شفقنا رسانه– فرحناز دهقانی در روزنامه اعتماد نوشت: هفته ای که گذشت، به همت انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات و با همکاری معاونت امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران، نشستی تحت عنوان «رسانه های جدید و کلانشهر تهران» در سالن سخنرانی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برگزار شد. دکتر هادی خانیکی، رییس هیات مدیره انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، در این نشست ضمن اشاره به اهمیت مطالعه رسانه های جدید از جمله رسانه های نوظهوری که بر روی تلفن های همراه هوشمند شهروندان نصب شده و تبدیل به پدیده ای قابل بحث و بررسی شده است، از اهمیت و تاثیر چنین نشست هایی در راستای بازشناسی تعاریف جامعه شناختی بر مبنای المان های زندگی مدرن سخن گفت.
دکتر مسعود کوثری، استادیار و مدیر گروه ارتباطات دانشگاه تهران این نشست را با ارایه درسگفتار خود با محوریت شبکه های اجتماعی موبایل محور و شهر تهران آغاز کرد. دکتر کوثری طی سخنرانی خود، که همراه با اسلایدهای گرافیکی به حضار ارایه می شد، اظهار کرد: «جمعیت جهان بیش از هفت میلیارد نفر است که سه میلیارد و ۱۰ میلیون نفر از آنها به اینترنت دسترسی دارند و از آن استفاده می کنند. در یک نگاه جزیی تر، بر اساس داده های آماری دو میلیارد و ۷۸ میلیون نفر از این تعداد، در شبکه های اجتماعی نوظهور حساب کاربری یا اصطلاحا اکانت دارند و در شبکه های اجتماعی حضور فعالانه دارند. از طرف دیگر با رشد تلفن های همراه هوشمند، در جامعه جهانی سه میلیارد و ۶۰۰ میلیون نفر از این تلفن ها استفاده می کنند و به دنبال آن بیش از نیمی از آنها یعنی یک میلیارد و ۷۰۰ میلیون نفر از طریق تلفن های خود به اینترنت و شبکه های اجتماعی متصل می شوند.»
وی در ادامه افزود: «در خاورمیانه نیز مانند هر جای دیگری، رشد فزاینده تلفن های هوشمند نوع تعامل کابران و نحوه اتصال آنها را به شبکه های اجتماعی، تحت تاثیر خود قرار داده است. در خاورمیانه جمعیت انسانی ۲۳۸ میلیون نفر است که از این تعداد، ۸۷ میلیون نفر از اینترنت استفاده می کنند و نیمی از آنها یعنی ۴۱ میلیون نفر کاربران شبکه های اجتماعی هستند. همچنین در خاورمیانه ۳۵ میلیون نفر از طریق تلفن های همراه خود، در شبکه های اجتماعی عضو هستند و در آنها فعالیت می کنند.»
کوثری در ادامه سخنان خود، به وسایل الکترونیکی که امروز مورد استفاده برای استفاده از اینترنت و برقراری ارتباط، قرار می گیرد، اشاره کرد و گفت: «امروزه کاربران اینترنت و شبکه های اجتماعی وسایل ارتباطی زیادی در دسترس خود دارند. بر اساس آماری که از به اشتراک گذاری صفحات وب، توسط وسایل الکترونیکی متفاوت به دست آمده است، لپ تاپ ها و کامیپوترهای رومیزی یا شخصی برای استفاده از اینترنت و شبکه های اجتماعی همچنان در صدر لیست قرار دارند. کاربران اینترنت از این دو دستگاه به میزان ۶۲ درصد استفاده می کنند. اما جایگاه دوم متعلق به تلفن های همراه هوشمند است که در سال های اخیر توانسته اند به محبوبیت بسیار زیادی دست پیدا کنند. این وسیله در عین کوچک و کم جا بودن، می تواند بخوبی از پس نیازهای یک کاربر شبکه های اجتماعی بر اید و در تمامی مکان ها و زمان ها او را همراهی کند. این میزان به ۳۱ درصد رسیده است. جایگاه سوم نیز متعلق به تبلت ها است، که نه در قد و قامت کامپیوترهای شخصی است و نه به کوچکی تلفن های همراه. تبلت ها که برخلاف آنچه تصور می شد توانسته اند طرفداران زیادی را برای خود دست و پا کنند، در این لیست سهم هفت درصدی دارند و اما کنسول های بازی مدرن که قابلیت اتصال به اینترنت و شبکه های اجتماعی را دارند، از میزان یک دهم درصد برخوردار هستند.»
دکتر کوثری در ادامه سخنانش، نفوذ شبکه های اجتماعی را مورد بررسی قرار داد و افزود: «شبکه های اجتماعی به دلیل خصوصیات منحصر به فردی که دارند، نزد عموم مردم مقبولیت بالایی پیدا کرده اند. کشورهای امریکای شمالی در این زمینه پیشرو هستند و نفوذ شبکه های اجتماعی در میان آحاد مردم در این سرزمین ها با بالاترین میزان در جهان روبه رو است به طوری که بیش از نیمی از مردم این کشورها، ۵۸ درصد کاربران شبکه های اجتماعی هستند. کشورهای امریکای جنوبی، اروپا، آسیای دور و اقیانوسیه به ترتیب در جایگاه های بعدی قرار دارند. در این میان اما کشورهای آسیای مرکزی و آفریقا از کمترین کاربران اینترنت برخوردار هستند. اما آنچه نیز برای محقق حایز اهمیت است، شناخت خصوصیات و ویژگی های شبکه های اجتماعی است که بیش از سایرین نزد عموم محبوبیت دارد و مورد استفاده قرار می گیرد. شبکه هایی مانند فیس بوک، واتس آپ، اسکایپ، وی چت در صدر لیست محبوب ترین شبکه های اجتماعی قرار دارند.»
او در پایان با اشاره به اینکه ایران در میان سایر کشورهای خاورمیانه توجه بیشتری را به استفاده از تلفن های همراه هوشمند از خود نشان داده است، درباره اقشاری که در ایران بیشتر از سایرین، از شبکه های اجتماعی استفاده می کنند، گفت: «اگرچه شبکه های اجتماعی بیشتر مورد استفاده جوانان قرار می گیرد، اما اقشار دیگر نیز از شبکه های اجتماعی برای تامین نیازهای خود استفاده می کنند. جوانان بین ۲۴ تا ۳۵ سال، بیش از ۳۵ درصد جامعه کاربران اینترنت را تشکیل می دهند. در جایگاه دوم نیز کاربران گروه سنی ۳۵ تا ۴۴ سال هستند که نزدیک به ۳۰ درصد کابران اینترنت را در زمره خود دارند. افراد بالای ۶۵ سال نیز ۱۴ درصد این آمار را شامل می شوند.»
به دنبال سخنرانی کوثری، دکتر بهزاد دوران ادامه نشست را با محوریت بازی های رایانه ای استراتژیک و شبکه های اجتماعی جدید در شهر تهران عهده دار شد. وی با نمونه قرار دادن بازی های محبوبی مانند کندی کراش، به بررسی ویژگی های آنها پرداخت تا علل توجه نسل جوان را به بازی های رایانه ای تشریح کند. دکتر دوران معتقد است که این گونه بازی های آنلاین با بازسازی فضای شهری و باز گذاشتن دست کاربران خود، می تواند مفاهیم شهری را در قالب مدیومی جدید بازتولید کند. بازی های آنلاین برعکس آنچه پنداشته می شود، مورد توجه کودکان نیست و اغلب توجه جوانان را به سمت خود جلب کرده است. او یکی از علل توجه جوانان را به این گونه بازی ها، خودمختاری عنوان می کند که سراسر بازی را برای ساخت و طراحی فضاهای شهری و شخصیت ها در اختیار کاربران خود قرار می دهد. روابط اجتماعی و احساس صلاحیت و شایستگی که به کاربر این بازی ها تلقین می شود، از دیگر عوامل محبوبیت آنها هستند. دوران در آخر خاطرنشان کرد که بازی های آنلاین را نباید صرفا یک نوع واسطه موقت برای بازی مطرح کرد، بلکه مکان اجتماعی جدیدی است که انواع تازه ای از ارتباطات انسانی را درون خود خلق می کند و بسط می دهد.
در ادامه این نشست، دکتر ابوالحسن ریاضی سخنان خود را پیرامون موضوع منظر ذهنی شهر و سیاست گذاری شهری در تهران آغاز کرد. او با اشاره به تفاوت فضا و مکان گفت: «هنگامی که به یک مکان اشاره می کنیم، منظورمان یک فضای کالبدی صرف است، مثلایک دانشگاه یا یک خیابان. اما هنگامی که سخن از فضا به میان می آید، تعاملات پیچیده میان آن کالبد و ارتباطات اجتماعی و قواعد و ارزش های آن به ذهن متبادر می شود.
دکترسید ابوالحسن ریاضی، استادیار جغرافیای انسانی و عضو هیات علمی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی است و از سوابق اجرایی وی می توان به تصدی مسوولیت اداره کل امور فرهنگی وزارت علوم اشاره کرد. وی افزود: «برای درک یک شهر، علاوه بر اینکه منظر فیزیکی شهر حایز اهمیت است، منظر ذهنی یا چشم انداز، روح و فرهنگ شهر نیز مهم است. محیط تصور شده شامل نمادها، گفت وگوها، استعاره ها و تخیلاتی است که با کمک آنها تجربه ای مدرن از زندگی شهری را معنا می بخشیم.» وی با مورد بررسی قرار دادن یک کتاب، یک موسیقی و دو فیلم به عنوان نمونه، گفتمان حول تهران را که بر ادبیات و هنر شهرنشینان تاثیر می گذارد و مفهومی جدید از شهرنشینی و مولفه های آن در اختیار انسان ها قرار می دهد، تشریح کرد. به اعتقاد دکتر ریاضی، شهر تهران در کتاب «یوسف آباد خیابان سی و سوم» نوشته سینا دادخواه، جایگاهی خداگونه دارد که می تواند سرنوشت ساکنین خود را تغییر دهد و با معجزه و دادخواهی برای آنها، اسباب مراوده و تعاملی عاشق و معشوق وار، را فراهم آورد. با پدیدآمدن دنیای فراواقعی و خیالگونه، مدخل ذهنی شهروندان پیرامون یک فضای آرمانی آشکار می شود که افراد سودای رویاهای خود را در المان شهری می جویند.
در ادامه بحث، دکتر ریاضی به جامعه شناسی موسیقی و ترانه آهنگ «تهران طهران» به خوانندگی رضا یزدانی پرداخت. به اعتقاد وی، مصرع اول این ترانه «حوصله ندارم اما همه قصه رو می گم» حاوی پیام هایی بسیار عمیقی است و اشاره به نسلی دارد که در میان آثار باقیمانده از جنگ و خشونتی که بر آن تحمیل شده است، برای یافتن هویت و همدل دست و پا می زند. او با اشاره به بیت های پایانی ترانه، اظهار می کند که نقطه هم آوایی دو نسلی که میان آنها فاصله ای طولانی برقرار است، می تواند شهری باشد که بنا بر گفته شاعر، ازدحام شعر و رویاست.
در پایان دکتر ریاضی به تحلیل فیلم «سرایدار» و «امروز» از جهت منظر ذهنی پرداخت. «سرایدار» فیلمی است که در سال ۵۵ ساخته شده است و دوره گذر تغییر شکل روستاها به شهرها را بیان می کند و مفاهیم جدید و معضلات شهری را در قالبی نو بیان می کند. همچنین به نظر دکتر ریاضی بحران خانواده، شکاف میان نسل ها، مدرنیسم عاریتی، شهر حاشیه و شهر متن و بی ریشگی و بیگانگی مفاهیمی هستند که در این فیلم مطرح می شوند. فیلم «امروز» ساخته رضا میرکریمی نیز کمابیش اشاره به مفاهیمی که در فیلم سرایدار مطرح شده است. هر دوی آنها به ساختار مذهبی و ریشه های سنتی شهرنشینان اشاره می کنند و در ادامه، مشکلات مردم در سطح جامعه سکانس به سکانس، به روند فیلم تزریق می شود. شهر تنهایی و تکه تکه شده، فردیت تحمیل شده و مورد ظلم قرار گرفته، شهری متجاوز و مهاجم که شهروندانش خصومتی کشف نشده و ناشناخته دارند. در فیلم «امروز» انسان با کلان شهری مواجه می شود که بیشتر از هر چیز، تلخی و خصومت منظر ذهنی شهر را در برابر انسان تداعی می کند. گفتنی است این نشست با هماهنگی و مسوولیت دکتر عباس وریج کاظمی، پژوهشگر و استادیار دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، برگزار شد.

انتهای پیام