شفقنا رسانه- مجید فروغی:مدتی است نسل جدیدی از تیترها (عموما تیترهای ورزشی) در بعضی روزنامهها و رسانهها دیده میشود؛ تیترهایی کوتاه، بیشتر بدون فعل که از ترکیب یا تفکیک واژهها شکل گرفتهاند، چند حرف از یک واژه با چند حرف یا تمام واژهی دیگری ترکیب میشود و واژه یا واژههای جدیدی به عنوان تیتر را میسازند.نزدیکیهایی بین واژههای تیتر با واژههایی که تیتر محصول شکسته و تفکیک یا ترکیب شدن آنها با کمی تغییرات است، وجود دارد و این تیترها میخواهند با شباهتهای ظاهری و ریتمی با بعضی از واژههای مربوط به گزارش و خبر و ارتباط معنایی با بخشی از یا کل خبر و متن، طرحی نو دراندازند که خلاقانه و غیرمتعارف باشد. تیترهایی که مشخصهی اصلی مورد نیاز در تیتر را ندارند، پیام را روشن و دقیق نمیرسانند و ابهام دارند. این تیترها گرچه میتوانند توجه را جلب کنند اما با دیده شدن و خوانده شدن در بیشتر مواقع فهمیده نمیشوند. در مواردی بدون توجه به اجزا و عناصر تیتر یعنی زیرتیتر، روتیتر و سوتیتر نمیتوان واقعیتی را که خبر و تیتر اصلی قرار است، اطلاع دهد، به روشنی درک کرد، با حذف عناصر تیتر دریافت معنی و مفهوم با مشکل و دشواری مواجه میشود و تیتر اصلی به طور مستقل و فارغ از عناصر تیتر پیام خبری را دقیق و روشن بیان نمیکند.
اما مشخصهی دیگر در برخی از این تیترها علاوه بر عدم بیان پیام خبری، ساخت واژهها و عباراتی است که تاکنون وجود نداشته است، در فرهنگ لغات پیدا نمی شود و برای آنها معنی و مفهومی در ذهن وجود ندارد. این مشخصهها فرایند ادراک و فهم را دشوار میکند و آنچه با تفکیک و ترکیب واژهها از سوی روزنامه یا رسانه رمزگذاری شده است به سختی از سوی خواننده، مخاطب یا ارتباطگر رمزگشایی میشود و مفهوم مورد نظر فرستندهی پیام، گاهی با برداشت مخاطب یکسان نخواهد بود. در واقع در این تیترها ممکن است ادبیات و ذخیرهی ذهنی مخاطبان با ادبیات و ترکیب تیتر از یکدیگر فاصله پیدا کنند و معنای مورد نظر در سریعترین زمان ممکن بر اساس وظیفه و کارکرد تیتر در ذهن مخاطب شکل نگیرد. این تیترها از همجواری و جانشینی واژهها یا بخشی از واژهها با توجه به نزدیکی شکل، آهنگ یا معنا، واژهها و عباراتی نادرست را پدید می آورند و هرچند کسی که تیتر را در آن رسانه یا روزنامه انتخاب کرده از نظر خود معنایی را با این ترکیب و چینش حروف و واژهها ساخته باشد اما این معنا در بعضی از این تیترها فقط با خواندن تیتر اصلی و بدون خواندن عناصر تیتر و متن خبر یا گزارش از سوی مخاطب درک و دریافت نمیشود. جملهای درباره تیتر وجود دارد که تیتر دیده میشود و بدون آنکه خوانده شود، فهمیده میشود اما این تیترها هرچند توان جلب توجه را دارند، نشانه هایی از پیام میدهند و خلاصه و کوتاه هستند، اما با دیدن و حتی خواندن هم گاهی درک نمیشوند. تیترهایی که واژهها و عبارتهایی می سازند که در هیچ فرهنگ واژههای زبان فارسی وجود ندارند و تیترهای گویا و روشنی برای بیان پیام و محتوا نیستند بلکه بر جلب توجه و کنجکاوی تمرکز دارند و مخاطب را ارتباطگری فعال می دانند که قرار است از این واژههای ناشناخته با نزدیکی های معنایی یا ظاهری و ریتمی با واژه های آشنا، معنی و مفهوم را بیان کنند. یا گویا برای افرادی طراحی شدهاند که از قبل از چگونگی رویداد باخبرند و حالا قرار است ببینند برای آن رویداد چه تیترهای خلاقانهای خواهند دید که در این حالت هدف و کارکرد تیتر از بین رفته است.
این تیترها را بخوانید: “ِسرو”ستان- ۳پاهان- “نگو”نام- داربیست-عالیبال- دویست و “شش گلوله”- والیبالمپیک- حدادی فرد اعلا- بیرونوند- آن یک-سوشاد-رامین رضانیا-…
تیترهای بالا نمونههایی از همین نسل جدید تیترها هستند. شما با دیدن و خواندن تیتر “ِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِسرو”ستان چه برداشتی می کنید؟ هر چه در ذهن خود جستوجو کنید واژهی “ِسرو”ستان پیدا نمی کنید اما َسروستان را شنیده اید. البته عکس همراه تیتر می تواند تا حدودی به شما کمک کند اما باز هم ممکن است نتوانید پیام دقیقی از تیتر دریافت کنید. عکسی از مسابقه ایران و برزیل در صربستان در کنار این تیتر است و چون شما در هنگام خواندن این تیتر میدانید مسابقات والیبال لیگ جهانی در صربستان در حال برگزاری است و ریتم و وزن “ِسرو”ستان و صربستان یکسان است شاید متوجه شوید که این تیتر درباره والیبال این کشور است بعد هم با توجه به تفکیک “ِسرو” از ستان با گیومه متوجه ترکیب واژهها یا حروفی برای ساخت این تیتر می شوید، اما بدون خواندن زیرتیتر(از عناصر تیتر) بعید است بفهمید که “ِسرو” از واژهی “سرویس” در والیبال گرفته شده و ستان از صربستان تا در کنار هم بشود “ِسرو”ستان که بر وزن و آهنگ صربستان است. اما وقتی زیرتیتر(صربستان برابر برزیل ۲۰ امتیاز از سرویس به دست آورده است) را بخوانید، دریافت میکنید که “ِسرو” از کلمه سرویس در ترکیب با ستان، تیتر را ساخته است.
سپاهان را به عنوان یک شرکت صنعتی و نام تیم فوتبال و ورزش های دیگر باشگاهی میشناسید اما وقتی با تیتر ۳پاهان مواجه شوید با وجود این که می فهمید که مطلب درباره سپاهان است اما نمی دانید این عدد ۳ به معنی گل های خورده یا زده سپاهان است یا احتمال های دیگر. اما با خواندن زیرتیتر (استقلال تمام کلمهها و ترکیبهای ممکن با ۳ را ساخت) و سوتیترها، پیام خبر و مطلب را درک میکنید و از باخت سپاهان به استقلال با سه گل، سه امتیاز، بعد از سه تساوی و … با خبر میشوید.
از تیتر داربیست با عکسی از دیدار استقلال و پرسپولیس به داربی پایتخت پی می برید اما چرا داربی، داربیست نوشته شده است؟ داربیست در اینجا ترکیب داربی و بیست است، واژهای که در فرهنگ لغات و ادبیات ذهنی مخاطبان وجود ندارد. این تیتر میخواهد از امید به یک داربی عالی با نمرهی بیست بگوید و در زیرتیتر نوشته است(هشتاد و یکمین داربی پایتخت میتواند آغاز یک فصل جدید در فوتبال ایران باشد)
یکی از روزنامهها وقتی تیم والیبال ایران به المپیک راه یافت، تیتر زد: عالیبال؛ عالی را به جای والی در واژهی والیبال گذاشت و در روتیتر نوشت: (تیم ملی والیبال پس از نیم قرن به المپیک راه یافت). روزنامهی دیگری هم والیبال را با المپیک ترکیب کرد و تیتر زد: والیبالمپیک.
آن یک، تیتر دیگری است که همراه با عکس آندرانیک تیموریان به مخاطبان و ارتباطگران میگوید این مطلب درباره آندرانیک یا آندو است اما آن یک چه مفهومی را میرساند. میشود گفت آندرانیک یک گل زده یا یک اخطار گرفته یا یک فصل دیگر قرارداد بسته یا یک های دیگر. آن از واژهی آندرانیک با یک ترکیب شده و تیتر آنیک را ساخته است اما اینجا هم حتما لازم است زیرتیتر(آندو برای نیم فصل بازی در تیم های ایرانی یک میلیارد می خواست) تا متوجه شوید آنیک، درخواست یک میلیاردی آندرانیک تیموریان را بیان می کند.
یکی دیگر از این تیترها بازی با اسم جواد نکونام است. “نگو”نام! تیتری است که با ترکیب نگو به جای نکو با نام ساخته شده و می خواهد به حرفهای نگوی جواد نکونام اشاره کند و در زیرتیتر آمده است(مروری بر ۱۰ سال غرولندهای جواد هنگام جدایی از باشگاههای مختلف)
سوشاد و سوشائوف! دو تیتر دیگر از این گونه است. تیتر سوشاد به سوشا مکانی اختصاص دارد و ممکن است از آن شادی سوشا مکانی برداشت شود. در اینجا از ترکیب سوشا و شاد تیتر سوشاد ساخته شده است و در زیرتیتر آمده است(گزارش روزنامه با آشتیکنان سوشا و بیرانوند تکذیب و در واقع تایید شد)
سوشائف هم از ترکیب سوشا و لوبانوف ساخته شده است. لوبانف که قرار است جانشین سوشا مکانی شود و روزنامه این دو اسم را ترکیب کرده و تیتر زده است: سوشائف. با خواندن زیرتیتر(جانشین سوشا مخفیانه از ازبکستان آمد) پیام این تیتر دریافت می شود.
بیرونوند تیتر دیگری است که از ترکیب بیرانوند؛ دروازهبان تیم نفت با واژهی بیرون ساخته شده است در حالی که واژهی بیرونوند در ادبیات ذهنی مخاطب جایی ندارد. زیرتیتر(دروازه بان نفت، پرسپولیس را از دست داد: او حالا ممکن است قرارداد نفتی ۱/۱ میلیاردی را هم از دست بدهد) روشن میکند که تیتر بیرونوند میخواهد بگوید بیرانوند پرسپولیس را از دست داده و ممکن است از نفت هم برود و بیرون شود.
از تیتر دویست و “شش گلوله” چه برداشتی میکنید؟ حالا اگر این تیتر با طرحی از خودروی۲۰۶ با جای شلیک گلولههای متعدد(بیش از شش جای شلیک گلوله) و طرحی از فردی با اسلحه کنار خودرو و عکس پرترهی قهرمان اسبق کشتی همراه باشد، چه درکی از تیتر خواهید داشت؟ زیرتیتر(صحنه، شاهد درگیری خونین گانگستری بود که به مجروحیت شدید قهرمان اسبق کشتی ایران منجر شد) به شلیک گلوله به قهرمان اسبق کشتی و مجروح شدن او اشاره میکند. شش گلوله به خودروی ۲۰۶ فریدون قنبری؛ قهرمان اسبق کشتی شلیک شده و روزنامه از با ترکیب خودروی ۲۰۶ و شش گلوله تیتر زده است: دویست و “شش گلوله”.
تیترهای بهداد صلیبی!(وقتی رباط صلیبی بهداد سلیمی پاره شد)، ِلهستان با جدا کردن ِله با رنگ قرمز و ستان با رنگ زرد (شکست تیم والیبال لهستان برابر ایران)، کاوه آرش ویچ(حذف آرش برهانی و پروپییچ توسط منصوریان؛ سرمربی استقلال از این تیم و آوردن کاوه رضایی به جای برهانی پیامی است که این تیتر میخواهد برساند) فلکالفلاکت(گزارشی درباره وضعیت فلکالافلاک)، رامین رضانیا(نگاهی به کارنامه مدافعی-رامین رضاییان-که بدجور ساز جدایی کوک کرده و میخواهد از پرسپولیس برود)، حدادی فرداعلا(این تیتر مطلبی درباره هاشم حدادی فر است و به بازیهای خوب او اشاره دارد، بنابراین از ترکیب حدادی فر و فرداعلا به عنوان صفتی برای بعضی محصولات تیتر حدادی فرداعلا انتخاب شذه است). این نمونه های دیگری از این تیترهاست که مخاطب را با واژهها و عبارت جدید روبهرو می کند.
*روزنامه نگار، کارشناس ارشد ارتباطات
انتهای پیام