شفقنا رسانه– روزنامه شرق نوشت: دو ماه قبل از آنکه شهردار تهران در اینستاگرامش خبر از راه اندازی موزه خبرنگار بدهد، یک خبر دیگر هم در زمینه موزه مطبوعات کشور روی خبرگزاری ایرنا آمد. مدیرعامل موسسه فرهنگی موزه های بنیاد مستضعفان اعلام کرد که تا پایان سال ۹۴ موزه مطبوعات کشور را در مکان موزه دفینه تاسیس خواهند کرد. با این حساب، دغدغه برای ساخت موزه مطبوعات از سوی چند نهاد مختلف پیگیری می شود و گویی اکنون میان شهرداری تهران و بنیاد مستضعفان بر سر راه اندازی آن، یک رقابت به راه افتاده. از سیدفرید قاسمی، پژوهشگر مطبوعات و روزنامه نگار سابق درباره سابقه موزه مطبوعات در کشور پرسیده ایم و او که خود طراح اولین طرح در این زمینه بوده، تلاش گروه های مختلف در این زمینه را نقد و بررسی کرده است: 

اولین برنامه ریزی برای ساخت موزه مطبوعات چه قدمتی دارد و چه کارهایی برای آن انجام شده است؟
اولین اندیشه برای نخستین موزه مطبوعات کشور در اوایل دهه ۱۳۷۰ به وجود آمد و من اساس نامه آن را با عنوان «مرکز اطلاع رسانی و موزه مطبوعات» نوشتم که عنوان آن بعدها به موزه مطبوعات تغییر کرد. حاصل کار طرح مفصلی بود که تهیه شد، بر این اساس که موزه موردنظر باید چه ویژگی هایی داشته باشد و در نهایت، طرح را نوشتم و به نهادهای ذی ربط ارسال شد. نیتی که داشتم این بود که موزه به مفهوم جهانی آن در کشور تاسیس شود، یعنی یک مرکز اطلاع رسانی و یک مجموعه زنده و پویا، نه این تصور که بعضی از موزه دارند و می خواهند در مکانی، تعدادی شیء خاص را به نمایش بگذارند. قرار بود این موزه، یک مرکز مناسب برای مطالعه و پژوهش و اطلاع رسانی و نمایش دستاوردهای جامعه خبرنگاری، روزنامه نگاری و مطبوعات ایران باشد و افق تاسیس بانک های اطلاعاتی گوناگون را داشته باشد. این موزه مکانی بود برای فراهم آوری هر آنچه درباره مطبوعات و روزنامه نگاری داریم؛ اصل روزنامه، عکس، سند و هرآنچه که در این زمینه داریم و گردآوری این اطلاعات و گسترش آن و برنامه ریزی برای افزایش مطالعات و هم اندیشی های گوناگون در این باره. بالابردن سطح آگاهی گروه های مختلف از پیشینه مطبوعات و آشنایی شان با روزنامه نگاری و مجله نگاری و انتشارات گوناگون در این زمینه هم از دیگر اهداف ما بود. 

این طرح در کدام نهاد با استقبال مواجه شد؟
در آن زمان یک مجمع در کشور داشتیم با عنوان «مجمع هماهنگی نهادهای اسنادی کشور» یا به اختصار «مهنا». در این مجمع طرح را ارائه کردم و همه نهادهای اسنادی و کتابخانه ها هم از آن استقبال کردند. در آن زمان، آقای جواهری، مدیرعامل موسسه موزه ها و آقای منعم قائم مقام وقت موزه ها بودند که از این طرح استقبال کردند و بنا شد دبیر خانه راه اندازی موزه در موسسه موزه ها باشد. ظرف مدت زمان بسیار کوتاهی یک مجموعه غنی در این رابطه جمع شد و بنا شد موزه راه اندازی شود. این کوشش های چندساله درست مقارن شد با انتصاب زنده یاد احمد بورقانی، به عنوان معاونت مطبوعاتی وزارت فرهنگ. ایشان از دوستان بسیار عزیز من بود و در جریان بود که ما حین پیگیری افتتاح این موزه هستیم و چون آدمی بود که با ایده و اندیشه، معاون مطبوعاتی شده بود و فهم بالایی از کار در این زمینه داشت، خود برای همکاری در این زمینه داوطلب شد. در نهایت هیات موسس اول در ماده پنج اساس نامه این موزه، این افراد شدند: احمد بورقانی، محمدرضا جواهری، حشمت الله منعم و سیدفرید قاسمی. همه برنامه ها و کارها آماده بود، مجموعه و بخش نمایش و پژوهش آماده بود، سه تا پنج سال کار مداوم انجام داده بودیم و در همین مدت نیز مجموعه به دانشجویان و پژوهشگرانی که در این زمینه مطالعات داشتند، سرویس می داد. اما متاسفانه به محض اینکه این موزه قرار شد به ثبت برسد، زنده یاد بورقانی از معاونت مطبوعاتی رفت و با رفتن ایشان، دیگران شعارهایی را در زمینه حمایت از ما مطرح کردند اما در عمل هیچ همکاری ای با ما نشد. 

یعنی آن ایده برای همیشه متوقف شد؟
بله، مجموعه متوقف شد ولی هرآنچه گرد آمده بود هنوز در آن مجموعه هست و الان در حدود ۲۰ سال است که دارد به متقاضیان مطالعه و پژوهش در این زمینه خدمات ارائه می کند. مشکل اینجاست که این زنده بودن و پویایی موزه، خیلی علنی نیست که بخواهد کارنامه منتشر کند و در رسانه ها خبری داشته باشد، خیلی آرام دارد کار خود را در موسسه موزه ها پیگیری می کند. 

در این سال ها، نهادهایی از شما برای راه اندازی مجدد این موزه درخواستی داشته اند؟
در این دو، سه سال، زمزمه هایی برای بازگشایی آن مطرح شده و ما جلساتی برای بازگشایی این موزه داشته ایم و جالب اینجاست که عده ای تصورشان این بود که چنین موزه ای وجود خارجی ندارد. 

وقتی که دولت قبل تصمیم به راه اندازی موزه مطبوعات در بقعه سر قبرآقا گرفت، از شما نظرخواهی کردند؟
در ۹۱ یا ۹۲، روزی به من گفتند که برای بازدید مکانی برویم. من رفتم آن مکان را دیدم. می شناختمش، همان جایی است که سعید نفیسی در آن دفن است و بنا معروف است به بقعه سرقبر آقا. آن آقایی که سراغ من آمده بود، گفت که می خواهیم در این مکان موزه مطبوعات برقرار کنیم، گفتم موزه وجود دارد و نیازی به موزه دیگری نیست، گفتند می خواهیم چیز تازه ای درست کنیم. من همان زمان گفتم که گورستان مکان مناسبی برای یک موزه نیست؛ موزه مطبوعات باید در جایی باشد در خور شان مطبوعات و روزنامه نگاران کشور. از سوی دیگر، موزه یک پروسه است و نه یک حادثه؛ نمی شود با یک تلاش چندماهه چیزی را به عنوان موزه افتتاح کرد، تکه تکه هر موزه باید در نتیجه سال ها تلاش و جمع آوری به دست بیاید. حرف های آن روز من در همین حد خلاصه شد و دیگر خبری از آنها نداشتم تا اینکه بعدها در رسانه ها خواندم که افتتاح شده و باز بعدها خواندم که برچیده شده. آن موزه که در بقعه سرقبرآقا افتتاح شد، موزه نبود، یک نمایشگاه موسمی بود که خیلی زود هم برچیده شد. فراموش نکنیم که در دنیا، موزه های مطبوعات را در زنده ترین و پویاترین مکان های مطبوعاتی می سازند. 

در جریان هستید که حالاشهرداری تهران قرار است موزه ای با نام موزه خبرنگار بسازد؟
اینکه شهرداری به همه عرصه ها، به ویژه عرصه های فرهنگی وارد می شود و سرمایه گذاری می کند، اتفاق مبارکی است؛ چون فرهنگ، نیاز به مددرسانی نهادهایی دارد که تمکن مالی دارند اما در این روزها دو خبر شنیده ایم؛ یکی موزه خبرنگار و یکی هم موزه رسانه. موزه خبرنگار، موزه روزنامه نگار و موزه مطبوعات و موزه رسانه، چهار موزه متفاوت اند. همچنان که میان موزه با نمایشگاه موسمی و دائمی تفاوت هست و مقوله های جداگانه ای هستند. به نظرم الان که شهرداری می خواهد این کار را انجام دهد، حتما بودجه و مکانی برای آن در نظر گرفته و چه بهتر که برای هدرنرفتن سرمایه های ملی کشور، این موضوع را با کارشناسان این حوزه در میان بگذارد. باید شهرداری نیت خود را از این بابت بگوید و نظر افرادی که دو، سه دهه چنین موزه ای، دغدغه ذهنی شان بوده را بپرسد تا سرمایه های ملی کشور هدر نرود و اگر قرار شد نهادی به این نام ساخته شود، در خور شان جامعه مطبوعات و رسانه های کشور باشد. 

بااین حساب، سخنان مدیرعامل موسسه فرهنگی موزه های بنیاد مستضعفان- آقای جواهری- که از راه اندازی موزه مطبوعات تا پایان سال ۹۴ در موزه دفینه خبر داده اند، در حقیقت نهایی شده همان طرح شماست؟
بله، در دیدارهایی که با آقای جواهری داشتم به ایشان گفتم که باید به جای کلمه «تاسیس» از کلمه «بازگشایی» استفاده می کردند. در حیات ۲۰ ساله این مجموعه موزه ای، تلاش های زیادی شده و مجموعه های بی نظیری از اسناد و تاریخ شفاهی مطبوعات در آن گرد آمده که قطعا کم نظیر است. 

با این پیش فرض، موزه بعدی مطبوعات کشور، حاصل دست بنیاد مستضعفان خواهد بود؟
ببینید، روزی که من طرح موزه و مرکز اطلاع رسانی ملی مطبوعات را نوشتم، غرضم ساخت جایی بود که به معنای جهانی یک موزه باشد. من کارمند جایی نیستم و به عنوان یک پژوهشگر مطبوعات در این زمینه هر آنچه از دستم ساخته بوده را ارائه کردم و به نظرم هر نهادی که بتواند آن را بسازد، فرقی ندارد. یک موضوع را نادیده نگیرید، ساخت کاریکاتور یک چیز به جای خود آن، باعث می شود که نهادهای دیگر سراغ ساختش نروند و این جفای به روزنامه نگاری و روزنامه نگاران کشور است که نمایشگاه بسازند و اسمش را بگذارند موزه. به نظرم هر نهادی که بتواند آن طرح را عملی کرده و یک موزه درخورشان برای مطبوعات کشور فراهم کند، قابل تقدیر است.

انتهای پیام