شفقنا رسانه- نشست «بررسی نقش مطبوعات در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲» با سخنرانی مسعود کوهستانینژاد، کوروش نوروزمرادی و غلامرضا عزیزی برگزار شد.
به گزارش شفقنا رسانه، مسعود کوهستانینژاد در ابتدای نشست گفت: بحث ما تأثیر مطبوعات با وضعیت و محتوای آن دوره بر اتفاقات مرداد ۱۳۳۲ است. به عبارتی بود یا نبود این مطبوعات چه تأثیری بر وقایع و نحوه شکلگیری آن و نتایج حاصل از آن داشت.
مطبوعات، آینهای از وقایع در حال اتفاق
او ادامه داد: این موضوع از دو منظر مهم است. اول، مطبوعات آینهای از وقایع در حال اتفاق، و به همین دلیل مطبوعات برای تمامی مدارک و منابع تاریخی مرداد ۱۳۳۲ و وقایع ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۲ بدون تردید ارجح است. من قبلا فکر میکردم اول باید مدارک سازمان اسناد ملی ایران دیده و بعد مطبوعات آن زمان بررسی شود. الآن اما با توجه به عوامل بسیار معتقدم اگر کسی محتوای مطبوعات را از منظر آینهی وقایع نبیند، نمیتواند وقایع تاریخ معاصر را به خوبی بررسی کند و آن تحقیق کاملا ناقص و نافرجام است.
کوهستانی نژاد گفت: مطبوعات مانند هر چه انسان در به وجود آمدن و تداوم آن نقش دارد، برای نتیجه کار از محیط خود تأثیر میگیرند، بر آن تأثیر میگذارند و نیز بر روند رویدادهای اتفاق افتاده در گذشته تأثیرگذار هستند.
او دربارهی ویژگیهای کلی مطبوعات دههی ۳۰ بیان کرد: در حالت کلی مطبوعات ایران در فاصله بین سال ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۲ فرزند خلف مطبوعات ایران از دوره ای بودند که حدود ۱۳۲۱ شروع شد و تداوم پیدا کرد. بنابراین با همه کاستیها و نقاط قوت آن، وارثی از مطبوعات ۱۳۲۱ تا ۱۳۳۰ بودند.
کوهستانی نژاد ادامه داد: در آن زمان ما رسانههای دیگری هم داشتیم؛ رادیو، تریبونهای سخنرانی، منبرها، سینما و اعلامیهها بودند ولی در بین این ها نقش مطبوعات غیرقابل مقایسه است و هیچ کدام میزان تأثیرگذاری مطبوعات بر جامعه را نداشتند.
او با اشاره به دلایل تاثیر انکارناپذیر مطبوعات در آن سالها گفت: به دلیل گسترش میزان ضریب نفوذ مطبوعات در بین قشر تحصیلکرده، پیشبینی قدرتمند آن و پذیرش دولت برای ایفای نقش مطبوعات، تاثیر نشریات نسبت به رسانههای دیگر گسترده، انکارناپذیر و جامع بود.
کوهستانی نژاد توضیح داد: از تیر ۱۳۳۲ درگیریهای جناح های سیاسی کاملا آشکار شد. دولت مصدق هر چه داشت عملی کرده، و مسیر هر دو رکن انتخابات و نفت مشخص شده بود. در این دوران، جناحهای سیاسی مدام به حساسیتها دامن میزدند و در ابعاد مختلف فعالیتها درگیر میشدند. در بررسی روزهای اول تا ۲۴ مردادماه میبینیم مطبوعات وضعیت جامعه را به مردم نشان میدهد و به نوعی هدایتگر وضعیت سیاسی جامعه است. وقتی این نشریات را میخوانیم بحثی در رابطه با مسائل خارجه نمیبینیم و این صفحات در روزهای اول تا ۲۴ مردادماه تمام صحنه درگیری، افشاگری و فحاشی به اشکال مختلف است. این محتوا و پیام رسانی، هدایتگر جامعه و گروههای سیاسی به طرف درگیریها میشود.
او ادعا کرد: مطبوعات جهت جامعه را به گونهای تغییر دادند که به طرف تشدید درگیریها میرفت و روز به روز خطر بدتر میشد.
کوهستانینژاد با طرح مثالی به بعضی منازعات قلمی نشریات آن دوره اشاره کرد که به نوعی گروههای مختلف یکدیگر را در نشریات تهدید میکردند: نقش نشریات در به سمت و سو کشیدن جامعه به درگیریهای داخلی تأثیر بسیار بزرگی بر رویدادهای بعد از خود دارد.
ادبیات مؤدبانه نشریات؛ قبل از کودتا
این پژوهشگر با مقایسه نشریات قبل و بعد از سال ۱۳۳۰ گفت: ما قبل از ۱۳۳۰ نشریاتی نداشتیم که این گونه نسبت به هم هتاکی کنند و با هم درگیر باشند، به عبارتی زد و خورد وجود داشت ولی نه در این عمق و با این شدت. در سال ۱۳۲۱ تا ۱۳۳۰ نشریات از یک آرامش محتوایی شروع میشوند و وقتی جلوتر میرویم آرام آرام درگیریها شدیدتر میشود. متأسفانه اگر این نشریات را با نشریات اول تا ۲۴ مردادماه مقایسه کنیم با نشریات بسیار خشونت طلبی مواجه هستیم.
او ادامه داد: در این دوره نشریات جریان مخالف و موافق مصدق هر دو فضایی را ایجاد کرده بودند که به راحتی به هم توهین میکردند، اما در سال های قبل ادبیات کلام مؤدبانهتر بود.
کوهستانی نژاد پرسید: با این وضعیت آیا انتظار دارید فضای روزهای ۲۵ تا ۲۸ مردادماه بهتر از قبل باشد؟ این فضاسازی بعضی از نشریات، اخلاق، تفاهم و شنوایی اجتماعی را در بین مردم از بین بردند و به نظر میرسد برای نویسندگان نشریات دو جناح، فقط توهین کردن به هم مهم است.
او توضیح داد: مطبوعات آن زمان تقریبا ۸۰ درصد اتفاقات جامعه را مانند آینه به ما نشان میدهند.
کوهستانی نژاد گفت: در کنار اینها البته مطبوعات دیگری هم داشتیم که مثمرثمر بودند و تا آخر در مسیر خود ماندند. از همه مهمتر مطبوعات زنان بود که شاید بتوان گفت تأثیر زیادی بر روی زنان در آن سالها گذاشت. این نشریات تنوع خوبی داشتند و تلاش میکردند وارد درگیری سیاسی نشوند. محتوای آن به گونهای بود که به بالا بردن فرهنگ جامعه و شعور اجتماعی زنان کمک میکرد.
او در پایان تاکید کرد: متأسفانه جو عمومی جامعه، مطبوعات و تأثیرگذاری آن بر روند وقایع ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ نتیجهای غیر از کودتای ۲۸ مرداد نداشت.
اعلام خبر کودتا قبل از وقوع
به گزارش شفقنا رسانه، کوروش نوروزمرادی، سخنران بعدی این نشست با اشاره به چهار گروه مطبوعاتی فعال در مرداد ۳۲ گفت: هر کدام در جریان این رویداد به عنوان یک گروه اصلی و یک گروه فرعی دو به دو از هم حمایت میکردند. این روزها دوران گذار مطبوعات بود که نه به سالهای ۱۳۲۰تا ۱۳۲۶ شباهت دارد، نه مطبوعات سال ۱۳۳۴ به بعد. مطبوعات این دوره موضع و نگاه متفاوت نسبت به جامعه دارند.
او ادامه داد: مطبوعات گرایش ملی در اکثریت بودند و در این ده روز بر چهار سوژه اصلی حمایت از رفراندوم، انحلال مجلس، حمایت از مصدق و مخالفت با دربار، امریکا و بریتانیا تاکید میکردند.
نوروزمرادی به اعلام خبر کودتا قبل از وقوع آن در مطبوعات گرایش چپ اشاره کرد و گفت: پیش بینی کودتا در تیتر اول سه روزنامه گرایش چپ در سه روز متوالی باعث شد تا مصدق هوشیار باشد که دو کودتا در حال وقوع است. بنابراین کودتای اول ۲۵ مرداد با شکست مواجه میشود. چون مطبوعات چپ پشتوانه مطبوعات ملی بودند و قبل از کودتا هشدار دادند. در کودتای۲۸ مرداد اگرچه مطبوعات چپ دوباره هشدار دادند اما این بار مصدق نسبت به کودتای دوم بیاعتنا و شاید مغرور از پیروزی کودتای اول است.
این محقق با استناد به مصاحبهی یکی از سردبیران روزنامههای حامی مصدق میگوید آنها «رانت خبری» داشتهاند و به نظر من این مسئله میتواند چهره دموکراتیک مصدق را خدشهدار کند.
نوروزمرادی با اشاره به تغییر رویکرد نشریات در ده روز آخر مرداد ۳۲ گفت: در بعضی روزنامهها مثل «شاهد» جو تغییر کرد و انشعاب به وجود آمد.
او در ادامه با اشاره به حوادث بعد از کودتا گفت: ۹۲ روزنامه از ۱۷۰ نشریه که بیشتر گرایش چپ و ملی داشتند، توقیف شدند. بعضی از نشریات ملی گرا در یک شب شاهدوست شدند و دو گروه چپ تودهای و نهضت ملی مخفیانه روزنامههای خود را منتشر میکردند. بعد از کودتا علاوه بر وزرات کشور، شهربانی هم باید به نشریات مجوز میداد و در واقع باید از هر دو فیلتر عبور میکرد.
خط مشی دوگانه؛ قبل و بعد از کودتا
به گزارش شفقنا رسانه، غلامرضا عزیزی سخنران بعدی این نشست با معرفی نشریهی «سومکا» یکی از نشریات این دوره و روند فعالیت آن در دو روز گفت: این نشریه ارگان حزب سوسیالیست ملی کارگران ایران بود که به حزب نازی در آلمان گرایش داشتند.
عزیزی در ادامه گفت: از طریق نشریات چپ به دولت هشدار داده می شد که کودتایی در راه است. یکی از این نشریات هفته نامه سومکا بود که شماره ۵۰ آن در ۲۷ مرداد چاپ و در ۲۸ مرداد توزیع شد. تمام مطالب آن بر ضد شاه و کودتای ۲۵ مرداد است که در این نشریه کودتاچیها و شاه را مسخره میکند. در سرمقاله این نشریه شاه را فردی معرفی میکند که به یک کشور بیگانه و نیمه مستقل پناهنده شده و در تمام مدت سلطنت عدم آمادگی به اتفاقات را نشان داده است.
او در تشریح رویکرد این نشریه گفت: نویسندگان این نشریه اصلا نمیدانستند به کدام جریان متمایل شوند؛ با دولت دکتر مصدق، شاه و آیت الله کاشانی بد بودند و به هیچ جریانی وابسته نبودند. به نظر من نمی دانستند چه آرمانی دارند. ۲۸ مرداد نشریه ضد شاه منتشر میکنند و ۳۰ مرداد خبر از دو شهید و ۱۲ کشته در قیام ملی ۲۸ مرداد میدهند. بنابراین هیچ خط مشی مشخصی بین منشیزاده و نشریه سومکا و اوضاع روزهایشان نمیتوان در نظر گرفت و این دوگانگی و نظرات دوپهلو را در شمارههای بعدی این نشریه میتوان دید.
گزارش از زهرا حکیمی
عکس: روزبه فولادی
انتهای پیام