شفقنا رسانه- علیرضا خانی درآخرین شماره روزنامه «اطلاعات بینالملل» نوشت:
شاید وقتی «توماس جی مارتین» در صبح یک روز برفی زمستانی درست روز ۱۷ فوریه ۱۹۳۳ نخستین شماره هفتهنامه «نیوزویک» را منتشر کرد، گمان نمیبرد که نشریهاش، موفقترین هفتهنامه جهان شود و هفتاد و نُه سال بعد، کماکان به صورت یک هفتهنامه جهانی منتشر شود، اما به همین نسبت برایش باورناپذیر بود که دو نسل بعد، هشتادمین سالروز انتشارش را جشن نگرفته، کرکره هفتهنامهاش را پایین بکشند و روی جلد شماره ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲ درشت بنویسند: Last Print Issue (آخرین شماره چاپی).
نیوزویک ۷۹ سال و ۱۰ ماه منتشر شد و ۹ شعبه در آمریکا و ۸ شعبه در چهار قاره دیگر داشت اما در رویارویی با شرایط نوین جهان، حتی یک ماه و ۱۷ روز صبر نکرد تا هشتادمین زادروزش را جشن بگیرد.
در قطب دیگر جهان سرمایهداری، انگلستان نیز روزنامه «ایندیپندنت» که در آگوست ۱۹۸۶ انتشارش را آغاز کرده بود و از موفقترین روزنامههای انگلستان و اروپا بهشمار میرفت، چند ماه مانده به سیامین سالروز تولدش، در ۲۷ مارس ۲۰۱۶ آخرین شمارهاش را منتشر و اعلام کرد که از این پس، خوانندگان میتوانند به اینترنت مراجعه کنند.
اینسوی عالم اما، اوضاع بهتر نیست. اسفند سال ۱۳۹۴ در سفری که به لبنان داشتم با چند تن از سردبیران روزنامههای اصلی لبنان به گفتگو نشستم. روز بیستم اسفند، در گفتگو با «طلال سلمان» روزنامهنگار برجسته و پرشهرت جهان عرب و سردبیر «السفیر» دریافتم که اوضاع برای روزنامههای لبنانی تا چه حد ناگوار است. سلمان گفت با وضع موجود عنقریب باید تعطیل کنیم. نه مردم روزنامه میخوانند و نه صاحبان شرکتها و فعالان تجاری به ما آگهی میدهند.
مردم سرشان در وبسایت و وبلاگ و تبلت و آیپد و موبایلشان است و صاحبان تبلیغات نیز به همان سایتها آگهی میدهند. وضع روزنامههای لبنان اسفبار است.
لبنان مهد روزنامهنگاری جهان عرب است، به حدی که هرکسی در جهان عرب میخواست روزنامه موفقی منتشر کند، دفتر مرکزیاش را در بیروت میگشود. اما اکنون فضا به کلی دگرگون شده است. از مجموع بیست روزنامه لبنانی تیراژ بسیاریشان به کمتر از هزار نسخه رسیده است. این را، روز بعد از دیدار با طلال سلمان، وزیر اطلاعرسانی لبنان تأکید کرد. «رمزی جریج» در دیداری که با او داشتم، گفت که تیراژ روزنامههای چاپی لبنان از ده سال پیش به اینسو، به یکدهم تنزل کرده است. وقتی که من با تعجب و شک، دوباره از او پرسیدم که آیا درست شنیدهام گفت: بلی، هماکنون تیراژ کل روزنامهها کمتر از ۲۰هزار نسخه است و این محصول عصر دیجیتال است؛ خوب یابد.
اما درست دو هفته بعد از دیداری که طلال سلمان آن سخنان تلخ را گفت، روز جمعه ۲۵ مارس ۲۰۱۶
(۶ فروردین ۹۵) سلمان طی گفتگویی با شبکه تلویزیونی MTV لبنان اعلام کرد ۶ روز دیگر، یعنی ۳۱ مارس آخرین شماره السفیر منتشر میشود و این روزنامه بعد از ۴۲ سال انتشار، برای همیشه تعطیل خواهد شد. هر چند السفیر به خاطر اقبال و احساسات مردم، در آن تاریخ تعطیل نشد اما طلال گفت که ترکیبی از ناپایداری سیاسی و دیجیتالیزه شدن امور به همراه بحران مالی هر روز ممکن است به تعطیلی روزنامه منجر شود.
در دیدارهای دیگری که با سردبیران روزنامههای معتبر لبنانی از جمله الاخبار، الجمهوریه، البناء، النهار، المستقبل و الدیار داشتیم، تقریباً همگی شرایط مالی روزنامهشان را بحرانی اعلام کردند و گفتند اگر در بر همین پاشنه بچرخد، از چرخش باز خواهیم ماند. چنانچه وزیر اطلاعرسانی لبنان، در گفتگو با نگارنده چنین گفت: «امروز رسانهها جهانی شدهاند، حق مردم است که از وقایع در سریعترین زمان اطلاع کامل یابند. لبنان از قرن نوزدهم وارد عرصه رسانه شده است. بنیان روزنامههای جهان عرب را لبنانیها گذاشتند. موضوع مهم در لبنان، آزادی رسانههاست برای همین هم وزارت اطلاعرسانی دخالتی در امور رسانهها نمیکند. این آزادی مشخصات مهمی دارد که مهمترین آن قانون است. رسانهها در چارچوب قانون حرکت میکنند. خدشه به مذاهب وارد نمیکنند و وحدت ملی و منافع ملی را رعایت میکنند.
یکی از بحرانهای امروز روزنامهها در لبنان پایین آمدن درآمدشان به خاطر کم شدن آگهیهاست. روزنامهها باید با تلویزیون و سایتهای اینترنتی رقابت کنند بنابراین برخی تعطیل میشوند و برخی به سایتهای الکترونیکی آنلاین تبدیل میشوند.»
در ایران نیز اوضاع تا حد زیادی به بقیه دنیا مشابهت دارد. روزنامه هایی که ارگان حزبی نباشند و بخواهند با اتکای به خود، استمرار یابند با تنگنا و دشواری مواجهند. هر چند شمار خوانندگان جراید، در ایران به نسبت جهان پیشرفته چندان زیاد نیست اما سرعت توسعه ارتباطات و به ویژه برخورداری و بهرهمندی از فضای اینترنت، در سرزمین ما چندان عقبتر از دنیا نبوده است و همین امر، موجب شده تا خوانندگانی که چندان پرشمار نیستند نیز به سمت استفاده از اینترنت و خواندن روزنامههای اینترنتی یا نسخه اینترنتی روزنامههای موجود گسیل شوند و از شمار نسخههای چاپی روزنامهها کاسته شود و حتی از شمار روزنامهها نیز کم شود.
طی دو دهه اخیر، چند روزنامه سراسری و محلی، به صورت خودخواسته تعطیل شدند که روزنامههای تهرانامروز و تابناک در آن زمرهاند و البته معروفترین آنها، روزنامه «خبر» بود که از سال ۸۸ اعلام کرد به سایت آنلاین تبدیل میشود.
و اما بعد…
نخستین شماره روزنامه اطلاعات بینالمللی روز ۲۳ اسفند ۱۳۷۲ با عزم مدیریت مؤسسه اطلاعات و با همت تحریریه منتشر شد. در آنزمان، که اینترنت هنوز به پدیده عادی و عمومی تبدیل نشده بود و اکثر سایتهای اینترنتی رسانهای، متولد نشده بودند، روزنامه اطلاعات رسالت خود را بر اطلاعرسانی درست و دقیق از اوضاع و احوال داخلی کشور برای ایرانیان مقیم خارج تعریف کرد؛ بنابراین مخاطبان روزنامه اطلاعات بینالمللی ایرانیان مقیم سراسر جهان بودند. به همین منظور دفاتری در لندن و نیویورک تأسیس شد و روزنامه اطلاعات بینالمللی هر روز، پس از تولید از دفتر تهران، مستقیماً به چاپخانههای لندن و نیویورک ارسال میشد (روندی که در مورد لندن تاکنون نیز ادامه یافته است) و پس از چاپ به بیشتر کشورهای اروپایی، آمریکا و کانادا و برخی کشورهای آسیایی ارسال میشد. انتخاب کشورها، برحسب میزان تراکم جمعیت ایرانیان مقیم بود.
دولت آیتالله هاشمیرفسنجانی، در زمان تولد اطلاعات بینالمللی و تا پایان دوره دولت، کمکهای چشمگیری به این روزنامه کرد و موجب دوام و قوام و نضج گرفتن روزنامه شد. پس از آن، در دولت آقای خاتمی، هرچند به خاطر پایین آمدن بهای نفت و کم شدن شدید درآمدهای دولت، میزان کمکها به اندازه قبل نبود، اما رویکرد ایشان به مقوله فرهنگ و اساساً هویت فرهنگی شخص رئیسجمهوری کمک به این مقوله را در اولویت گذاشت و دولت ایشان در سال پایانی مبلغ ۸۰۰هزار پوند انگلستان به روزنامه اطلاعات بینالمللی پرداخت کرد که این کمک شایان، روزنامه اطلاعات بینالمللی را تا مدتها تغذیه کرد.
پس از دولت اصلاحات، در دوران دولت مهرورزی، مهر دولت به روزنامه اطلاعات روند نزولی گرفت و هرچند از حق نمیتوان گذشت کمکهایی هم در آن دوران توسط دولت به این روزنامه انجام شد که البته در مقایسه با دوران قبل ناچیز بود.در دوران دولت تدبیر و امید اما بهرغم ابراز همسویی دولت با دیدگاهها و منش روزنامه اطلاعات، این کمکها باز هم کمتر و کمتر شد. دولت تدبیر و امید برای کم شدن کمک به روزنامه دو توجیه دارد:
اول اینکه دولت وارث اقتصاد نابسامان و خزانه خالی و تحریمهای توانفرساست و دوم اینکه در عصر اینترنت و فضای وسیع دیجیتال ضرورتی ندارد، روزنامهای برای انتشار در خارج کماکان با روش چاپ و کاغذ کار کند و با هزینههای زیاد به دفترداری و استقرار پرسنل در خارج بپردازد، بلکه میتواند با استفاده از فضای وب با هزینهای بسیار کمتر همان کار را به نیکی انجام دهد.
ما این توصیههای دولت را، که هم دیدگاه وزیر فرزانه امور خارجه است و هم دیدگاه بقیه اعضاء، یکسره نفی نمیکنیم و بلکه به قول لسانالغیب «جدل با سخن حق نکنیم». در این مسیر، شاید همه تقصیر تعطیلی اطلاعات بینالمللی به گردن دولتها نیست، شاید میشد با مکانیزمهایی نه چندان دشوار، روزنامه را در اروپا درآمدزا کنیم. اگر چنین میشد بالاخره پس از قریب ۲۳ سال انتشار، روزنامه اطلاعات بینالمللی میتوانست روی پای خود بایستد…
به هر روی، مجموعه فضای به وجود آمده، اعم از دیجیتالیزه شدن عرصه رسانهای و هزینههای هنگفت انتشار روزنامه کاغذی و هزینه های اداری و دفتری خارج از کشور، نهایتاً پس از سالها مقاومت، مسئولان مؤسسه اطلاعات را به تصمیم برای تعطیلی این روزنامه رهنمون کرد. این تصمیم از آنرو اتخاذ شد که مؤسسه اطلاعات دیگر یارای آن را ندارد که بدون یاری نهادهای دیگر، از هزینههای ضروری روزنامه و نشریات داخلی بکاهد و آنرا تبدیل به ارز برای هزینه در خارج از کشور کند. این تصمیم هرچند از سرِ جبر اتخاذ شد اما معتقدیم که حتماً خیری در درون آن نهفته است…
بدون تردید، روزنامه اطلاعات بینالمللی، در مدت ۲۲.۵ سال انتشار مداوم، تأثیرگذاری خود را بر ایرانیان مقیم خارج انجام داده است. و از این پس نیز، با وجود سایتهای آنلاین و آفلاین رسانههای داخلی، از جمله روزنامه اطلاعات، خوانندگان روزنامه در سراسر جهان کماکان میتوانند نیاز خود را به روزنامه از فضای دیجیتال تأمین کنند ضمن اینکه این فضا بسیار متنوعتر، در دسترستر و ارزانتر از روزنامه کاغذی است.
اکنون ما، با احساس افتخار و سربلندی نسبت به عملکرد ۲۲.۵ ساله خود، معتقدیم که حتی اگر دولتها منابع کافی در اختیار داشته باشند که برای انتشار یک روزنامه در خارج صرف کنند، در زمانی که فاصله آدمها در سراسر سیاره زمین به اندازه یک «کلیک» است، صرف چنین هزینههایی مصداق اسراف است. باید فرزند زمان خویشتن باشیم و به جای صرف هزینههای سنگین چاپ و انتشار و دفترداری در خارج از کشور، به تقویت بنیه الکترونیکی و دیجیتالی خود روی آوریم و ایرانیان مقیم همه جهان را با سادهترین، سریعترین و کمهزینهترین روش به رسانههای داخلی متصل کنیم.
همینجا لازم است از همه خوانندگان وفادار، ایرانیان فاضل و فرهیخته مقیم خارج و همه کسانی که در این دو دهه، یار و مددکار و حامی و مشوق روزنامه اطلاعات بینالمللی بودند، صمیمانه قدردانی کنیم و اعلام کنیم که مدیریت مؤسسه اطلاعات، تحریریه و سردبیری روزنامه، همچنان با خوانندگان و در کنار خوانندگان خواهند ماند.
اینک، با خوانندگان روزنامه خداحافظی نمیکنیم بلکه به آنها سلامی دوباره و با آنها تجدید عهد میکنیم. خوانندگان وفادار اطلاعات، کماکان میتوانند از سراسر جهان، در کسری از ثانیه به سایت روزنامه اطلاعات (www.ettelaat.com) متصل شوند.
انتهای پیام