شفقنا رسانه– سعید برآبادی در روزنامه شرق نوشت: بهارستان را که رو به سمت جنوب می روی، گنبد فیروزه ای کشیده ای در افق انتهای خیابان به چشم می آید. «بقعه سرقبرآقا» که یادگار روزگار قاجار است و آرامگاه امام جمعه دوران ناصری. دو سال پیش تصمیم گرفته شد تاریخ ۱۲۰ساله این مکان متبرک، چهارزانو بنشیند در برابر تاریخ ۱۸۰ساله مطبوعات ایران و فضای حرم ابدی «میرزاابوالقاسم تهرانی»، موزه ای شود برای نشان دادن آنچه در طول نزدیک به دو قرن، از رسانه و مطعبه در این مرزوبوم بوده و مانده و شاید در آینده نیز بماند. نفس کشیدن هزاران برگ کاغذ زردشده روزنامه های قدیمی و چند دستگاه چاپ و تهیه خبر در این بنا اما چند ماهی بیشتر دوام نیاورد. دولت مستعجل موزه ملی مطبوعات ایران، یک ماه پیش از رفتن دولت احمدی نژاد، آغاز به کار کرد و یکی، دو ماه بعد از رفتن او هم چراغش خاموش شد. داغ آن موزه اما دوباره در روز خبرنگار امسال تازه شد؛ شهردار تهران در اینستاگرام خود وعده داد به زودی در تهران موزه ای به نام موزه خبرنگار راه اندازی خواهد کرد. قالیباف در آن پست اینترنتی نوشت: «یکی از حلقه های گمشده فضای خبرنگاری و رسانه در کشور، فقدان مکانی است که تاریخ خبرنگاری در کشور را با ویژگی ها، نقاط عطف، افراد شاخص و جریان های مهم این حوزه به تصویر بکشد و دستاوردهای خبرنگاران را به نمایش بگذارد. در جهت تکریم خبرنگاران و رفع این فقدان، با همکارانم درباره تاسیس «موزه خبرنگار» گفت وگو کرده ام. به عزیزان خبرنگار مژده می دهم به زودی شاهد تاسیس این موزه خواهیم بود». حال سوال این است موزه بعدی مطبوعات کشور، در کجا و در چه شرایطی ساخته خواهد شد و تا چه حد وامدار مطبوعاتی های ایران و نه خواسته شهرداری تهران، است. اما شنیدن سرگذشت موزه مطبوعات ایران و پیگیری برای یافتن مکان هایی که احتمالاکاندیدای موزه خبرنگار هستند، مرور این پرسش است که آن حلقه گمشده فضای رسانه ای کشور، داشتن یک موزه است یا مرجعی برای حمایت صنفی از روزنامه نگاران؟

وقتی که دستگاه چاپ به زیارت بقعه سرقبرآقا رفت
در همه دنیا، حداقل کارکرد موزه ها، ارائه یک مجموعه بی نقص و بی بدیل از داشته ها در یک موضوع خاص است. بر همین اساس، موزه های هنر، موزه های جنگ، موزه های صنایع دستی، موزه های تاریخ و حتی موزه های حیات وحش در کشورهای مختلف شکل گرفته اند تا ارائه کننده بیشترین اطلاعات، اشیا و اسناد درباره موضوع اختصاصی موزه باشند. اما آنچه دو سال پیش در «بقعه سرقبرآقا» توسط ارشدترین مقام وزارت ارشاد دولت دهم روبان بریده شد، چندان شباهتی به یک موزه معمولی هم نداشت، چه برسد به موزه ملی مطبوعات ایران!سال هاست افتتاح «موزه ملی مطبوعات ایران» آرزوی محققان، ژورنالیست ها و اهالی فرهنگ و تاریخ بوده و با آنکه در کرمان -به عنوان اولین شهر چاپ روزنامه در ایران- چنین مکانی وجود داشت، اما همیشه این نیاز احساس می شد تهران- به عنوان پایتخت کشور و محل انتشار صدها روزنامه و هفته نامه و ماهنامه- باید در دل خود، عالی ترین شکل چنین موزه ای را داشته باشد.بخت اما یار شعبه تهرانی این موزه نبود و سال ها طول کشید تا ایده ای چنین مهم اجرائی شود؛ چراکه دندان گردی مسئولان وزارت ارشاد و مسئولان روزنامه کیهان، باعث شد معامله قدیمی بر سر افتتاح این موزه در ساختمان قدیمی قدیمی ترین روزنامه چاپ عصر کشور به جایی نرسد و بعد از آن، حتی نمایندگان مجلس نیز نگذاشتند موزه مطبوعات به ساختمان خانه ملت راه پیدا کند. اما سال ها جست وجو، درنهایت در دولت احمدی نژاد با یک حرکت هیجانی و سریع، به ثمر نشست تا به قول وزیر ارشاد وقت، با افتتاح موزه ملی مطبوعات ایران در بقعه سرقبرآقا، یکی از قول های دولت دهم در آخرین روزهای حیاتش، جامه عمل به تن کند.با این همه، آنچه در دیدار از این موزه، عاید مخاطب شد، سردرگمی در کشف تصویری کامل و شفاف از تاریخ مطبوعات ایران بود. می گویند عمر چاپ روی کاغذ به بهانه انتشار مطعبه در ایران، به چیزی حدود دو قرن، پهلو می زند، اما آنچه از این تاریخ ۱۸۰ساله در بقعه سرقبرآقا کنار هم قرار گرفته بود، بیش از آنکه آرشیوی از تمام این تاریخ باشد، دربرگیرنده تنها بخش کوچکی از آن بود و به روشنی معلوم بود مسئولان دولتی نمی توانند تا پیش از تکیه دادن جنتی بر صندلی وزارت ارشاد دولت یازدهم، تکه های گمشده این پازل به اصطلاح ملی را کنار هم بچینند.بقعه سرقبرآقا که آرامگاه ابدی «میرزا ابوالقاسم تهرانی»، امام جمعه وقت تهران در دوره ناصری بوده، در این دو سال اما زمان کوتاهی را در قامت یک موزه سر کرد. اگر چه مسئولان ساخت این موزه سعی کرده بودند با آوردن چند وسیله عظیم الجثه از روزگار لاپرت چی های سابق که تمام تکنولوژی تولید اخبارشان، تلفن بیست شماره ای، حروف سربی، دستگاه های تایپ اتریشی و دوربین های لارج فرمت انگلیسی بوده، خاطره آن روزها را زنده نگه دارند، اما واقعیت آن بود که اصلی ترین موزه مطبوعات ایران در این بنای تاریخی، بیشتر شبیه به یک نمایشگاه فصلی بود تا موزه.این انتقادات که درست از همان مراسم افتتاح موزه، همراه حسینی، وزیر ارشاد وقت شد، نتوانست آنها را از صرافت کاری که آغاز کرده بودند، باز دارد تا اینکه سرانجام، مراسم تنفیذ برگزار و با روی کارآمدن دولت جدید، عملاموزه در سکوت خبری جمع آوری شد. عجیب اینکه کمترکسی درباره سرنوشت این موزه پرس وجو کرده بود و در طول دو سال از ناپدیدشدنش، حالاهم کمترکسی است بداند اقلام نگهداری شده در آن به کجا رفتند و سرانجام موزه چه شد.شاید افتتاح چنین موزه ای در یکی از جنوبی ترین آثار تاریخی تهران (جایی پایین تر از چهارراه سیروس)، گواه این نکته بود که مسئولان آن زمان، چاره ای جز تن دادن به تغییر کاربری یک مکان کاملامذهبی به یک موزه ندیده بودند و ناهمگونی «محتوا» و «مکان» چنین موزه مهمی درنهایت، هجرت موزه از بقعه سرقبرآقا را رقم زد.

کاندیدای بعدی موزه مطبوعات کجاست؟
اگرچه شهردار تهران سعی کرده با انتخاب عنوان «موزه خبرنگار» به جای «موزه مطبوعات ایران»، حضور شهرداری تهران در این حوزه را مورد توجه قرار دهد، اما واقعیت این است موزه وعده داده شده هم بی شک موزه ای از جنس مطبوعات خواهد بود و لاجرم کارکردی از همین جنس خواهد داشت. اما یاران قالیباف در شهرداری تهران کدام بنای تاریخی را به عنوان موزه مطبوعات برخواهند گزید؟اگر فرهنگسراها و خانه محله ها را از فهرست کاندیداهای موزه خبرنگار کنار بگذاریم، انتخاب مکانی تاریخی برای این موزه می تواند با احتمالات روشن تری قابل بررسی باشد و بعید نیست آرامگاه ملک المتکلمین و صوراسرافیل یکی از این موارد باشد. برای پیداکردن قبر این دو روزنامه نگار فقید باید از خیابان مخصوص به سمت بیمارستان لقمان حرکت کنید. پس از آنکه از میان چهره های ماتم زده روبه روی بیمارستان گذشتید و پنجره های نرده کشیده آن را پشت سر گذاشتید، کوچه ابراهیمی با سه خانه تاریخی تخریب شده منتظر شماست. کوچه به خاطر پارک ماشین ها کاملامسدود است و دَرِ جنوب شرقی بیمارستان در انتهای کوچه حواس هر رهگذری را به خانواده هایی جلب می کند که نگران عزیزی هستند که در اورژانس این بیمارستان خاص بستری شده. نرسیده به این در اما خانه کوچک و شاید کمتر از ۵۰ متری ای قرار دارد با دری بسته که به نظر یک خانه معمولی است اما داخل صحن آن دو نفر از پیش کسوتان روزنامه نگاری ایران به خواب ابدی رفته اند؛ شهدای قلم به دست مشروطه! این تعبیری است که دو سال پیش احمد مسجدجامعی از «ملک المتکلمین» و «صوراسرافیل» داشت.روزی که پیکر غرق در خون آنها را پیدا کردند، حیاط خانه مهدی ملک زاده، فرزند ملک المتکلمین، تنها جایی بود که می شد جنازه ها را امن وامان به خاک سپرد و حالاایوان در حال ریزشش، یادآوری می کند چطور از خاطره ها رفته اند. با اینکه قول های عملی نشده سازمان میراث فرهنگی از سال ۸۳ تاکنون، عملاسد راه بازسازی این خانه شده است، اگر قالیباف بخواهد موزه ای را با نام موزه خبرنگار در تهران افتتاح کند، بی شک هیچ جای دیگر تا این حد مستحق این لطف نیست. لااقل از طرفه این اتفاق، بازسازی محل دفن این دو شهید نونوار خواهد شد، آن گونه که تقدیر موزه پیشین نیز در پیشانی بقعه سرقبرآقا، مرمتی جزئی را رقم زد.اما این دستیابی یک مانع بزرگ دارد؛ بیمارستان لقمان. شکل ظاهری ساختمان و مکان قرارگرفتن آن هم به گونه ای است که بعید به نظر می رسد مدیریت این بیمارستان بخواهد از خیر آن بگذرد و بگذارد اینجا رنگ وروی یک موزه را به خود ببیند. اما اینها همه در حالی است که برخی از محلی ها می گویند در این چند سال، ساخت وسازهای بیمارستان و گودبرداری هایی که توسط این مکان عمومی صورت گرفته، عامل اصلی تخریب قبور «ملک المتکلمین» و «صوراسرافیل» بوده است.اگر ساخت موزه خبرنگار در این بنا به نتیجه برسد، موزه خبرنگار وامدار روزنامه نگاران مشروطه خواهی خواهد بود که سوم تیر ۱۲۸۷ به دست عمال محمد علی شاه در باغشاه تهران به قتل رسیدند و شبانه در این خانه مخفیانه به خاک سپرده شدند تا شکار حیوانات وحشی آن سوی خندق نشوند. اما ساخت این موزه بعید است برای شهرداری تهران چندان مهم باشد که بخواهد خود را در معرض ورود به چنین مکان پر از چالشی قرار دهد، بنابراین بعید نیست ساختمانی چندطبقه و نوساز در یکی از محله های تهران، روزی سردَر موزه خبرنگار را بر پیشانی خود ببیند و اولین شهدای روزنامه نگار ایران همچنان در جنبِ پارکینگ بیمارستان لقمان، خاکِ فراموشی بخورند!

انتهای پیام