید ۲۵ تصمیم، یعنی برای خرید هریک از اقلام یک تصمیم. اما درباره تمامی اقلامی که تصمیم گرفتید نخرید، چطور؟ امروزه میانگین اقلامی که در قفسه های سوپرماکت ها وجود دارد، حدود ۴۰۰۰۰ کالاست. بنابراین در واقع شما ۴۰۰۰۰ تصمیم در زمان نسبتا کمی که در سوپرمارکت هستید، می گیرید. ۲۵ تصمیم برای اینکه چه کالاهایی را بخرید و ۳۹۹۷۵ تصمیم درباره اینکه چه چیزهایی را نخرید. فرهنگ ما سوپرمارکتی بزرگ از پیام های رسانه ای است. این گونه پیام ها را چه درک کنیم چه نکنیم، در همه جا هستند. به علاوه، در مقایسه با کالاهای موجود در سوپرمارکت در فرهنگ ها پیام های به مراتب بیشتری دیده می شود. در ادامه مباحث با طرح تاریخ پرتحرک و پویای سواد به بررسی مسیر تکامل سواد در جوامع مختلف می پردازیم و در ادامه با تمرکز بر سواد رسانه ای، نقش این سواد در دنیای رسانه ای امروز را بررسی می کنیم.
انتهای پیام
